Yeni Bir Geç Antik Çağ Yerleşimi Salkaya; Keşif ve İlk Kazılar

Öz

Elazığ ili merkez ilçeye bağlı olan Salkaya Köyü il merkezinin 14 km kuzeyindedir. Köy Elazığ ilinin kuzeyinde olup Elazığ-Tunceli karayolunun üzerinde yer almaktadır. Salkaya Köyü’nde 2023 yılında tarımsal faaliyetlerde bulunan bir çiftçi fidan ekimi sırasında mozaiğe denk gelmiştir. Aynı yıl Elazığ Müze Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen kazılarda yaklaşık 84 metrekarelik alanı kapsayan taban mozaiği açığa çıkarılmıştır. Çeşitli hayvan figürleri, bitkisel ve geometrik motiflerin işlendiği mozaik oldukça iyi korunmuştur. Cennet tasviri olduğu düşünülen mozaik pagan inancından Hristiyanlığa geçiş özellikleri göstermektedir. Alandaki kazıların sistemli bir şekilde devam etmesi ile birlikte yine iyi korunmuş Geç Antik Çağ hamamı, şarap mahzeni, depo ve işlevi henüz belirlenmeyen mimari yapı kalıntıları açığa çıkarılmıştır. Mozaiğin kuzeyinde yer alan fakat kazısı henüz yapılmayan apsis bölümü ve nef duvarları görülebilen kilise yapısı tespit edilen mimari yapılar arasındadır. Genel olarak Geç Antik Çağ’a tarihlenen yerleşimin kullanım işlevi henüz kesin olarak belirlenememiştir. Yerleşim alanının kullanım amacıyla ilgili olarak bir kesinlik olmamakla birlikte iki görüş üzerinde durulmaktadır. Bu görüşlerden ilki alanın yeri tam belli olmayan Rhandeia kentinin hemen yanında olduğu düşünülen askeri karargâh alanıdır. İkinci düşünce ise yerleşimin Roma villa alanı olduğu yönündedir. Yerleşimin kullanım amacının tam olarak netlik kazanması ilerleyen kazı dönemlerinde elde edilecek veriler ile birlikte şekillenecektir. 

Anahtar Kelimeler

• Geç Antik
• Rhandeia
• Salkaya
• Mozaik
• Hamam

Salkaya, A New Late Antique Settlement; Discovery And First Excavations

Öz

Salkaya Village, located in the central district of Elazığ province, is situated 14 km north of the city center.The village is located in the north of Elazığ province, on the Elazığ-Tunceli highway. In 2023, a farmer engaged in agricultural activities in Salkaya Village came across the mosaic while planting saplings. In the same year, excavations carried out by the Elazığ Museum Directorate uncovered a floor mosaic covering an area of approximately 84 square meters. The mosaic, which features various animal figures, plant and geometric motifs, is remarkably well-preserved. The mosaic, believed to depict paradise, shows characteristics of the transition from pagan belief to Christianity. With the systematic continuation of excavations in the area, a well-preserved Late Antiquity bathhouse, winery, warehouse, and architectural remains of unknown function have been unearthed. Among the identified architectural structures is a church building located north of the mosaic, whose apse and nave walls are visible but have not yet been excavated. Generally dated to the Late Antiquity, the settlement's function has not yet been definitively determined. While there is no certainty regarding the purpose of the settlement area, two main theories are being considered. The first view is that the site was a military headquarters, thought to be located right next to the city of Rhandeia, whose exact location is uncertain. The second view is that the settlement was a Roman villa area. The exact purpose of the settlement will become clearer with the data obtained in subsequent excavation periods.

Anahtar Kelimeler

• Late Antique
• Rhandeia
• salkaya
• mosaic
• bath

Kaynakça

1. Akyel, S. (2013). 19. Yüzyılın İlk Yarısında Harput Şehrinin Nüfus ve Toplum Yapısı. . (Tez No: 364696). (Doktora Tezi). Fırat Üniversitesi. YÖK Ulusal Tez Merkezi. Alfred J. C. & William, J. B., (2007). Publius Cornelius Tacitus, The Annals of Imperial Rome. Barnes & Noble. Altungök, A. (2023). Ön Asya Tarihi Araştırmaları Kapsamında Geç Antikçağın Mekânsal ve Zamansal Sınırları ve Önemli Parametreleri. History Studies 15/, 95-112. Doi: 10.9737/hist.2023.1118