EN
TR
Biyo-Bazlı ve fosil kaynaklı tek kullanımlık plastik atıkların farklı çevresel ortamlardaki eskimesinin incelenmesi
Öz
Petrol türevi plastik malzemeler, ambalaj, tekstil, inşaat, otomotiv, elektronik, tıp ve tarım gibi birçok alanda yaygın olarak kullanılmaktadır. Kullanılan bu plastiklerin atıkları çevre ve canlılar üzerinde çeşitli olumsuz etkilere yol açabilmektedir. Aşırı kullanım nedeniyle plastiklere neredeyse çevrenin her kompartmanında rastlanmakta ve son derece dayanıklı olmaları sebebiyle plastikler doğada yüzyıllarca bozulmadan kalabilmektedir. Ayrıca plastiklerin eskimesi ile oluşan plastik parçacıklarının canlılara nüfuz edebilmesi de plastiklerin çevrede yarattığı önemli risklerdendir. Geleneksel (petrol türevi) plastiklerin olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla alternatif olarak, doğada kısa sürede ayrışabilen, biyobozunur plastiklerin (biyoplastikler) kullanımı yaygınlaştırılmaya çalışılmaktadır. Ancak, biyobozunur ya da konvansiyonel olması fark etmeksizin içeriğinde birçok katkı ihtiva eden plastik malzemelerin doğada kısa veya uzun vadede ayrışma süreçleri hala belirsizdir. Bu çalışmada, polietilen (PE), polipropilen (PP), polistiren (PS) ve genleştirilmiş polistiren (EPS) gibi petrol türevi plastiklerle polilaktik asit (PLA) gibi biyobozunur polimer yapısındaki tek kullanımlık plastiklerin değişim süreçleri, bir yıl boyunca takip edilmiştir. Sakarya ili çevresindeki su kaynaklarında ve toprak ortamlarında gerçekleştirilen çalışmalar sayesinde plastik malzemelerin erken dönemdeki değişiminin ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışmada farklı doğal ortamlara yerleştirilen plastik malzemelerin yüzeysel ve yapısal değişiklikleri incelenerek değerlendirilmiştir. Mikroskobik incelemelerde optik mikroskop ve SEM (Taramalı Elektron Mikroskobu), spektroskopik incelemelerde ise ATRFT-IR (Zayıflatılmış Toplam Yansıma-Fourier Dönüşümü Kızılötesi) kullanılmıştır. ATR-FT-IR verileri kullanılarak polimerlerin karbonil indeksi (CI) hesaplamaları yapılmış ve plastiklerin bozunma dereceleri değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, plastik atıkların farklı doğal ortamlarda kısa dönemde nasıl bir değişim gösterdiğine ve uzun vadedeki kaderini simüle etmeye yönelik önemli bilgiler sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] Andrady AL, Neal MA. “Applications and societal benefits of plastics”. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 364(1526), 1977-1984, 2009.
- [2] European Bioplastics. “Bioplastics-Bioplastics Market Data”. www.european-bioplastics.org/wpcontent/uploads/2016/02/Report_Bioplastics-MarketData_2018.pdf (11.10.2019).
- [3] Oberoi G, Garg A. “Single-Use plastics: a roadmap for sustainability?”. Supremo Amicus, 24, 585, 2021.
- [4] Kankanige D, Babel S. “Smaller-sized micro-plastics (MPs) contamination in single-use PET-bottled water in Thailand”. Science of the Total Environment, 717, 137232, 2020.
- [5] Napper IE, Thompson RC. “Environmental deterioration of biodegradable, oxo-biodegradable, compostable, and conventional plastic carrier bags in the sea, soil, and openair over a 3-year period”. Environmental Science & Technology, 53(9), 4775-4783, 2019.
- [6] Chang-Rong Y, En-Ke L, Fan S, Liu Q, Liu S, Wen-Qing H. “Review of agricultural plastic mulching and its residual pollution and prevention measures in China”. Journal of Agriculture Resources and Environment, 31(2), 95, 2014.
- [7] Boucher J, Faure F, Pompini O, Plummer Z, Wieser O, de Alencastro LF. “(Micro) plastic fluxes and stocks in Lake Geneva basin”. TrAC Trends in Analytical Chemistry, 112, 66-74, 2019.
- [8] Law KL, Moret-Ferguson S, Maximenko NA, Proskurowski the G, Peacock EE, Hafner J, Reddy CM. “Plastic accumulation in North Atlantic subtropical Science, 329(5996), 1185-1188, 2010. gyre”.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Çevre Mühendisliği (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
29 Nisan 2025
Gönderilme Tarihi
4 Aralık 2023
Kabul Tarihi
19 Mayıs 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 31 Sayı: 2
APA
Ürkmez, Ş., & Yurtsever, M. (2025). Biyo-Bazlı ve fosil kaynaklı tek kullanımlık plastik atıkların farklı çevresel ortamlardaki eskimesinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 31(2), 276-287. https://izlik.org/JA73JY32ZB
AMA
1.Ürkmez Ş, Yurtsever M. Biyo-Bazlı ve fosil kaynaklı tek kullanımlık plastik atıkların farklı çevresel ortamlardaki eskimesinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2025;31(2):276-287. https://izlik.org/JA73JY32ZB
Chicago
Ürkmez, Şevval, ve Meral Yurtsever. 2025. “Biyo-Bazlı ve fosil kaynaklı tek kullanımlık plastik atıkların farklı çevresel ortamlardaki eskimesinin incelenmesi”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 31 (2): 276-87. https://izlik.org/JA73JY32ZB.
EndNote
Ürkmez Ş, Yurtsever M (01 Nisan 2025) Biyo-Bazlı ve fosil kaynaklı tek kullanımlık plastik atıkların farklı çevresel ortamlardaki eskimesinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 31 2 276–287.
IEEE
[1]Ş. Ürkmez ve M. Yurtsever, “Biyo-Bazlı ve fosil kaynaklı tek kullanımlık plastik atıkların farklı çevresel ortamlardaki eskimesinin incelenmesi”, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 31, sy 2, ss. 276–287, Nis. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA73JY32ZB
ISNAD
Ürkmez, Şevval - Yurtsever, Meral. “Biyo-Bazlı ve fosil kaynaklı tek kullanımlık plastik atıkların farklı çevresel ortamlardaki eskimesinin incelenmesi”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 31/2 (01 Nisan 2025): 276-287. https://izlik.org/JA73JY32ZB.
JAMA
1.Ürkmez Ş, Yurtsever M. Biyo-Bazlı ve fosil kaynaklı tek kullanımlık plastik atıkların farklı çevresel ortamlardaki eskimesinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2025;31:276–287.
MLA
Ürkmez, Şevval, ve Meral Yurtsever. “Biyo-Bazlı ve fosil kaynaklı tek kullanımlık plastik atıkların farklı çevresel ortamlardaki eskimesinin incelenmesi”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 31, sy 2, Nisan 2025, ss. 276-87, https://izlik.org/JA73JY32ZB.
Vancouver
1.Şevval Ürkmez, Meral Yurtsever. Biyo-Bazlı ve fosil kaynaklı tek kullanımlık plastik atıkların farklı çevresel ortamlardaki eskimesinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi [Internet]. 01 Nisan 2025;31(2):276-87. Erişim adresi: https://izlik.org/JA73JY32ZB