Konut ölçeğinde enerji kaynaklarına göre karbon ayak izi analizi ve iklim normalizasyonu
Öz
Arka Plan—Konut sektörü, enerji tüketimi ve sera gazı emisyonları açısından küresel ölçekte önemli bir paya sahiptir. Özellikle konutlarda kullanılan elektrik, su ve doğalgaza dayalı enerji tüketimi, karbon ayak izi oluşumunun temel belirleyicileri arasında bulunmasına rağmen konut ölçeğinde gerçekleştirilen birçok karbon ayak izi çalışmasında, yıllık toplam emisyon değerlerine odaklanılmaktadır. Bu durum, iklim etkisinden arındırılmış, karşılaştırılabilir karbon ayak izi göstergelerine olan ihtiyacı ortaya koymaktadır.
Amaç—Bu çalışma, konut ölçeğinde enerji kaynaklarına göre karbon ayak izi analizi gerçekleştirilmesi ve iklim normalizasyonu yaklaşımı kullanılarak yıllar arası emisyon değişimlerini daha sağlıklı biçimde değerlendirmeyi hedeflemektedir.
Yöntem—2024–2025 yıllarına ait iki konutun elektrik, su ve doğalgaz tüketim verileri kullanılarak IPCC Tier 1 ve DEFRA yöntemleriyle karbon ayak izi hesaplanmıştır. Elektrik tüketimi SGD, doğalgaz tüketimi IGD değerlerine bölünerek iklim normalizasyonu uygulanmıştır. Konut 1 ve Konut 2 için 2024 ve 2025 yıllarına ait karbon ayak izi sonuçlarını, iklim normalize edilmiş göstergeler ve farklı metodolojilere (DEFRA–IPCC Tier 1) göre hesaplanan toplam değerler birlikte sunmaktadır. Sol tarafta yer alan grafikler, elektrik tüketiminin soğutma gün-dereceleri (SGD) ve doğalgaz tüketiminin ısıtma gün-dereceleri (IGD) dikkate alınarak normalize edilmesiyle elde edilen karbon ayak izi eğilimlerini göstermektedir. 2025 yılında her iki konutun da iklim normalize edilmiş karbon ayak izi değerlerinin azalması, birim iklim yükü başına düşen enerji tüketiminin azaldığını ve enerji kullanım verimliliğinde iyileşme sağlandığını göstermektedir. Sağ tarafta yer alan grafiklerde ise toplam karbon ayak izi hesaplamalarında kullanılan DEFRA ve IPCC Tier 1 metodolojilerinin karşılaştırmasını göstermektedir. Her iki konutta da DEFRA yaklaşımı ile elde edilen değerlerin IPCC Tier 1 sonuçlarına göre sistematik olarak daha yüksek olduğu görülmektedir. Genel olarak grafiksel özet, karbon ayak izinin konut ölçeğinde değerlendirmesinde iklim normalizasyonunun gerçek performansı ortaya koymada kritik bir rol oynadığını ve metodoloji seçiminin sonuçlar üzerinde sınırlı ancak sistematik bir etkisi olduğunu ortaya koymaktadır.
Bulgular—2025 yılında hesaplanan toplam karbon ayak izinin azaldığı ve bu azalımın iklim normalizasyonu sonrasında da korunduğu belirlenmiştir. Azalışın temel olarak doğalgaz tüketimindeki düşüşten kaynaklandığı görülmüştür. Farklı metodolojiler farklı mutlak değerler üretse de eğilimler tutarlıdır.
Sonuç—Bu çalışma konut ölçeğinde karbon ayak izinin değerlendirilmesinde iklim normalizasyonunun kritik bir tamamlayıcı araç olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Bu yaklaşım, emisyonların daha doğru yorumlanmasını sağlamakta ve azaltım stratejilerinin özellikle ısıtma kaynaklı enerji tüketimine odaklanması gerektiğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- A. C. Gök Kısa, “TR83 bölgesinde yenilenebilir enerji kaynaklarının CRITIC tabanlı gri ilişkisel analiz yaklaşımı ile değerlendirilmesi”, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 27(4), 542–548, 2021. https://doi.org/10.5505/pajes.2021.99389.
- International Energy Agency, “World Energy Outlook 2025”, https: //ww.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025 (20.04.2026).
- J. R. San Cristóbal, “Multi-criteria decision-making in the selection of a renewable energy project in Spain: The Vikor method”, Renewable Energy, 36(2), 498–502, 2011. https://doi.org/10.1016/j.renene.2010.07.031.
- L. F. Cabeza, Q. Bai, P. Bertoldi, J. M. Kihila, A. F. P. Lucena, É. Mata, S. Mirasgedis, A. Novikova, Y. Saheb, “Buildings”, Climate Change 2022 - Mitigation of Climate Change: Working Group III Contribution to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, P. R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, Eds., Cambridge, UK and New York, NY, USA: Cambridge University Press, 2023, chapter 9, 953–1048, https://doi.org/10.1017/9781009157926.011.
- OECD, OECD Regions and Cities at a Glance 2024, Paris: OECD Publishing, 2024, https://doi.org/10.1787/f42db3bf-en.
- IEA, “CO2 Emissions in 2022”, Paris, https://www.iea.org/reports/co2-emissions-in-2022 (20.04.2026)
- K. Karanasios, “Sustainable facilities management: a sociotechnical system perspective and a review of the literature”, Journal of Facilities Management, 24(1), 21–61, 2026. https://doi.org/10.1108/JFM-04-2024-0046.
- N. I. Ibrahim, C. Vering, N. Giannetti, M. Kim, S. Sholahudin, T. Storek, D. Müller, K. Saito, “State-of-the-art of the digital twin concept in HVAC+R systems for thermal management of buildings”, Renewable and Sustainable Energy Reviews, 229, 116601, 2026. https:// doi.org/10.1016/j.rser.2025.116601.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Çevresel Olarak Sürdürülebilir Mühendislik
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Ferhat Akkuş
*
0000-0002-4587-7039
Türkiye
Erken Görünüm Tarihi
18 Mayıs 2026
Yayımlanma Tarihi
-
Gönderilme Tarihi
26 Şubat 2026
Kabul Tarihi
27 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication