Gelişimsel Açıdan Eleştirel Düşünme ve Çocuklarda Eleştirel Düşünmenin Desteklenmesi

Kevser Tozduman Yaralı

doi:10.9779/pauefd.536546

TR EN

Gelişimsel Açıdan Eleştirel Düşünme ve Çocuklarda Eleştirel Düşünmenin Desteklenmesi

Öz

Üst düzey düşünme becerilerinden biri olan eleştirel düşünme bebeklikten yetişkinliğe uzanan bir süreç içerisinde gelişmektedir. Ancak bunun için eleştirel düşünme becerisinin gelişimini destekleyecek bir çevreye ihtiyaç vardır. Çocukların, hızla ulaşılan bilginin hangisinin güvenilir olup olmadığını ayırt etmeleri için bilgiyi eleştirel bir yolla değerlendirme becerisine sahip olmaları gerekmektedir. Bu makalede eleştirel düşünme gelişimsel bakış açısıyla incelenmiş, konu ile bağlantılı araştırmalardan yola çıkılarak eleştirel düşünmenin gelişimsel seyri anlaşılmaya çalışılmıştır. Ayrıca çocuklarda eleştirel düşünme becerisinin desteklenmesi için önerilere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

eleştirel düşünme,eleştirel düşünmenin gelişimi,eleştirel düşünmenin desteklenmesi,üstbiliş

Kaynakça

Altıntaş, M. (2014). Çocuklar için zihin kuramı test bataryası’nın 4-5 yaş Türk çocuklarına uyarlanması, geçerlik güvenirlik çalışması. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Haliç Üniveristesi.
Amsterlaw, J. (2006). Children's beliefs about everyday reasoning. Child Development, 77(2), 443-464.
Astington, J. W., Pelletier, J., & Homer, B. (2002). Theory of mind and epistemological development: The relation between children's second-order false-belief understanding and their ability to reason about evidence. New Ideas in Psychology, 20(2-3), 131-144.
Avcı, N. (2007). Gelişimde 0-3 yaş. “Yaşama merhaba” İstanbul: Morpa.
Bee, H., & Boyd, D. (2009). Çocuk gelişim psikolojisi. (Çev. Orhan Gündüz). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
Berk, L. E. (2013). Çocuk gelişimi (B. Onur. ve A. Dönmez, Çev.). Ankara: İmge.
Blakemore, S. J., & Choudhury, S. (2006). Development of the adolescent brain: implications for executive function and social cognition. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 47(3‐4), 296-312.
Bonnie, P. (1994). Srtategies for teaching critical thinking. Washington DC: Clearinghouse on Assessment and Evaluation.
Bredekamp, S. (2015). Erken çocukluk eğitiminde etkili uygulamalar. Z. İnan & T. İnan (Ed.), Kültürel ve dilsel farklılıkları benimseme (Z. Öztürk, Çev.) içinde (s. 170-203). Ankara: Nobel.Bruning, R., Schraw, G., & Ronning, G. G. (1995). Cognitive psychology and instruction. New Jersey: Prentice-Hall Inc.
Carlson, S. M., Mandell, D. J., & Williams, L. (2004). Executive function and theory of mind: stability and prediction from ages 2 to 3. Developmental Psychology, 40(6), 1105-1022.

