Araştırma Makalesi

Farklı cihaz ve yöntemler ile belirlenen Shore sertlik değerlerinin karbonatlı kayaçların gevreklik değerlerinin tahmininde kullanılabilirliğinin incelenmesi

Cilt: 27 Sayı: 3 9 Haziran 2021
PDF İndir
TR EN

Farklı cihaz ve yöntemler ile belirlenen Shore sertlik değerlerinin karbonatlı kayaçların gevreklik değerlerinin tahmininde kullanılabilirliğinin incelenmesi

Öz

Yeraltı veya yer üstü mühendislik projeleri öncesinde kayaçların kesilebilirlik ve delinebilirlik özelliklerini etkileyen sertlik ve gevreklik değerlerinin belirlenmesi çok önemlidir. Kayaçların kesilebilirlik ve delinebilirlik özelliklerini belirlemek, bazı diğer fiziksel ve mekanik özelliklerini doğrudan belirlemek için uygulanan testler gibi pahalı ve zaman alıcı olabilmektedir. Kayaçların sertlik değerlerinin belirlemesi nispeten diğer özelliklerine göre daha ekonomik ve hızlı olmaktadır. Ayrıca sertlik değerleri, kayaçların fiziksel ve mekanik özelliklerinin tahmininde güvenilir bir şekilde kullanılabilmektedir. Bu çalışma kapsamında, 13 farklı karbonatlı kayacın Shore sertlik değerleri üç farklı cihaz (C-2 tipi Shore Scleroscope’u, dijital durometre ve dijital Shore sertliği ölçüm cihazı) kullanılarak aynı numuneler üzerinde belirlenmiştir. Elde edilen veriler sonucunda farklı ölçüm cihazlarının klasik yöntem yerine kullanılabilirliği araştırılmıştır. Ayrıca kazı mekaniği açısından önemli bir kayaç özelliği olan ve literatürde basınç ve çekme dayanımı değerleri dikkate alınarak önerilen dört farklı gevreklik değerinin tahmin edilmesinde kullanılabilecek en uygun yüzey sertliği ölçme yönteminin belirlenmesi amaçlanmıştır. Üç farklı cihazdan elde edilen Shore sertlik değerleriyle dört farklı gevreklik değeri arasındaki ilişkiler basit regresyon analizleri ile irdelenmiştir. Sonuç olarak dijital Shore sertliği ölçüm cihazlarının klasik C-2 tipi Shore Scleroscope’u yerine güvenli bir şekilde kullanılabileceği görülmüştür. Shore sertlik değerinin literatürde çokça kullanılan dört farklı gevreklik değerinden iki tanesini tahmin etmede güvenilir olduğu iki tanesini tahmin etmede ise kullanılamayacağı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. [1] Shalabi FI, Cording, EJ, Al-Hattamleh, OH. “Estimation of rock engineering properties using hardness tests”. Engineering Geology, 90(3-4), 138-147, 2007.
  2. [2] Yagiz S. Development of rock Fracture and Brittleness Indices to Quantify the Effects of Rock Mass Features and Toughness in the CSM Model Basic Penetration for Hard Rock Tunneling Machines. PhD Thesis, Colorado School of Mines, Illinois, United States, 2002.
  3. [3] Yagiz, S. “Utilizing rock mass properties for predicting TBM performance in hard rock condition”. Tunneling and Underground Space Technology, 23(3), 326-339, 2008.
  4. [4] Yagiz, S. “Assessment of brittleness using rock strength and density with punch penetration test”. Tunnelling and Underground Space Technology, 24(1), 66-74, 2009.
  5. [5] Handewith, HJ. “Predicting the economic success of continuous”. CIM Bulletin, 63, 595–9, 1970.
  6. [6] Dollinger GL, Handewith HJ, Breeds CD. “Use of the punch test for estimating TBM performance”. Tunnelling and Underground Space Technology, 13(4), 403-408, 1998.
  7. [7] Szwedzicki, T. “Draft ISRM suggested method for determining the indentation hardness index of rock materials”. International Journal of Rock Mechanics Mechanics and Mining Sciences, 35(6), 831-835, 1998.
  8. [8] Dollinger GL, Raymer JH. “Rock mass conditions as baseline values for TBM perfor- mance evaluation”. North American Tunneling Conference, Seattle, USA, 18-22 May 2002.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mühendislik

