TR
EN
Göz Hareketleri İle Duyarsızlaştırma Ve Yeniden İşleme (EMDR) Müdahalesinin Anksiyete Bozukluklarında Kullanımı
Öz
Bu sistematik olmayan derlemenin amacı, Göz Hareketleri ile Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR)’nin anksiyete bozukluklarındaki kullanımına dair literatürde yer alan bulguları derleyerek, farklı bozukluk türlerindeki etkilerine ve uygulama biçimlerine ilişkin bir çerçeve sunmaktır. Araştırma sürecinde; Google Scholar, Ulakbim veri tabanı, Pubmed, Yöktez gibi veri tabanlarında, Türkçe
ve İngilizce anahtar kelimeler kullanılarak, 1992-2025 yılları arasında yayımlanmış bilimsel yayınlar taranmıştır. EMDR, anıların nasıl depolandığına ve bilginin işlenme sistemine odaklanır. Bireyin güncel olarak deneyimlediği zorluklar, geçmişte düzgün işlenmemiş deneyimlerinden kaynaklanmaktadır. EMDR ile bu işlevsiz depolanan anıların normal bir deneyim olarak yorumlanması sağlanmaktadır. Bu derlemede, EMDR uygulanan sosyal anksiyete bozukluğu, panik bozukluk, yaygın anksiyete bozukluğu, özgül fobi, ayrılma anksiyetesi bozukluğu, seçici konuşmazlık, performans anksiyetesi ile ilgili araştırmalara yer verilmektedir. Özgül fobi, panik bozukluk ve performans anksiyetesi (sınav ve müzik performans anksiyetesi) ile ilgili yapılan randomize kontrollü araştırmalar, EMDR müdahalesinin etkili olabileceğini göstermektedir. Ancak bulguların genellenebilmesi için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. Sosyal anksiyete bozukluğu ve panik bozuklukta, EMDR’nin anksiyete bozukluklarında etkinliği kanıtlanan bir yöntem olan Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) kadar etkili olabileceğinin belirtilmesi umut vadetmektedir. Ancak bu karşılaştırma araştırmaları, iki müdahalenin birbirine göre etkili olduğunu gösterse de plasebo kontrol grubunun bulunmaması, müdahalenin tek başına etkinliğini sınırlamaktadır. VRET (Sanal Gerçeklik Temelli Maruz Bırakma Terapisi) ile EMDR’nin özgül fobi semptomları üzerinde kontrol grubuna kıyasla benzer etkide olduğu belirtilmektedir. Performans anksiyetesi bağlamında ise, EMDR’in biofeedback
ve bilişsel hipnoterapiye kıyasla daha yüksek etkililik düzeyine sahip olduğu rapor edilmektedir. Ancak EMDR’nin diğer müdahalelere göre avantaj, dezavantajlarının değerlendirilmesi ve sonuçların genellenebilirliğini artırmak için daha geniş örneklemli, plasebo kontrol gruplu ve uzun süreli takip içeren araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Sonuç olarak, dünyada ve Türkiye’de kullanım sıklığı artış gösteren EMDR’nin etkileri, kısa sürede ortaya çıkabilmektedir. EMDR, anksiyete bozukluklarında umut verici bir yaklaşımdır. Bununla birlikte, etkinliğine dair daha fazla randomize kontrollü çalışma yürütülmesine ihtiyaç vardır. Özellikle yaygın anksiyete bozukluğu, seçici konuşmazlık ve ayrılma anksiyetesi bozukluğu gibi alt türlerde EMDR müdahalesine ilişkin araştırma sayısı oldukça azdır. EMDR müdahalesi tamamlandıktan sonra etkileri takip eden araştırmalar bulunsa da uzun vadeli sonuçları inceleyen çalışmaların sayısı sınırlıdır ve bu, alandaki önemli bir boşluğu işaret etmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdi, M. S., Vatankhah, H., Razavi, M. S. (2019). The Effect of Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) on Anxiety and Physical Performance in Athletes. Journal of Research in Behavioural Sciences, 17(1), 151-158. http://dx.doi.org/10.52547/rbs.17.1.151
- Akbağ G. (2023). Flash EMDR yaklaşımının özgül fobi tanısı olan bireylerde kullanımı: vaka çalışması. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Aydın Üniversitesi.
- Akyol, C. Ç., ve Inci Izmir, S. B. (2025). Exploring the impact of Flash technique on test anxiety among adolescents. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 30(3), 735-751. https://doi.org/10.1177/13591045251329437
- American Psychiatric Association. 2013. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). Washington, DC: American Psychiatric Publishing.
- Aslani, J., Miratashi, M., Aslani, L. (2014). Effectiveness of eye movement desensitization and reprocessing therapy on public speaking anxiety of university students. Zahedan journal of research in medical sciences, 16(10), 46-49.
- Avcı, M. (2023). Sınav kaygısı olan ergenlerde flash tekniğinin tek seanslık etkisinin incelenmesi: Bir grup uygulaması. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 222-231. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1239585
- Azimisefat, P., de Jongh, A., Rajabi, S., … Jamshidi, F. (2022). Efficacy of virtual reality exposure therapy and eye movement desensitization and reprocessing therapy on symptoms of acrophobia and anxiety sensitivity in adolescent girls: A randomized controlled trial. Frontiers in Psychology, 13, 919148. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.919148
- Barker, R. T., ve Barker, S. B. (2007). The use of EMDR in reducing presentation anxiety. Journal of EMDR Practice and Research, 1(2), 100-108. http://dx.doi.org/10.1891/1933-3196.1.2.100
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Ruh Sağlığı Hemşireliği
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
30 Eylül 2025
Gönderilme Tarihi
17 Temmuz 2025
Kabul Tarihi
5 Eylül 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 1 Sayı: 2
APA
Ayar, Y., & Ayar, E. (2025). Göz Hareketleri İle Duyarsızlaştırma Ve Yeniden İşleme (EMDR) Müdahalesinin Anksiyete Bozukluklarında Kullanımı. Journal of PAN Health Sciences, 1(2), 66-83. https://izlik.org/JA56WN92GF
AMA
1.Ayar Y, Ayar E. Göz Hareketleri İle Duyarsızlaştırma Ve Yeniden İşleme (EMDR) Müdahalesinin Anksiyete Bozukluklarında Kullanımı. Pan. 2025;1(2):66-83. https://izlik.org/JA56WN92GF
Chicago
Ayar, Yeşim, ve Emre Ayar. 2025. “Göz Hareketleri İle Duyarsızlaştırma Ve Yeniden İşleme (EMDR) Müdahalesinin Anksiyete Bozukluklarında Kullanımı”. Journal of PAN Health Sciences 1 (2): 66-83. https://izlik.org/JA56WN92GF.
EndNote
Ayar Y, Ayar E (01 Eylül 2025) Göz Hareketleri İle Duyarsızlaştırma Ve Yeniden İşleme (EMDR) Müdahalesinin Anksiyete Bozukluklarında Kullanımı. Journal of PAN Health Sciences 1 2 66–83.
IEEE
[1]Y. Ayar ve E. Ayar, “Göz Hareketleri İle Duyarsızlaştırma Ve Yeniden İşleme (EMDR) Müdahalesinin Anksiyete Bozukluklarında Kullanımı”, Pan, c. 1, sy 2, ss. 66–83, Eyl. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA56WN92GF
ISNAD
Ayar, Yeşim - Ayar, Emre. “Göz Hareketleri İle Duyarsızlaştırma Ve Yeniden İşleme (EMDR) Müdahalesinin Anksiyete Bozukluklarında Kullanımı”. Journal of PAN Health Sciences 1/2 (01 Eylül 2025): 66-83. https://izlik.org/JA56WN92GF.
JAMA
1.Ayar Y, Ayar E. Göz Hareketleri İle Duyarsızlaştırma Ve Yeniden İşleme (EMDR) Müdahalesinin Anksiyete Bozukluklarında Kullanımı. Pan. 2025;1:66–83.
MLA
Ayar, Yeşim, ve Emre Ayar. “Göz Hareketleri İle Duyarsızlaştırma Ve Yeniden İşleme (EMDR) Müdahalesinin Anksiyete Bozukluklarında Kullanımı”. Journal of PAN Health Sciences, c. 1, sy 2, Eylül 2025, ss. 66-83, https://izlik.org/JA56WN92GF.
Vancouver
1.Yeşim Ayar, Emre Ayar. Göz Hareketleri İle Duyarsızlaştırma Ve Yeniden İşleme (EMDR) Müdahalesinin Anksiyete Bozukluklarında Kullanımı. Pan [Internet]. 01 Eylül 2025;1(2):66-83. Erişim adresi: https://izlik.org/JA56WN92GF