Türkiye Orta Gelir Tuzağında Mı? Güncel Ekonometrik Yöntemlerden Yeni Kanıtlar

Öz

Orta gelir tuzağı, yoksulluktan kurtulmuş olan ülkelerin orta gelir düzeyine geçtikten sonra bu aşamada kalmaları ve büyümeye devam edememeleri olarak ifade edilebilir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin orta gelir tuzağında bulunup bulunmadığının belirlenmesidir. Türkiye’nin 20 yıldır üst-orta gelir grubunda olması, bu çalışmanın temel motivasyonunu oluşturmaktadır. Çalışmanın veri aralığı, 1960-2023 olarak belirlenmiştir. Orta gelir tuzağının sınanması iki farklı yaklaşımla sınanmıştır. Öncelikle ABD, ikinci olarak dünya kişi başına gelir ortalaması esas alınarak analizler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada yöntem olarak kalıntıların normal dağılmama bilgisini dikkate alan RALS tipi birim kök testleri uygulanmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre yapısal kırılmalar dikkate alındığında Türkiye’nin orta gelir tuzağında bulunduğuna yönelik kanıtlar elde edilmiştir. Ayrıca sonuç kısmında politika önerileri getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Orta gelir tuzağı
• Yapısal kırılma
• RALS

Is Türkiye in a Mıddle Income Trap? New Evidence From Recent Econometric Methods

Öz

The middle-income trap can be defined as the fact that countries that have escaped from poverty remain at this stage after reaching the middle-income level and cannot continue to grow. The aim of this study is to determine whether Türkiye is in the middle income trap. The fact that Turkey has been in the upper-middle income group for 20 years constitutes the main motivation of this study. The data range of the study is 1960-2023. The middle income trap is tested with two different approaches. Firstly, the analyses are based on the US and secondly on the world average per capita income. In the study, RALS-type unit root tests, which take into account the non-normal distribution of the residuals, were applied. According to the findings obtained from the study, when structural breaks are taken into account, evidence has been obtained that Türkiye is in the middle income trap. In addition, policy recommendations are made in the conclusion section.

Anahtar Kelimeler

• Middle income trap
• Structural break
• RALS

Kaynakça

1. Bozkurt, E., Bedir, S., Özdemir, D. & Çakmak, E. (2014). Orta gelir tuzağı ve Türkiye örneği. Maliye Dergisi, 167, 22-39.
2. Carrion-i Silvestre, J.L., Kim, D. & Perron, P. (2009). GLS-based unit root tests with multiple structural breaks under both the null and the alternative hypothesis. Econometric Theory, 25(6), 1754-1792.
3. Dalgıç, B., Varol İyidoğan, P. & Balıkçıoğlu, E. (2014). Orta gelir tuzağından çıkışta hangi faktörler. Maliye Dergisi, 167, 116-125.
4. Demir, O. & Şimşek, T. (2024). Orta gelir tuzağının belirlenmesinde FWADF-FWKSS testleri: MINT ülkeleri örneği. Enderun, 8(2), 204-223.
5. Dickey, D. A. & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427-431.
6. Dickey, D.A. & Fuller, W.A.(1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica, 49(4), 1057 1072.
7. Eichengreen, B., Park, D. & Shin, K. (2011), When fast growing economies slow down: ınternational evidence and implications for china, NBER Working Paper Series, 16919, National Bureau of Economic Reseaarch, March.
8. Ener, M. & Karanfil, M. (2015). Türkiye ekonomisinde tasarruf açığının orta gelir tuzağı üzerine etkisi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 10(2), 31-46.