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Deniz Akbay Bu kişi benim
Türkiye

Gökhan Ekincioğlu Bu kişi benim
Türkiye

Raşit Altındağ Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

9 Haziran 2021

Gönderilme Tarihi

12 Mart 2020

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 27 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Akbay, D., Ekincioğlu, G., Altındağ, R., & Şengün, N. (2021). Farklı cihaz ve yöntemler ile belirlenen Shore sertlik değerlerinin karbonatlı kayaçların gevreklik değerlerinin tahmininde kullanılabilirliğinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 27(3), 441-448. https://izlik.org/JA64MZ73KY
AMA
1.Akbay D, Ekincioğlu G, Altındağ R, Şengün N. Farklı cihaz ve yöntemler ile belirlenen Shore sertlik değerlerinin karbonatlı kayaçların gevreklik değerlerinin tahmininde kullanılabilirliğinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2021;27(3):441-448. https://izlik.org/JA64MZ73KY
Chicago
Akbay, Deniz, Gökhan Ekincioğlu, Raşit Altındağ, ve Nazmi Şengün. 2021. “Farklı cihaz ve yöntemler ile belirlenen Shore sertlik değerlerinin karbonatlı kayaçların gevreklik değerlerinin tahmininde kullanılabilirliğinin incelenmesi”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 27 (3): 441-48. https://izlik.org/JA64MZ73KY.
EndNote
Akbay D, Ekincioğlu G, Altındağ R, Şengün N (01 Haziran 2021) Farklı cihaz ve yöntemler ile belirlenen Shore sertlik değerlerinin karbonatlı kayaçların gevreklik değerlerinin tahmininde kullanılabilirliğinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 27 3 441–448.
IEEE
[1]D. Akbay, G. Ekincioğlu, R. Altındağ, ve N. Şengün, “Farklı cihaz ve yöntemler ile belirlenen Shore sertlik değerlerinin karbonatlı kayaçların gevreklik değerlerinin tahmininde kullanılabilirliğinin incelenmesi”, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 27, sy 3, ss. 441–448, Haz. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA64MZ73KY
ISNAD
Akbay, Deniz - Ekincioğlu, Gökhan - Altındağ, Raşit - Şengün, Nazmi. “Farklı cihaz ve yöntemler ile belirlenen Shore sertlik değerlerinin karbonatlı kayaçların gevreklik değerlerinin tahmininde kullanılabilirliğinin incelenmesi”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 27/3 (01 Haziran 2021): 441-448. https://izlik.org/JA64MZ73KY.
JAMA
1.Akbay D, Ekincioğlu G, Altındağ R, Şengün N. Farklı cihaz ve yöntemler ile belirlenen Shore sertlik değerlerinin karbonatlı kayaçların gevreklik değerlerinin tahmininde kullanılabilirliğinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2021;27:441–448.
MLA
Akbay, Deniz, vd. “Farklı cihaz ve yöntemler ile belirlenen Shore sertlik değerlerinin karbonatlı kayaçların gevreklik değerlerinin tahmininde kullanılabilirliğinin incelenmesi”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 27, sy 3, Haziran 2021, ss. 441-8, https://izlik.org/JA64MZ73KY.
Vancouver
1.Deniz Akbay, Gökhan Ekincioğlu, Raşit Altındağ, Nazmi Şengün. Farklı cihaz ve yöntemler ile belirlenen Shore sertlik değerlerinin karbonatlı kayaçların gevreklik değerlerinin tahmininde kullanılabilirliğinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2021;27(3):441-8. Erişim adresi: https://izlik.org/JA64MZ73KY