Konut ölçeğinde enerji kaynaklarına göre karbon ayak izi analizi ve iklim normalizasyonu
Öz
Arka Plan— Konut sektörü, enerji tüketimi ve sera gazı emisyonları bakımından küresel ölçekte önemli bir paya sahiptir. Özellikle konutlarda kullanılan elektrik, su ve doğalgaza dayalı enerji tüketimi, karbon ayak izi oluşumunun temel belirleyicileri arasında bulunmaktadır. Ancak konut ölçeğinde gerçekleştirilen birçok karbon ayak izi çalışmasında, yıllık toplam emisyon değerlerine odaklanılmakta; iklim koşullarındaki yıllar arası değişkenliğin sonuçlar üzerindeki etkisi yeterince dikkate alınmamaktadır. Isıtma ve soğutma ihtiyaçlarını direkt olarak etkileyen iklim koşulları göz önüne alınmadan yapılan karşılaştırmalar, emisyon eğilimlerinin neden–sonuç ilişkisi içinde doğru biçimde yorumlanmasını güçleştirmektedir. Bu durum, iklim etkisinden arındırılmış, karşılaştırılabilir karbon ayak izi göstergelerine olan gereksinimi ortaya koymaktadır. Amaç—Bu çalışma, konut ölçeğinde enerji kaynaklarına göre karbon ayak izi analizi gerçekleştirilmesi ve iklim normalizasyonu yaklaşımı kullanılarak yıllar arası emisyon değişimlerini daha sağlıklı biçimde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Bu kapsamda, 2024 ve 2025 yıllarına ait bir konut için elektrik, su ve doğalgaz tüketim verileri ele alınmış; toplam karbon ayak izi sonuçları ile iklim normalize edilmiş göstergeler birlikte incelenmiştir. Çalışmada, karbon ayak izi hesaplamalarında iklim koşullarının etkisini ayrıştırarak enerji kullanımına bağlı gerçek emisyon eğilimlerini ortaya koymayı hedeflemektedir. Yöntem—Yıllık elektrik, su ve doğalgaz tüketimlerine dayalı karbon ayak izi hesaplamalarında IPCC Tier 1 ve DEFRA emisyon faktörleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elektrik tüketimi soğutma gün-derecelerine ve doğalgaz tüketimi ısıtma gün-derecelerine bölünerek iklim normalizasyonu uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar, toplam karbon ayak izi, iklim normalize edilmiş karbon ayak izi ve enerji kaynağı bazlı katkılar üzerinden karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular—2025 yılında hesaplanan toplam karbon ayak izinin 2024 yılına göre belirgin bir azalma olduğunu göstermektedir. Bu azalış, iklim normalizasyonu sonrasında da korunmuş; ısıtma ve soğutma gün-derecelerinin artmasına karşın birim iklim yükü başına düşen karbon ayak izi değerlerinin azaldığı gözlenmiştir. Enerji kaynağı temelli analizler, toplam karbon ayak izindeki azalımın ağırlıklı olarak doğalgaz tüketimindeki iyileşmenin sebep olduğunu ortaya koymuştur. IPCC Tier 1 ve DEFRA metodolojilerinin ürettiği mutlak değerler farklı olsa da, yıllar arası eğilimler bakımından sonuçlar tutarlıdır. Sonuç—Bu çalışma konut ölçeğinde karbon ayak izinin değerlendirilmesinde iklim normalizasyonunun kritik bir tamamlayıcı araç olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Toplam ve iklim normalize edilmiş göstergelerin birlikte kullanılması, emisyon eğilimlerinin daha doğru yorumlanmasına olanak sağlamakta ve konutlarda karbon azaltım stratejilerinin özellikle ısıtma kaynaklı enerji kullanımına odaklanılması gerektiğini göstermektedir. Gelecek çalışmalarda farklı iklim bölgelerinin ve daha geniş konut örneklem çalışmalarının incelenmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] A. C. Gök Kısa, “TR83 bölgesinde yenilenebilir enerji kaynaklarının CRITIC tabanlı gri ilişkisel analiz yaklaşımı ile değerlendirilmesi”, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 27(4), 542–548, 2021. https://doi.org/10.5505/pajes.2021.99389.
- [2] International Energy Agency, “World Energy Outlook 2025”, https://ww.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025 (20.04.2026).
- [3] J. R. San Cristóbal, “Multi-criteria decision-making in the selection of a renewable energy project in Spain: The Vikor method”, Renewable Energy, 36(2), 498–502, 2011. https://doi.org/10.1016/j.renene.2010.07.031.
- [4] L. F. Cabeza, Q. Bai, P. Bertoldi, J. M. Kihila, A. F. P. Lucena, É. Mata, S. Mirasgedis, A. Novikova, Y. Saheb, “Buildings”, Climate Change 2022 - Mitigation of Climate Change: Working Group III Contribution to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, P. R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, Eds., Cambridge, UK and New York, NY, USA: Cambridge University Press, 2023, chapter 9, 953–1048, https://doi.org/10.1017/9781009157926.011.
- [5] OECD, OECD Regions and Cities at a Glance 2024, Paris: OECD Publishing, 2024. https://doi.org/10.1787/f42db3bf-en.
- [6] IEA, “CO2 Emissions in 2022”, Paris, https://www.iea.org/reports/co2-emissions-in-2022 (20.04.2026)
- [7] K. Karanasios, “Sustainable facilities management: a sociotechnical system perspective and a review of the literature”, Journal of Facilities Management, 24(1), 21–61, 2026. https://doi.org/10.1108/JFM-04-2024-0046.
- [8] N. I. Ibrahim, C. Vering, N. Giannetti, M. Kim, S. Sholahudin, T. Storek, D. Müller, K. Saito, “State-of-the-art of the digital twin concept in HVAC+R systems for thermal management of buildings”, Renewable and Sustainable Energy Reviews, 229, 116601, 2026. https:// doi.org/10.1016/j.rser.2025.116601.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Çevresel Olarak Sürdürülebilir Mühendislik
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Ferhat Akkuş
*
0000-0002-4587-7039
Türkiye
Erken Görünüm Tarihi
18 Mayıs 2026
Yayımlanma Tarihi
-
Gönderilme Tarihi
26 Şubat 2026
Kabul Tarihi
27 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication