Ortaokul Öğrencilerinde Problemli İnternet Kullanımı İle Öz-yeterlik Arasındaki İlişkide Yaşam Doyumunun Aracı Rolünün İncelenmesi
Öz
Bu araştırmanın amacı ortaokul öğrencilerinin problemli internet kullanımları ile öz-yeterlikleri arasındaki ilişkide yaşam doyumunun aracı rolünün olup olmadığının belirlemesidir. Bu çalışma ile yaşam doyumları arttırılan ortaokul öğrencilerinin öz yeterliklerinin de artacağı, dolayısıyla öz-yeterlik üzerinde olumsuz etkisi olan problemli internet kullanımın etkisinin azalacağı düşünülmektedir. Araştırma, ilişkisel tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubu, 2021-2022 eğitim öğretim yılında Konya ilinde ortaokullarda öğrenim gören 505 ortaokul öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırmanın verileri, Young İnternet Bağımlılığı Ölçeği, Ortaokul Öz-Yeterlik Ölçeği ve Çocuklar İçin Yaşam Doyumu Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizi aşamasında öncelikle toplanan verilerle, uç değer incelemesi, tek değişkenli ve çok değişkenli normallik analizleri ve homojenlik testleri yapılmıştır. Sonrasında, SPSS-20 paket programı ile değişkenler arasındaki ilişkinin saptanması için Pearson Momentler korelasyon katsayısı ve SPSS için Hayes Process Makrosu ile aracılık analizi yapılmıştır. Araştırma kapsamında, yapılan analizler sonucunda, ortaokul öğrencilerinin problemli internet kullanımları, öz-yeterliklerini negatif yönde anlamlı düzeyde yordadığı, yaşam doyumlarını ise pozitif yönde ve anlamlı düzeyde yordadığı bulunmuştur. Ortaokul öğrencilerinin yaşam doyumları, öz yeterliklerini pozitif yönde ve anlamlı düzeyde yordamaktadır. Ayrıca ortaokul öğrencilerinin problemli internet kullanımı ile öz yeterlik arasındaki ilişkide yaşam doyumunun aracı bir rol oynadığı belirlenmiştir Araştırma bulgularına dayalı olarak araştırmacı ve uygulayıcılara yönelik öneriler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
problemli internet kullanımı, yaşam doyumu, öz-yeterlik
Teşekkür
Meram Rehberlik ve Araştırma Merkezine katkılarından dolayı teşekkür ederiz.
Kaynakça
- Akgül, G., & Oran, M. (2020). Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin, Ortaokul Öğrencilerinin Ve Öğrenci Velilerinin Pandemi Sürecindeki Uzaktan Eğitime İlişkin Görüşleri . Eğitimde Yeni Yaklaşımlar Dergisi , 3 (2) , 15-37 . https://dergipark.org.tr/tr/pub/eyyad/issue/59733/847318
- Alipour, F., & Taghvaei, D. (2016). Predicting life satisfaction based on self-efficacy and social support. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 6, 1471–1480. http://tojdac.org/tojdac/VOLUME6-AGUSPCL_files/tojdac_ v060AGSE132.pdf
- Alt, D., & Boniel-Nissim, M. (2018). Links between Adolescents’ Deep and Surface Learning Approaches, Problematic Internet Use, and Fear of Missing Out (FoMO). Internet Interventions, 13, 30–39. doi:10.1016/j.invent.2018.05.002
- Altay, D. & Ekşi, H. (2018). Çocuklar için yaşam doyumu ölçeği geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. 5. Uluslararası Eğitim Bilimleri Sempozyumu'nda sunulan tam metin bildiri (ss. 354-362), İstanbul, Türkiye.
- Avşaroğlu, S., Deniz, M. E., & Kahraman, A. (2005). Teknik öğretmenlerde yaşam doyumu, iş doyumu ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14, 115-129.
- Balcı, A. (2001). Sosyal Bilimlerde Araştırma: Yöntem Teknik ve İlkeler, PegemA Yayıncılık, Ankara.
- Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84, 191-215. doi:10.1037/0033-295X.84.2.191
- Bandura, A. (1989). Human agency in social cognitive theory. American Psychologist, 44, 1175–1184. doi: 10.1037/0003-066X.44.9.1175
- Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: Freeman.
- Beard, K. W., & Wolf, E. M. (2001). Modification in the proposed diagnostic criteria for Internet addiction. CyberPsychology & Behavior, 4(3), 377–383. https://doi.org/10.1089/109493101300210286