AHMED ŞEVKÎ’NİN ŞİİRLERİNDE ÖZLEM TEMASI

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 240 - 261, 31.12.2025

Ebubekir Matpan

https://doi.org/10.17859/pauifd.1776858

https://izlik.org/JA25HL72FG

Öz

Bu makale, modern Arap edebiyatının en önemli temsilcilerinden biri kabul edilen Ahmed Şevkî’nin (ö. 1351/1932) şiirlerinde özlem temasını incelemeyi amaçlamaktadır. İnceleme, özellikle şairin sürgün yıllarında kaleme aldığı eserlerde bireysel duygu durumları ile toplumsal meselelerin iç içe geçtiği şiirler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Çalışmanın temel önemi, Şevkî’nin özlem kavrayışını yalnızca bireysel bir his olarak değil; aynı zamanda toplumsal kimliğin, kültürel belleğin ve İslâm medeniyetine duyulan aidiyetin bir yansıması şeklinde ele almasıdır. Bu yaklaşım, mevcut literatüre yeni bir bakış açısı kazandırmakta ve özlemin çok katmanlı işlevini ortaya koymaktadır. Makale kapsamında, Şevkî’nin eserlerinde özlemin vatan, çocukluk, dostluk, aşk ve medeniyet değerleri etrafında nasıl şekillendiği tespit edilmekte; bireysel his ile kolektif bilinç arasındaki bağlantı görünür kılınmaktadır. Yöntem olarak edebî metin analizi ile tarihsel bağlamlandırma birlikte kullanılmış, şairin dîvânı temel kaynak olarak değerlendirilmiş ve modern Arap edebiyatı üzerine yapılmış ikincil araştırmalardan faydalanılmıştır. Çalışmanın ana iddiası, Şevkî’nin şiirlerinde özlemin bireysel sınırları aşarak toplumsal ideallere, kültürel diriliş çağrısına ve medeniyet tasavvuruna yöneldiğidir. Bu yönüyle makale, Şevkî’nin şiirinde özlem temasını modern Arap edebiyatında bireysel hasret ile kolektif bilinç arasında kurulan özgün bir köprü olarak konumlandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili ve Edebiyatı , Şiir , Modern , Ahmed Şevkî , Özlem

The Theme of Longing in Ahmed Shawqi’s Poetry

https://izlik.org/JA25HL72FG

Öz

This article explores the theme of longing in the poetry of Ahmed Shawqi (d. 1351/1932), a central figure of modern Arabic literature. The study focuses particularly on the poems he composed during his years of exile, where personal emotions intersect with broader social concerns. Its significance lies in approaching Shawqi’s notion of longing not merely as an individual sentiment, but also as an expression of collective identity, cultural memory, and belonging to Islamic civilization, thereby contributing a new perspective to the existing scholarship. The analysis demonstrates how longing in Shawqi’s works is articulated through multiple dimensions-homeland, childhood, friendship, love, and civilizational values-thus linking individual feeling with collective consciousness. Methodologically, the study employs literary analysis in conjunction with historical contextualization, drawing primarily on Shawqi’s dīwān alongside secondary research on modern Arabic literature. The central argument is that longing in Shawqi’s poetry transcends private emotion to embody social ideals, cultural revival, and a vision of civilization. In this sense, his poetic treatment of longing functions both aesthetically and ideologically, establishing a unique bridge between personal yearning and collective awareness in modern Arabic literary tradition

Anahtar Kelimeler

Arabic Language and Literature , Poetry , Modern , Ahmed Shawqi , Longing.

Kaynakça

• Abdulkerîm, Suâd Abdu’l-Vehhâb. İslâmiyyât Ahmed Şevkî. Kahire: Metâbi‘ Ehrâmi’l-Cîzeti’l- Kübrâ, 1. Basım, ts. Abdulvehhab, Ahmed. İsnâ ‘aşere âmen fî suhbeti emîri’ş-şu‘arâ. Kahire, 1932.
• Aly, Emad Abdelbaky. “el-Müdün’t-Türkiyya fî şi‘r Ahmed Şevkî”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 20/2 (2020), 1283-1323.
• ‘Atîk, Abdulazîz. ‘İlmü’l-bedî. Beyrut: Dârü’n-Nahdadü’l-‘Arabiyye, ts.
• Aydın, Mustafa. Arap Dili Belagatında Bedî ‘İlmi ve Sanatları. thk. Ömer Aydın. İstanbul: İşaret Yayınları, 2018.
• Câhız, Ebu Osman Âmr b. Bahr. el-Hanîn ile’l-evtân. Beyrut: Dârü’r-Râidi’l-‘Arbî, 2. Basım, 1982.
• Cübûrî, Yahyâ. el-Hanîn ve’l-gurbetu fi’ş-şi‘ri’l-‘Arabî. Amman: Dâr Mecdlâvî, 2008.
• Cürcânî, Abdülkâhir. Esrârü’l-balâga. thk. Mahmûd Muhammed Şâkir. Cidde: Dârü’l-Medenî, 1. Basım, 1991.
• Dayf, Şevkî. el-Edebü’l-‘arabiyyi’l-muâsır fî Mısr. Kahire: Dârü’l-Me‘ârif, 10. Basım, 1992.
• Dayf, Şevkî. Şevkî, şâirü’l-‘asri’l-hadîs. Kahire: Mektebetü’l-Üsre, 2010.
• Dervîş, Ahmed. Medhal ile’l-edebi’l-‘Arabiyyi’l-hadîs. Kahire: el-Elûke, 2008.
• Eşter, Sâlih. Endülüsîyât Şevkî. Dımaşk: Matba‘tü Câmiat Dımaşk, 1959.
• Ferâhîdî, Halîl b. Ahmed. Kitâbü’l-‘ayn. thk. Mehdî el-Mahzûmî- İbrâhîm es-Sâmürrâî. 9 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-Hilâl, 2007.
• Fîrûzâbâdî, Muhammed b. Ya‘kûb. el-Kâmûsü’l-muhît. thk. Yusûf el-Bîkâî. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1995.
• Hafâcî, Muhammed Abdulmun’im. Dirâsât fi’l-edebi’l-‘Arabiyyi’l-hadîs ve medârisüh. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l- Cîl, 1992.
• Hasan, Abbâs. el-Mütenebbî ve Şevkî. Kahire: Şeriketu Mektebetü ve Matba‘tü Mustafâ el-Halebî ve Evlâduh, 1951.
• Hûfî, Ahmed Muhammed. Dîvân Şevkî (tevsîk ve tebvîb ve şerh ve ta‘kîb). 2 Cilt. Kahire: Dâr Nehdat Mısr Li’t-Tab‘ ve’n-Neşr, ts.
• İbn Düreyd, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen b. Düreyd el-Ezdî el-Basrî. Cemheretü’l-luga. 3 Cilt. Beyrut: Darü’l-‘İlm Li’l-Melâyin, 1987.
• İmâvî, Nizâl ‘Alyân Âvîz. el-Gurbetu ve’l-hanîn fî şi‘ri Ahmed Şevkî. Filistin/Gazze: el-Câmiatu’l-İslâmiyye, Gazze Külliyetü’l-Âdâb Kismü’l-Lügati’l-‘Arabiyye, Risâletü’l-Mâcîster, 2015.
• İnan, Ali. Ahmed Şevkî’nin Şiirlerinde Öne Çıkan Simalar. Erzurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
• Kehhâle, Ömer Rıdâ. Mu‘cemü’l-müellifîn. 4 Cilt. Beyrut: Müessetü’r-Risâle, 1993.