Chandra, J. S. (2008). A Vygotskykian perspective on promoting critical thinking in young children through mother-child interaction. Unpublished doctoral dissertation, Murdoch Üniversitesi, Perth.
Chapman, S. B., Gamino, J. F., & Mudar, R. A. (2012). Higher order strategic gist reasoning in adolescence. The adolescent brain: Learning, reasoning, and decision making , (pp. 123-151). Washington, DC, US: American Psychological Association.
Dağlıoğlu, H. E., & Çakır, F. (2010). Erken çocukluk döneminde düşünme becerilerinden planlama ve derin düşünmenin geliştirilmesi. Eğitim ve Bilim, 32(144), 28-35.
Davis-Seaver, J., Smith, T. & Leflore, D. (2003). Constructivism: A path to critical thinking in early childhood. International Journal of Scholarly Academic Intellectual Diversity, 7(1), 1-7.Florea, N. M., & Hurjui, E. (2015). Critical thinking in elementary school children. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 180, 565-572.
Dean, D., & Kuhn, D. (2003). Metacognition and critical thinking. EDRS Price MFO1 /PCO1 Plus Postage.
DeLoache, J. S. & Pickard, M. B. (2008). “Transfer Between Picture Books and the Real World,” Cognition and Development, 9(1), 46—66.
Dewey, J. (1933). How we think: A restatement of the relation of reflective thinking to the educative process. Boston: MA: Heath.
Dumontheil, I., Apperly, I. A., & Blakemore, S. J. (2010). Online usage of theory of mind continues to develop in late adolescence. Developmental Science, 13(2), 331-338.
Eisbach, A. O. D. (2004). Children's developing awareness of diversity in people's trains of thought. Child Development, 75(6), 1694-1707.
Epstein, A. S. (2013). Helping Preschoolers Build Their Thinking Skills. Teaching Young Children, 7(1), 20-23.
Estes, D., Wellman, H., & Woolley, J. (1989). Children's understanding of mental phenomena. In H. Reese (Ed.), Advances in child development and behavior (pp. 41-87). New York: Academic Press.
Flavell, J. H. (1999). Cognitive development: Children's knowledge about the mind. Annual Review of Psychology, 50(1), 21-45.
Flavell, J. H., & Miller, P. H. (1998). Social cognition. In W. Damon (Ed.), Handbook of child psychology: Vol. 2. Cognition, perception, and language (pp. 851-898). Hoboken, NJ, US: John Wiley & Sons Inc.
Flavell, J. H., Green, F. L., Flavell, E. R., Harris, P. L., & Astington, J. W. (1995). Young children's knowledge about thinking. Monographs of The Society for Researchi in Child Development, 60(1), 1-113.
Florea, N. M., & Hurjui, E. (2015). Critical thinking in elementary school children. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 180, 565-572.
Galinsky, E. (2010). Gelişen zihin: Her çocuğun ihtiyaç duyduğu yedi temel yaşam becerisi. (Çev. Kevser T. Yaralı ve Elifcan Cesur) Ankara: Nobel.
Gander, M. J. & Gardiner, H. W. (2010). Çocuk ve ergen gelişimi. (Yay. Haz. Bekir Onur). Ankara: İmge.
Gee, C. L., & Heyman, G. D. (2007). Children's evaluation of other people's self‐descriptions. Social Development, 16(4), 800-818.
Hamlin, J. K., Wynn, K., & Bloom, P. (2007). Social evaluation by preverbal infants. Nature, 450, 557-560.
Heyman, G. D. (2008). Children's critical thinking when learning from others. Current Directions in Psychological Science, 17(5), 344-347.
Heyman, G.D., Fu, G.,&Lee, K. (2007). Evaluating claims people make about themselves: The development of skepticism. Child Development, 78, 367–375.
Huitt, W. (1998). Critical thinking: An overwiew. Educational Psychology Interactive, 3, http://www. edpsycinteractive.org/topics/cognition/critthnk. Retrieved on October 11.2018.
Inhelder, B., & Piaget, J. (1958). An essay on the construction of formal operational structures. The growth of logical thinking: From childhood to adolescence (A. Parsons & S. Milgram, Trans.). New York, NY, US.
Jones, J. O., & Safrit, R. D. (1992). Critical Thinking: Enhancing Adolescent Decision Making. Journal of Home Economics, 84(3), 4.
Jones, J. O., & Safrit, R. D. (1992). Critical Thinking: Enhancing Adolescent Decision Making. Journal of Home Economics, 84(3), 4-7.Kuhn, D. (1999). A developmental model of critical thinking. Educational Researcher, 28(2), 16-26.
Kuhn, D. (2000). Theory of mind, metacognition, and reasoning: A life-span perspective. Children’s reasoning and the mind, In P. Mitchell & K. J. Riggs (Eds.), 301-326. U.K.: Psychology Press.
Kurnaz, A. (2013). Eleştirel düşünme öğretimi etkinlikleri planlama-uygulama ve değerlendirme. İstanbul: Eğitim Kitabevi.
Lee, K., & Cameron, C.A. (2000). Extracting truthful information from lies: Emergence of the expression representation distinction. Merrill-Palmer Quarterly, 46, 1–20.
León, J. M. (2015). A baseline study of strategies to promote critical thinking in the preschool classroom (Un Estudio de Base sobre Estrategias para la Promoción de Pensamiento Critico en las Aulas de Preescolar). GIST Education And Learning Research Journal, (10), 113-127.