9. Gill, I. & Kharas, H. (2007), An east Asian renaissance: ıdeas for economic growth, The World Bank, Washington DC, USA.
10. Göktaş, Ö. (2021). Üst orta-gelir düzeyinde olan ülkeler orta gelir tuzağındalar mı? Fourier Birim Kök Testlerinden Kanıtlar. Ekonometride güncel yöntemler ve uygulamalar. Ed. Çil, N., 207-224. İstanbul University Press.
11. Güriş, S. & Astar, M. (2019). BRICS-TM ülkelerinde orta gelir tuzağının incelenmesi. XI, International Balkan and Near Eastern Social Sciences Congress, Tekirdağ: 9-10 Mart 2019, 751-757.
12. Im KS, Lee J. & Tieslau MA (2014). More powerful unit root tests with non-normal errors. In: Sickles RC, Horrace WC (eds) Festschrift in honor of Peter Schmidt. Springer, New York, 315–342.
13. Kapetanios, G. (2005). Unit‐root testing against the alternative hypothesis of up to m structural breaks. Journal of Time Series Analysis, 26(1), 123-133.
14. Kızılkaya, F. (2022). Orta gelir tuzağı hipotezi ve Türkiye: Ekonometrik bir yaklaşım. Akademik İzdüşüm Dergisi, 7(1), 71-83.
15. Konat, G. (2021). Balkan ülkeleri için orta gelir tuzağı: Panel veri analizi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 20(2), 466-479.
16. Konya, S., Karaçor, Z. & Yardımcı, P. (2017). The middle-income trap: An assessment in terms of Turkish economy. Dubrovnik International Economic Meeting, 3(1), 270-287.
17. Lee, J. & Strazicich, M.C. (2003), Minimum Lagrange multiplier unit root test with two structural breaks. The Review of Economics and Statistics 85(4), 1082-1089.
18. Lee, J. & Strazicich, M.C. (2004), Minimum Lagrange multiplier unit root tests with one structural break, Appalachian State University Working Papers, 4(17), 1-15.
19. Lin, J. Y. & Treichel, V. (2012). Learning from China's rise to escape the middle-income trap: a new structural economics approach to Latin America. World Bank policy research working paper, (6165).
20. Lumbangaol, H. E. ve Pasaribu, E. (2019). Eksistensi dan Determinan middle income trap di Indonesia, existence and determinants of middle income trap in Indonesia. Jurnal Ekonomi & Kebijakan Publik, 9 (2), 83-97.
21. Lumsdaine, R. L. & Papell, D. H. (1997), Multiple trend breaks and the unit root hypothesis. The Review of Economics and Statistics. 79: 212-218.
22. Kharas, H. & Kohli, H. (2011), What is the Middle Income Trap, Why do countries fall into it, and how can ıt be avoided?, Global Journal of Emerging Market Economies, 3(3), 281-289.
23. Manga, M., Ballı, E. ve Güreşçi, G. (2019). Orta gelir tuzağı: Türkiye üzerine ampirik bir analiz. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 59, 48-60.
24. Meng, M., Im, K. S., Lee, J. & Tieslau, M. A. (2014). More powerful LM unit root tests with non-normal errors. In Festschrift in honor of peter schmidt (pp. 343-357). Springer, New York, NY.
25. Meng, M., Lee, J. & Payne, J. E. (2017). RALS-LM unit root test with trend breaks and non-normal errors: application to the Prebisch-Singer hypothesis. Studies in Nonlinear Dynamics & Econometrics, 21(1), 31-45.
26. Narayan, P.K. ve Popp, S. (2010), A new unit root test with two structural breaks in level and slope at unknown time. Journal of Applied Statistics, 37(9), 1425-1438.
27. Nelson, C. ve Plosser, C. (1982), Trends and random walks in macroeconomic time series: Some evidence and implıcations. Journal of Monetary Economics, (10), 139-169.
28. Ohno, K. (2009). Avoiding the middle-income trap: renovating industrial policy formulation in Vietnam. ASEAN Economic Bulletin, 26(1), 25-43
29. Ohno, K. (2011), The middle income trap implications for industrialization strategies in East Asia and Africa, Grips Development Forum, Three Policy Discussion Papers
30. Öztürk, Z. ve Bayramoğlu, A. T. (2019). Orta gelir tuzağı hipotezi’nin panel birim kök testi ile analizi. Journal of Management and Economics Research, 17(4), 200-213.
31. Perron, P. (1989). The great crash, the oil price shock, and the unit root hypothesis. Econometrica, 57, 1361-1401.
32. Perron, P. (1997). Further evidence on breaking trend functions in macroeconomic variables. Journal of Econometrics, 80(2), 355-385.
33. Robertson, P. E. & Ye, L. (2013). On the existence of a middle income trap. University of Western Australia Economics Discussion Paper 13.12
34. Sarıgül, H., Apak, S. ve Koyuncu, T. Orta gelir tuzağı, ticari açıklık ve yakınsama ilişkisi: Türkiye örneği. İzmir İktisat Dergisi, 37(4), 1071-1093.
35. Schmidt, P. & Phillips, P.C.B. (1992). LM tests for a unit root in the presence of deterministic trends. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 54(3), 257-287.
36. Soreg, K. (2017). Theoretical approaches of income traps. Scientia Luventa 2017, Banská Bystrica, Slovakia.
37. Spence, M. (2011). The middle income transition in China and america's need for structural change. New Perspectives Quarterly, 28(2), 21-26.
38. Şahin, İ., Başer, K. & Karanfil, M. (2015). Orta gelir tuzağı üzerine ampirik bir çalışma: Türkiye örneği (1980-2013). Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 7(2), 225- 235.
39. Tıraşoğlu, M. & Karasaç, F. (2018). Orta gelir tuzağı: yapısal kırılmalar altında E7 ülkeleri için ampirik bir inceleme. Akademik İncelemeler Dergisi, 13(2), 337-361.
40. Tiftikçigil, B. Y., Güriş, B. & Yaşgül, Y. S. (2018). Does middle ıncome trap exist?, Evidence from emerging economies: E7 countries for 1969-2015. Revista Galega de Economía, 27(1), 145-158.
41. Topal, M. H. (2020). The middle income trap: Theory and empirical evidence. Boğaziçi Journal Review of Social, Economic and Administrative Studies, 34(1), 51-75.
42. Ünlü, F. & Yıldız, R. (2018). Orta gelir tuzağının belirleyicileri: Diskriminant analizi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 32(1), 45-64.
43. Van Tho, T. (2013). The middle-income trap: Issues for members of the Association of Southeast Asian Nations (No. 421). ADBI Working Paper.
44. WB (2025a). World Bank country and lending groups. https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lendinggroups#:~:text=For%20the%20current%202025%20fiscal,those%20with%20a%20GNI%20per (Erişim Tarihi: 04.04.2025)
45. WB (2025b). GDP per capita. https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD (Erişim Tarihi: 04. 04. 2025)
46. Yalçınkaya, M. H. & Arslan, A. S. (2024). Türkiye'de orta gelir tuzağı sorununun ampirik analizi ve karşılaştırmalı değerlendirmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 12(3), 552-570.
47. Yıldız, F. & Bayraktar, Y. (2021). Kırılgan beşli ülkeleri orta-gelir tuzağında mı?: Gelir yakınsaması ve panel veri analizine dayalı ampirik bir inceleme. Öneri Dergisi, 16(56), 451-477.
48. Zivot, E. & Andrews, D. (1992). Further evidence on the great crash, the oil-price shock and the unit-root hypothesis. Journal of Business Economic Statistics, 10(3), 251- 270.