Bir üniversite binasındaki uçucu organik bileşiklerin düzeyleri, kaynakları ve sağlık riskleri
Öz
Bu çalışma kapsamında bir üniversite binasındaki seçili 21 farklı mekândan (4 dış ortam, 2 derslik, 3 ofis, 4 koridor ve 8 laboratuvar) pasif örnekleme tüpleri kullanılarak uçucu organik bileşik (UOB) örnekleri toplanmış ve toplanan örneklerdeki UOBlerin konsantrasyonları, kaynakları ve potansiyel sağlık riskleri araştırılmıştır. Çalışma, 27.02-03.03.2017 ve 08-12.05.2017 tarihlerinde olmak üzere iki farklı örnekleme döneminde gerçekleştirilmiş ve toplamda 52 adet numune analiz edilmiştir. Yaz mevsiminde hekzan %64.71 ile en fazla bulunan bileşik olurken, hekzanı 2,4-dimetilpentan (%12.93), tolüen (%4.85), siklohekzan (%2.42) takip etmiştir. Yaz mevsimine benzer şekilde hekzan %32.74 ile kışın en fazla bulunan organik bileşik olmuştur. Hekzanı 2,4-dimetilpentan (%19.53), siklohekzan (%8.39) ve benzen (%7.35) takip etmiştir. Çalışmada, yaz aylarındaki toplam UOB konsantrasyonunun kış aylarına kıyasla yaklaşık iki kat daha yüksek olduğu görülmüştür. Mevsimsel faktörler ve kaynaklardaki değişimin kirletici konsantrasyonları üzerinde etkili olduğu anlaşılmıştır. Ortalama İç mekân/Dış ortam (İ/D) oranı baz alındığında ise laboratuvarların iç mekânlar için önemli bir kaynak olduğu görülmektedir. Yapılan kaynak belirleme çalışması sonucunda ise UOB'lerin olası kaynaklarını temsil eden beş faktör belirlenmiştir. En önemli kaynağın (toplam varyansın %28.4’ni açıklayan) laboratuvarlarda kullanılan çözücüler olduğu görülmüştür. Ayrıca bu çalışmada binayı kullanan insan grupları için risk analizi yapılmış ve laboratuvarların entegre ofis olarak kullanılması durumunda araştırma görevlisi ve lisansüstü öğrenciler için kanserojenik risklerin tolere edilebilir limitten (1E-06) sırasıyla 12 ve 1.2 kat daha fazla olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar, iç hava kalitesinin iyileştirilmesi için etkili havalandırma stratejilerinin uygulanması ve UOB kaynaklarının kontrolüne yönelik acil müdahalelerin gerekliliğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] Brown SK. “Volatile organic pollutants in new and established buildings in Melbourne, Australia”. Indoor Air, 12(1), 55-63, 2002.
- [2] Godwin C, Batterman S. “Indoor air quality in Michigan schools” . Indoor Air, 17(2), 109-121, 2007.
- [3] Saraga D, Pateraki S, Papadopoulos A, Vasilakos C, Maggos T. “Studying the indoor air quality in three non-residential environments of different use: A museum, a printery industry and an office”. Building and Environment, 46(11), 2333-2341, 2011.
- [4] Liu N, Bu Z, Liu W, Kan H, Zhao Z, Deng F, Zhang Y. “Health effects of exposure to indoor volatile organic compounds from 1980 to 2017: A systematic review and meta-analysis”. Indoor Air, 32(5), 1-15, 2022.
- [5] Babayiǧit MA, Bakir B, Tekbaş ÖF, Oǧur R, Kiliç A, Ulus S. “Indoor air quality in primary schools in Keçiören, Ankara”. Turkish Journal of Medical Sciences, 44(1), 137-144, 2014.
- [6] Madureira J. “Indoor air quality in schools and its relationship with children’s respiratory symptoms”. Atmospheric Environment, 118, 145-156, 2015.
- [7] Mishra N, Bartsch J, Ayoko GA, Salthammer T, Morawska L. “Volatile Organic Compounds: Characteristics, distribution and sources in urban schools”. Atmospheric Environment, 106, 485-491, 2015.
- [8] Zhang G, Spickett J, Rumchev K, Lee AH, Stick S. “Indoor environmental quality in a ‘low allergen’ school and three standard primary schools in Western Australia”. Indoor Air, 16(1), 74-80, 2006.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sağlık ve Ekolojik Risk Değerlendirmesi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
2 Kasım 2025
Yayımlanma Tarihi
16 Mart 2026
Gönderilme Tarihi
12 Şubat 2025
Kabul Tarihi
14 Ağustos 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 32 Sayı: 2