Lewis, A., & Smith, D. (1993). Defining higher order thinking. Theory into practice, 32(3), 131- 137.Zelazo, P., & Frye, D. (1998). Cognitive complexity and control: II. The development of executive function in childhood. Current Directions in Psychological Science, 7, 121–125.
Lone, J. M. (2017). Filozof çocuk. İstanbul: Solo Unitas.
Louca, E. P. (2008). Metacognition and Theory of Mind. by Cambridge Scholars Publishing.
Lutz, D.J., & Keil, F.C. (2002). Early understanding of the division of cognitive labor. Child Development, 73, 1073–1084.
Madi, B. (2014). Öğrenme beyinde nasıl oluşur? Ankara: Efil Yayınevi.
McClelland, M. M., & Tominey, S. L. (2014). The Development of Self-Regulation and Executive Function in Young Children. Zero to Three, 1-9.
Miller, P. H. (2017). Gelişim psikolojisi kuramları. (Yay. Haz. B. Onur). Ankara: İmge.
Miller, S. A., Hardin, C. A., & Montgomery, D. E. (2003). Young children's understanding of the conditions for knowledge acquisition. Journal of Cognition and Development, 4(3), 325-356.
Mills, C.M., & Keil, F.C. (2005). The development of cynicism. Psychological Science, 16, 385–390.
Moses, L.J., & Baldwin, D.A. (2005). What can the study of cognitive development reveal about children’s ability to appreciate and cope with advertising? Journal of Public Policy and Marketing, 24, 186–201.
Moshman, D. (1998). Cognitive development beyond childhood: Constraints on cognitive development and learning. In W. Damon (Series Ed.), D. Kuhn, & R. Siegler (Vol. Eds.), Handbook of child psychology: Vol. 2. Cognition, language, and perception (5th ed., pp. 947-978). New York: Wiley.
Murphy, P. K., Rowe, M. L., Ramani, G., & Silverman, R. (2014). Promoting critical-analytic thinking in children and adolescents at home and in school. Educational Psychology Review, 26(4), 561-578.
Olson, D., & Astington, J. (1993). Thinking about thinking: Learning how to take statements and hold beliefs. Educational Psychologist. 28(1), 7-23. Özsoy, G. (2008). Üstbiliş. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(4), 713-740.
Paul, R. (1990). Critical thinking. Rohnert Park, CA: Center for Critical Thinking and Moral Critique Sonoma State University.
Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children. New York: International Universities Press.
Pithers, R. T., & Soden, R. (2000). Critical thinking in education: A review. Educational Research, 42(3), 237-249.
Quinn, V. (1997). Critical thinking in young minds. London: David Fulton.
Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovation (5th ed.). New York: Free Press.
Salmon, A. K. (2010). Tools to enhances young children’sthinking. Young Children. 2(3) 26-32.
Santrock, J. W. (2012). Yaşam boyu gelişim. (Çev Ed. Galip Yüksel) Ankara: Nobel.
Santrock, J. W. (2014). Ergenlik. (Çev. Ed. Diğdem M. Siyez). Ankara: Nobel.
Saxe, R. R., Whitfield‐Gabrieli, S., Scholz, J., & Pelphrey, K. A. (2009). Brain regions for perceiving and reasoning about other people in school‐aged children. Child Development, 80(4), 1197-1209.
Carlson, S. M., Davis, A. C. & Leach, J. G. (2005). “Less Is More: Executive Function and Symbolic Representation in Preschool Children,” Psychological Science, 16(8), 609—616.
Sternberg, R. J. (1985). Teaching critical thinking. Part 2: Possible solutions. Phi Delta Kappan, 67(4) 277-280.
Szalavirtz, M. & Perrry, B. D. (2017). Sevmek için doğarız. İstanbul: Kuraldışı.
Trawick-Smith, J. (2018). Erken çocukluk döneminde gelişim (Çok kültürlü bir bakış açısı). (Çev Ed. Berrin Akman). Ankara: Nobel.
Wadsworth, B. J. (2015). Piaget’in duyuşsal ve bilişsel gelişim kuramı. (Çev Ed. Ziya Selçuk). Ankara:Pegem Akademi
Walsh, G. Murphy, P., & Dunbar, C. (2007). Thinking skills in the early years: A guide for practitioners.Written in collaboration with the early years enriched curriculum evaluation Project team. Retrieved on October 25, 2018.
Wellman, H., & Gelman, S. (1998). Knowledge acquisition in foundational domains. In W. Damon (Series Ed.), D. Kuhn, & R. Siegler (Vol. Eds.), Handbook of child psychology: Vol. 2. Cognition, language, and perception (5th ed., pp. 523-574). New York:Wiley.
Whitebread, D., Anderson, H., Coltman, P., Page, C. PinoPasternak, D., & Metha, S. (2004). Metacognition in 3-5 year olds.: Evidence form a naturalistic study in British early years educational settings. Paper Presented at First Meeting of TheEarly Metacognition Special Interst Group, Amsterdam.
Williams Howe, C. (2016). How to raise critical thinkers in a world that desperately needs them. http://www.parent.com. Retrieved on October 25, 2018.
Wood, D. (2003). Çocuklarda düşünme ve öğrenme. İstanbul: Doruk.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Kevser Tozduman Yaralı ^*
0000-0002-7765-0461
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