• Matlûb, Ahmet. Mu‘cemü’l-mustelhâti’l-belâgiyyeti ve tatavvuruha. 3 Cilt. Beyrut: ed-Dârü’l-Arabiyeti Li’l-Mevsûât, 2006.
• Matpan, Ebubekir. Ahmed Şevkî’nin Üç Farklı Dönemde İşediği Şiir Temaları. Ankara: Sonçağ Akademi, 2023.
• Mendûr vd, Muhammed. A‘lâmü’ş-şi‘ri’l-‘Arabiyi’l-hadîs. Beyrut: el-Mektebetü’t-Ticâriyye, 1970.
• Muhammed, Şeymâ Abdurrahîm Tevfîk. “el-Hasâisü’l-belagiyya fî hikâyât Şevkî”. Meclltü’z-Zehrâ 2 (ts.), 1508-1562.
• Râfiî, Abdurrahman. Şüarâü’l-vataniyye fî Mısr. Kahire: Dârü’l-Me‘ârif, 3. Basım, 1992.
• Rahârcâ, Nansûn kândî. et-Taklîd ve’t-tecdîd fî eşâr Ahmed Şevkî fî dîvânih. Sudan: Câmiatü’s-Sudan Külliyetü’l-Âdâb, Risâletü’l-Mâcîster, 2015.
• Semmânî, Müntesir. es-Süverü’l-beyâniyetu fî şi‘ri Ahmed Şevkî. Sudan: Câmiatü's-Sudan Külliyetü’l-Lügât Kismü’l-Lügati’l-‘Arabiyye, Risâletü’l-Mâcîster, 2018.
• Şeşen, Ramazan. “Ahmed Şevkî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 2/136-138. İstanbul: TDV Yayınları, 1989.
• Şevkî, Ahmed. eş-Şevkiyyât. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübü’l-‘İlmiyye, 2. Basım, 2006.
• Şevkî, Hüseyin. Ebî Şevkî. Kahire: Mektebetü’n-Nehdeti’l-Mısriyye, 1947.
• Teftâzânî, Sa‘deddin. Muhtasarü’l-me‘ânî. Dımaşk: Dârü’l-Fikr, 1991.
• Uralgiray, Yusuf. “Ahmed Şevkî”. Doğu Dilleri Dergisi 1/4 (1970).
• Ürün, Ahmet Kâzım. 1868-1932 Mısır’da Türk Bir Şair Ahmet Şevki. İstanbul: Kaknüs yayınları, 1. Basım, 2002.
• Ürün, Ahmet Kâzım. “Ahmet Şevki ve Mehmet Âkif’te Ortak Unsurlar”. Nüsha: Şarkiyat Araştırmaları Dergisi 2/7 (2002), 83-98.
• Ahmed el-İskenderî vd. el-Mufassal fî târîhi’l-edebi’l-‘Arabî. 2 Cilt. Kahire: el-Mektebetü’l-Emîriyye, 1936.
• Yasi̇n, Lamya - Müezzi̇n, Ahmet Derviş. “Modern Eleştiri Metodolojisine Göre Ahmed Şevkî’nin "Onu Aldattılar’ Kasidesi Üzerine Bir Değerlendirme”. Nüsha 20/51 (27 Aralık 2020), 299-332.
• Yazıcı, Hüseyin. “Mısırlı Bir Arap Şairi Ahmed Şevkî ve Şiirlerinde Sultan II. Abdulhamid”. İlmi Araştırmalar Degisi 4 (1997).
• Zehre, Selmânî Fetîma. Şi‘rü’l-etfâl fî kasâid Ahmed Şevkî. el-Mesîle/ Cezayir: Câmiatü Muhammed Bûdyâf, Risâletü’l-Mâcîster, 2015.
• Zermât, Kenze. el-Hanîn fî şi‘r Ahmet Şevkî. Bevâkî/Cezair: Câmiatü’l-‘Arabî bin Mehîdî- Ümmü’l-Bevâkî/ Cezair, Risâletü’l-Mâcîster, 2017.
• Zeyyât, Ahmet Hasan. Târîhu’l-edebi’l-‘Arabî. Kahire: Dâr Nehdat Mısr li’t-Tab‘ ve’n-Neşr, 1977.
• Ziriklî, Hayreddin. el-‘Alâm. 7 Cilt. Beyrut: Dârü’l-‘İlm Li’l-Melâyin, 15. Basım, 2002.