Kiral kirleticiler ve çevresel önemi
Öz
Kiralite,
canlı sistemlerden doğal ve sentetik organik maddelere kadar hayatımızın birçok
alanında bulunmaktadır. En genel ifadeyle ayna görüntüsü kendisiyle çakışmayan
maddeler olarak tanımlanan kiral moleküller, başta ilaç sanayi ve tıp olmak
üzere birçok alanda kullanılmaktadır. Söz konusu maddelere ait ayna
görüntülerinden her biri enantiyomer olarak adlandırılır ve kiral maddelere ait
enantiyomerlerden biri kullanım amacına uygun hareket ederken diğeri veya her
ikisi de çevresel ortamlarda kirliliğe ve canlılarda toksik etkiye neden
olabilmektedir. Enantiyomerlerin yalnızca biyolojik değişime uğrama
potansiyelleri farklılık göstermekte, bu özelliği sebebiyle kiral kirleticiler,
güncel kirliliğin değerlendirilmesi amacıyla çevresel kirlilik araştırmalarına
konu olmaktadır. Toprak, sediman, hava ve su ortamının yanı sıra canlılarda da,
başta kromatografik yöntemler olmak üzere çeşitli metotlarla tespit
edilebilmektedir. Bu derlemede, kiralite ve çevresel açıdan önem arz eden kiral
bileşiklerin özellikleri, analiz yöntemleri ve çevredeki akıbetleri
değerlendirilmiştir. Çeşitli avantajları nedeniyle endüstriyel uygulamalarda
geniş yer bulan kiral bileşiklerden kullanım amacının dışında çevreye salınan
bileşikler, biyolojik aktiviteleri nedeniyle çevresel izleme çalışmalarında
önem arz etmektedir. Ülkemizde çevresel ortamlarda henüz araştırmalara konu
olmaya başlayan kiral kirleticilerin akıbetinin değerlendirilmesi açısından
enantiyoseçici davranışlarının anlaşılması önem arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ali I, Aboul-Enein HY. Chiral Pollutants: Distribution, Toxicity and Analysis by Chromatography and Capillary Electrophoresis. Chichester, England, Wiley, 2004.
- Müller TA, Kohler HPE. "Chirality of pollutants-effects on metabolism and fate". Applied Microbiology and Biotechnology, 64(3), 300-316, 2004.
- Ali I, Gupta VK, Aboul-Enein HY. "Chirality: A challenge for the environmental scientists". Current Science, 84(2), 152-156, 2003.
- Wiberg K. Enantiospecific Analysis and Environmental Behavior of Chiral Persistent Organic Pollutants (POPs). PhD Thesis, Umea University, Umea, Sweden, 2002.
- Kallenborn R, Hühnerfuss H. Chiral Environmental Pollutants: Trace Analysis and Ecotoxicology, Berlin, Deutschland, Springer, 2001.
- Ulrich EM, Morrison CN, Goldsmith MR, Foreman WT. "Chiral Pesticides: Identification, Description, and Environmental Implications". Reviews of Environmental Contamination and Toxicology, 217, 1-74, 2012.
- Mislow KM. Introduction to Stereochemistry. 1st ed. Mineola, ABD, Courier Dover Publications, 1965.
- Eliel EL, Wilen SH. Stereochemistry of Organic Compounds. 1st ed. USA, Wiley-Intersscience, 1994.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Mühendislik
Bölüm
-
Yayımlanma Tarihi
20 Aralık 2016
Gönderilme Tarihi
19 Ocak 2017
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2016 Cilt: 22 Sayı: 6