7 Ocak 2020

Gönderilme Tarihi

6 Mart 2019

Kabul Tarihi

4 Ağustos 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 48

DOI

https://doi.org/10.9779/pauefd.536546

IZ

https://izlik.org/JA48HA92SY

APA

Tozduman Yaralı, K. (2020). Gelişimsel Açıdan Eleştirel Düşünme ve Çocuklarda Eleştirel Düşünmenin Desteklenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 48, 454-479. https://doi.org/10.9779/pauefd.536546

AMA

1.Tozduman Yaralı K. Gelişimsel Açıdan Eleştirel Düşünme ve Çocuklarda Eleştirel Düşünmenin Desteklenmesi. PAÜEFD. 2020;48:454-479. doi:10.9779/pauefd.536546

Chicago

Tozduman Yaralı, Kevser. 2020. “Gelişimsel Açıdan Eleştirel Düşünme ve Çocuklarda Eleştirel Düşünmenin Desteklenmesi”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 48 (Ocak): 454-79. https://doi.org/10.9779/pauefd.536546.

EndNote

Tozduman Yaralı K (01 Ocak 2020) Gelişimsel Açıdan Eleştirel Düşünme ve Çocuklarda Eleştirel Düşünmenin Desteklenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 48 454–479.

IEEE

[1]K. Tozduman Yaralı, “Gelişimsel Açıdan Eleştirel Düşünme ve Çocuklarda Eleştirel Düşünmenin Desteklenmesi”, PAÜEFD, c. 48, ss. 454–479, Oca. 2020, doi: 10.9779/pauefd.536546.

ISNAD

Tozduman Yaralı, Kevser. “Gelişimsel Açıdan Eleştirel Düşünme ve Çocuklarda Eleştirel Düşünmenin Desteklenmesi”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 48 (01 Ocak 2020): 454-479. https://doi.org/10.9779/pauefd.536546.

JAMA

1.Tozduman Yaralı K. Gelişimsel Açıdan Eleştirel Düşünme ve Çocuklarda Eleştirel Düşünmenin Desteklenmesi. PAÜEFD. 2020;48:454–479.

MLA

Tozduman Yaralı, Kevser. “Gelişimsel Açıdan Eleştirel Düşünme ve Çocuklarda Eleştirel Düşünmenin Desteklenmesi”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 48, Ocak 2020, ss. 454-79, doi:10.9779/pauefd.536546.

Vancouver

1.Kevser Tozduman Yaralı. Gelişimsel Açıdan Eleştirel Düşünme ve Çocuklarda Eleştirel Düşünmenin Desteklenmesi. PAÜEFD. 01 Ocak 2020;48:454-79. doi:10.9779/pauefd.536546