Gemi egzoz gazı soğutma sistemlerinde idaktör-difüzör tasarım parametrelerinin termo-akışkan karakteristiğine etkisinin sayısal incelenmesi
Öz
Arka Plan—Deniz yüzey platformları, tespit edilebilirliğin hayatta kalmayı belirlediği tehdit ortamlarında faaliyet gösterir. Bir savaş gemisinin imza bileşenleri arasında kızılötesi (IR) iz özellikle kritiktir; zira ısı güdümlü mühimmatlar ve IR arama-takip sistemleri hedefleri yalnızca termal emisyonlara dayanarak tespit edip takip edebilmektedir. Gemilerdeki baskın IR kaynak, tahrik ve güç üretim makinelerinden tahliye edilen yüksek sıcaklıklı egzoz gazları ile bu gazların ısıttığı baca yapılarıdır. İdaktör-difüzör düzenekleri bu izi, egzoz jetinin kendi momentumu ile ortam havasını sisteme çekerek pasif biçimde bastırmaktadır. Ancak bu düzeneklerin performansı geometriye güçlü biçimde bağlıdır ve literatürde çalışmalar ağırlıklı olarak tekil geometrik parametrelerin izole optimizasyonuna odaklanmış; gerçek bir gemi uygulamasının mühendislik kısıtları altında bütüncül boyutlandırma konusu sınırlı kalmıştır.
Amaç—Bu çalışmada; idaktör kesit geometrisi, idaktör ile karışım odası arasındaki ara mesafe ve difüzör halka sayısı olmak üzere üç tasarım parametresinin, 600 kW gücünde jenerik bir gemi ana tahrik dizel motoru için tasarlanan idaktör-difüzör sisteminin termo-akışkan performansına etkisi sayısal olarak incelenmiştir. Tasarım, motor üreticisinin izin verdiği maksimum egzoz geri basıncı ile baca mahalinin izin verdiği hacim kısıtları altında gerçekleştirilmiştir.
Yöntem—Analizler ANSYS Fluent yazılımı ile yürütülmüştür. Kütle, momentum ve enerjinin korunumu denklemleri sonlu hacimler yöntemi ile kontrol hacimleri üzerinde ayrıklaştırılarak çözülmüş; türbülans kapanışı standart k-ε modeli ile sağlanmıştır. Kurulan sayısal model, Chen tarafından yayımlanan deneysel ölçümlerle karşılaştırılarak doğrulanmıştır; bu aşamada standart k-ε ve k-ω modelleri karşılaştırılmış ve k-ε modeli tercih edilmiştir. Beş farklı ağ yoğunluğunda ağ bağımsızlık çalışması ve iterasyon bağımsızlığı denetimi yapılmıştır. Ardından toplam 14 geometrik konfigürasyon (2 idaktör geometrisi, 9 ara mesafe, 3 halka sayısı) analiz edilmiştir.
Bulgular—Yonca tip idaktör, egzoz momentumunu merkez hattan difüzör cidarlarına doğru dağıtarak sisteme indüklenen hava debisini 1.96 kg/s’den 2.12 kg/s’ye yükseltmekte ve difüzör çıkışı kütlesel ağırlıklı ortalama sıcaklığını 519.4 K’den 507.7 K’e düşürmektedir. Ara mesafe oranının 0.23’ten 1’e çıkarılması çıkış sıcaklığını 32.8 K azaltmakta olup bu parametre üç değişken içinde en etkilisidir; ancak mahal yüksekliği kısıtı kullanılabilir değeri 0.70 oranı ile sınırlamaktadır. Halka sayısının dörtten fazlaya çıkarılması ihmal edilebilir bir kazanç (0.06 K) sağlamaktadır. Optimize edilen sistem, egzoz gazı sıcaklığını 690.15 K’den 494.9 K’e düşürürken idaktör geri basıncını 2000 Pa sınırının altında tutmaktadır.
Sonuç—Gerçek bir yerleşimin kısıt kümesi altında ara mesafe baskın tasarım parametresidir; idaktör kesit geometrisi ikincil fakat ihmal edilemez bir kazanç sağlamakta, halka sayısının etkisi ise dört halkada doygunluğa ulaşmaktadır. Bu çalışmada doğrulanan HAD metodolojisi ve ortaya konan kısıt-tabanlı tasarım akışı, deniz platformları için pasif IR iz bastırma sistemlerinin boyutlandırılmasında uygulanabilir bir temel sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Q. Chen, “Performance of air-air ejectors with multi-ring entraining diffusers”, Ph.D. dissertation, Queen's University, Kingston, Ontario, Canada, 2008.
- U. Kıray, “Gemilerde baca formunun gaz akışına etkileri”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye, 2014.
- M. Sivaslıgil, “Kızılötesi iz ölçümü ve analizi”, TÜBİTAK BİLGEM Teknoloji Dergisi, 9, 82–85, 2020.
- S. L. Y. Kok, “Naval survivability and susceptibility reduction study—Surface ship”, M.S. thesis, Naval Postgraduate School, Monterey, California, USA, 2012.
- D. Bayram, H. Heperkan, “Numerical modeling of the thermal signature of ship stack plumes”, Sigma Journal of Engineering and Natural Sciences, 30(3), 292–302, 2012.
- S. D. P. M. Llorente, V. D. Charris, J. M. G. Torres, “Infrared signature analysis of surface ships”, Ship Science & Technology, 8(17), 57–68, 2015.
- Y. Zou, Z. Liu, X. Qiao, Y. Jiang, H. Shi, Y. Jiang, “Fluid dynamics and infrared stealth of marine IRS devices: A review”, International Journal of Mechanical System Dynamics, 5(2), 179–200, 2025. https://doi.org/10.1002/msd2.70019.
- Davis Engineering, “Naval IRSS”, https://www.davis-eng.com/naval_irss.html (10.07.2026).
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Makine Mühendisliğinde Sayısal Yöntemler
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Mustafa Atmaca
*
0000-0003-3906-9606
Türkiye
Çağlar Gün
0009-0003-1677-7412
Türkiye
Emre Akıskalıoğlu
0000-0002-8264-2087
Türkiye
Erken Görünüm Tarihi
25 Ağustos 2026
Yayımlanma Tarihi
-
Gönderilme Tarihi
5 Nisan 2026
Kabul Tarihi
30 Temmuz 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication