Türkiye’de bulunan Batman ve Diyarbakır illerinin çeşitli kuraklık indeksleriyle kuraklık analizlerinin yapılması

Yıl 2025, Cilt: 31 Sayı: 6, 1036 - 1048, 13.11.2025

Fatih Özmen Murat Batan

https://doi.org/10.5505/pajes.2025.50945

Öz

Son yıllarda iklim değişikliğinin etkisini artırmasıyla buharlaşma artmış ve yağışlar azalmıştır. Bu durum kuraklığa neden olarak başta tarımsal faaliyetler olmak üzere birçok sektörü olumsuz etkilemiştir. Bu nedenle kuraklık ile ilgili bilimsel çalışmalarda da artış görülmüştür. Bu çalışmada kuraklıkla mücadele eden Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin iki şehri olan Batman ve Diyarbakır illerinin uzun yıllar yağış, sıcaklık ve akarsu akım verileri kullanılarak dört ayrı yöntemle kuraklık analizi yapılmıştır. Bu yöntemler Standartlaştırılmış Yağış İndisi(SYİ), Keşif Kuraklık İndisi(KKİ), Ondalıklar Kuraklık İndisi(OKİ) ve Akım Kuraklık İndisi(AKİ)’dir. 1990-2020 yılları arası 31 yıllık aylık toplam yağış verileri ve aynı döneme ait maksimum ve minimum sıcaklık verileri Meteoroloji Bölge Müdürlüğü’nden temin edilmiştir. 1990-2019 yılları arası döneme ait Batman ile Diyarbakır illeri arasında bulunan Batman çayına ait bir istasyonun akarsu akım verileri ise Devlet Su İşleri Bölge Müdürlüğü’nden temin edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre; Batman ili için SYİ yöntemine göre 17 yılda, KKİ yöntemine göre 16 yılda, OKİ yöntemine göre 12 yılda ve AKİ yöntemine göre 13 yılda kuraklık etkisi olduğu belirlenmiştir. Diyarbakır ili için ise, SYİ yöntemine göre 17 yılda, KKİ yöntemine göre 18 yılda, OKİ yöntemine göre 12 yılda kuraklık etkisi olduğu belirlenmiştir. Analiz sonuçları her iki ilin de analiz yapılan dönemde kuraklıktan etkilendiğini ve önlem alınması gerektiğini göstermiştir. Özellikle, tatlı suyun en büyük tüketicisi olan tarımsal faaliyetlerde su tasarrufu sağlayan yöntemlerin kullanılması, az su tüketen ürünlerin teşvik edilmesi ve yenilenebilir enerji kaynaklarına geçilmesi kuraklık ve iklim değişikliğine karşı mücadelede önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , Batman ili , Diyarbakır ili , DrinC , SYİ metodu , KKİ metodu , OKİ metodu , AKİ metodu , KI metodu

Drought analysis of Batman and Diyarbakır provinces in Türkiye with various drought indices

Öz

In recent years, as climate change has increased, evaporation has increased and precipitation has decreased. This situation caused drought and negatively affected many sectors, especially agricultural activities. For this reason, there has been an increase in scientific studies on drought. Drought analysis was carried out with four different methods using long-term rainfall, temperature and stream flow data of Batman and Diyarbakır provinces, two cities of the Southeastern Anatolia Region. These methods are the Standardized Precipitation Index (SPI), Reconnaissance Drought Index (RDI), Decimal Drought Index (DDI) and Streamflow Drought Index (SDI). Monthly total precipitation data for 31 years between 1990-2020 and maximum and minimum temperature data for the same period were obtained from the Regional Directorate of Meteorology. Stream flow data for the period between 1990-2019 were obtained from the State Hydraulic Works Regional Directorate. Drought for Batman province according to the analysis results, had an effect in 17 years according to the SPI method, in 12 years according to the DDI method, in 16 years according to the RDI method and in 13 years according to the SDI method. Drought for Diyarbakır province according to the analysis results, had an effect in 17 years according to the SPI method, in 12 years according to the DDI method, in 18 years according to the RDI method. Analysis results showed that both provinces were affected by drought and precautions needed to be taken. In particular, the use of water-saving methods in agricultural activities, which are the largest consumers of fresh water, the encouragement of products that consume less water, and the transition to renewable energy sources are important in the fight against drought and climate change.

Anahtar Kelimeler

Turkey , Batman province , Diyarbakır province , DrinC , SPI method , RDI method , DDI method , SDI method , AI method

Kaynakça

• [1] Batan, M. Küresel İklim Değişikliği ve Beklenen Sonuçları, Doktora Tezi, Dicle Üniversitesi, Diyarbakır, Türkiye, 2014.
• [2] Batan, M. “Çeşitli kuraklık indisleri ile Batman ilinin kuraklık analizi ve kontur haritalarının çıkarılması”, Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 7(2), 252–265, 2021.
• [3] Guardiola-Claramonte, M., Troch, P. A., Breshears, D. D., Huxman, T. E., Switanek, M. B., Durcik, M., Cobb, N. S. “Decreased streamflow in semi-arid basins following drought-induced tree die-off: A counter-intuitive and indirect climate impact on hydrology”, Journal of Hydrology, 406(3–4), 225–233, 2011.
• [4] Yaltı, S., Aksu, H. “Drought analysis of Iğdır, Turkey”, Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 7(12), 2227–2232, 2019.
• [5] Batan, M., Toprak, Z. F. “Küresel iklim değişikliğinin olumlu etkileri ve bu etkilerin iklim değişikliğine uyum kapsamında değerlendirilmesi”, Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, 6(2), 93–102, 2015.
• [6] Kapluhan, E. “Türkiye’de kuraklık ve kuraklığın tarıma etkisi”, Marmara Coğrafya Dergisi, 27, 487–510, 2013.
• [7] Ilgar, R. “Çanakkale’de kuraklık durumu ve eğilimlerinin standartlaştırılmış yağış indisi ile belirlenmesi”, Marmara Coğrafya Dergisi, 22, 183–204, 2010.
• [8] Nabaei, M. et al. “Copula-based assessment of meteorological drought characteristics: Regional investigation of Iran”, Agricultural and Forest Meteorology, 276–277, 1–10, 2019.
• [9] Sarıcan, Y. Avrupa Birliği ve Türkiye’de Kuraklık Yönetimi Uygulamalarının Değerlendirilmesi, Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Yayını, Ankara, 2015.
• [10] Öztürk, Y. D., Ünlü, R. “Türkiye’de yapılan kuraklık analiz çalışmaları üzerine bir derleme”, Afet ve Risk Dergisi, 5(2), 669–680, 2022.
• [11] Mohammed, R., Scholz, M. “Impact of evapotranspiration formulations at various elevations on the reconnaissance drought index”, Water Resources Management, 31(1), 531–548, 2017.
• [12] Özmen, F. Batman ve Diyarbakır İllerinin Uzun Yıllar İklim Verileri Kullanılarak Çeşitli Kuraklık İndisleriyle Kuraklık Analizinin Yapılması ve Literatürle Karşılaştırılması, Yüksek Lisans Tezi, Batman Üniversitesi, Batman, Türkiye, 2022.
• [13] Yetmen, H. Türkiye’nin Kuraklık Analizi, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara, Türkiye, 2013.
• [14] Hasan, I. F. “Trend detection of meteorological drought in north of Iraq”, Journal of Engineering and Sustainable Development, 25(3), 60–73, 2021.
• [15] Özfidaner, M., Topaloğlu, F. “Standart yağış indeksi yöntemi ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde kuraklık analizi”, Toprak Su Dergisi, 9(2), 130–136, 2020.
• [16] Taşkolu, İ. Güneydoğu Anadolu Bölgesi İçin Kuraklık Analizi, Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Denizli, Türkiye, 2023.
• [17] Topçu, E., Seçkin, N. “Drought assessment using the reconnaissance drought index (RDI): A case study of Eastern Mediterranean, Seyhan, Ceyhan, and Asi basins of Turkey”, Journal of Engineering Research, 10(2B), 124–141, 2022.
• [18] Topçu, E., Seçkin, N. “Doğu Akdeniz, Seyhan, Ceyhan ve Asi havzalarında farklı yöntemler kullanılarak kuraklık analizi”, Ç.Ü. Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 39(6), 2020.
• [19] Bacanlı, Ü. G., Akşan, G. N. “Drought analysis in Mediterranean region”, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 25(6), 665–671, 2019.
• [20] Khorrami, B., Gündüz, O. “Analyses of meteorological drought and its impacts on groundwater fluctuations: A case study of Marand Plain (Iran)”, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 25(6), 711–717, 2019.
• [21] Ceyhunlu, A. I., Ceribasi, G. “Changes in precipitation and air temperature over Turkey using innovative trend pivot analysis method”, Journal of Water and Climate Change, 15(5), 2446–2463, 2024.
• [22] Ceyhunlu, A. I., Ceribasi, G. “Prediction of precipitation and temperature data and drought assessment of Turkey with stochastic time series models”, Pure and Applied Geophysics, 181(9), 2913–2933, 2024.
• [23] Aydın, Y. “Batman ili toprak ve su kaynaklarının tarımsal açıdan değerlendirilmesi”, YYÜ Tarım Bilimleri Dergisi, 29(1), 178–186, 2019.
• [24] Gürsoy, S., Sessiz, A., Akın, S. “Diyarbakır ilinde uygulanan toprak işleme yöntemleri ve makinalı ekimde karşılaşılan sorunlar”, Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 9(3), 181–186, 2013.
• [25] DÇOM. Diyarbakır İl Çevre Durum Raporu, Diyarbakır İl Çevre ve Orman Müdürlüğü Yayını, Diyarbakır, 2015.
• [26] Vikipedi. “Batman in Turkey.svg”, https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Dosya:Batman_in_Turkey.svg , (Erişim: 14.01.2022).
• [27] Vikipedi. “Diyarbakır in Turkey.svg”, https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Dosya:Diyarbakir_in_Turkey.svg .
• [28] İrcan, M. R., Duman, N. “Standartlaştırılmış yağış indisi (SYİ) yöntemi ile Şanlıurfa ili kuraklık analizi”, Coğrafya Dergisi, 42, 1–18, 2021.
• [29] Gümüş, V., Başak, A., Oruç, N. “Standartlaştırılmış yağış indeksi (SYİ) yöntemi ile Şanlıurfa istasyonunun kuraklık analizi”, Harran University Journal of Engineering, 1(1), 36–44, 2016.
• [30] Tsakiris, G., Vangelis, H. “Establishing a drought index incorporating evapotranspiration”, European Water Publications, 9(10), 3–11, 2005.
• [31] Tigkas, D., Vangelis, H., Tsakiris, G. “DrinC: A software for drought analysis based on drought indices”, Earth Science Informatics, 8(3), 697–709, 2015.
• [32] Yürekli, F. ve diğ. “Farklı yaklaşımlarla Karaman ilinin kuraklık analizi”, Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, 3(1), 19–23, 2010.
• [33] Topçu, E. Doğu Akdeniz, Seyhan, Ceyhan ve Asi Havzalarında Farklı Yöntemler Kullanılarak Kuraklık Analizi, Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, Adana, Türkiye, 2018.
• [34] Hargreaves, G. H., Samani, Z. A. “Estimation of potential evapotranspiration”, Journal of Irrigation and Drainage Engineering, 108(3), 225–230, 1982.
• [35] Cai, W., Zhang, Y., Yao, Y., Chen, Q. “Probabilistic analysis of drought spatiotemporal characteristics in the Beijing–Tianjin–Hebei metropolitan area in China”, Atmosphere, 6, 431–450, 2015.
• [36] Nalbantis, I., Tsakiris, G. “Assessment of hydrological drought revisited”, Water Resources Management, 23, 881–897, 2009.
• [37] Özfidaner, M., Şapolyo, D., Topaloğlu, F. “Seyhan havzası akım verilerinin hidrolojik kuraklık analizi”, Toprak Su Dergisi, 7(1), 57–64, 2018.
• [38] Gümüş, V. “Akım kuraklık indeksi ile Asi havzasının hidrolojik kuraklık analizi”, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 5(1), 65–73, 2017.
• [39] Güngen, Y. Standart Yağış İndisi (SPI) ile Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Kuraklık Analizi, Yüksek Lisans Tezi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Manisa, Türkiye, 2019.
• [40] Oruç, N. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Kuraklık Analizi, Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Denizli, Türkiye, 2017.
• [41] Anlı, A. S. “Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde referans bitki su tüketiminin (ET₀) zamansal değişimi ve RDI (Keşif Kuraklık İndeksi) yöntemiyle meteorolojik kuraklık analizi”, Tarım Bilimleri Dergisi, 20, 248–260, 2014.
• [42] Hamidi, N. “Temperature-rainfall and drought analysis for Diyarbakir city, Turkey”, International Journal of Scientific and Technological Research, 4(10), 572–582, 2018.