“REKABET Mİ DAYANIŞMA MI?” VEBLEN VE KROPOTKİN PERSPEKTİFİNDEN ORTODOKS İKTİSADIN İNSAN ANLAYIŞINI YENİDEN GÖZDEN GEÇİRMEK

Öz

İnsan doğasına ilişkin olarak öz-çıkara ve rekabete yapılan vurgu yüzyıllardır gerek sosyal bilimlerde gerek doğa bilimlerinde merkezi bir konum işgal etmiş, özellikle kapitalizmle birlikte gittikçe yoğunlaşmıştır. Doğa bilimlerinde, evrimin dar anlamıyla ele alınarak insan doğasının salt rekabetçi ve bencil yönüne yapılan vurgu bu durumun bir doğa yasası olarak addedilmesine yol açtığı gibi, sosyal bilimlerde de insan doğası sosyal bağlamından kopuk, öz-çıkar dürtüsüyle eyleyen ve rekabetçi bir biçimde ele alınmıştır. Daha özelde anaakım iktisada bakıldığında, kapitalist sistemin işleyişi açısından, insan soyutlayıcı ve tümdengelimci yöntemler ekseninde kavramsallaştırılmış ve karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma güdülerinden azade, sadece kendi çıkarıyla ilgilenen, rekabetçi bir aktöre dönüşmüştür. Fakat böyle bir tasvir, insan etkileşimlerinin karmaşık doğasını aşırı bir basitliğe indirgemekte, karşılıklı yardımlaşma ve dayanışmanın önemini ihmal etmektedir. Bu nedenle, bu çalışmanın amacı, insan doğasına içkin olan karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma eğilimlerinin sosyal bilimler içinde yeniden düşünülmesini teşvik etmek için daha gelişmiş bir sosyal evrim anlayışının imkanlarından faydalanmaktır. Bu çerçevede, Veblen ve Kropotkin gibi düşünürlerin öne sürdüğü daha sofistike bir sosyal evrim anlayışı incelenerek, yerleşik iktisadın öz-çıkar ve rekabet vurgusuna eleştirel bir şekilde yaklaşılıp, karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma kavramlarının yeniden değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Rekabet
• Dayanışma
• Veblen
• Kropotkin

"COMPETITION OR SOLIDARITY?" REASSESSING THE HUMAN UNDERSTANDING OF ORTHODOX ECONOMICS FROM THE PERSPECTIVES OF VEBLEN AND KROPOTKIN

Öz

The emphasis on self-interest and competition in relation to human nature has occupied a central position in both the social and natural sciences for centuries, intensifying particularly with capitalism. In the natural sciences, the emphasis on the purely competitive and selfish aspect of human nature in the narrow sense of evolution has led to the assumption that this is a law of nature, while in the social sciences, human nature has been dealt with in a way that is detached from its social context, acting on the impulse of self-interest and competition. More specifically in mainstream economics, in terms of the functioning of the capitalist system, human beings have been conceptualized along abstractive and deductive methods and have been transformed into a competitive actor concerned only with their own self-interest, free from the motives of mutual aid and solidarity. However, such a depiction oversimplifies the complex nature of human interactions, neglecting the importance of mutual aid and solidarity. Therefore, the aim of this study is to utilize the possibilities of a more advanced understanding of social evolution to encourage a rethinking of the tendencies of mutual aid and solidarity inherent in human nature within the social sciences. In this context, using a more sophisticated understanding of social evolution proposed by thinkers like Veblen and Kropotkin, it aims to critique the emphasis on self-interest and competition in established economics, and to reevaluate the concepts of mutual aid and solidarity.

Anahtar Kelimeler

• Competition
• Solidarity
• Veblen
• Kropotkin

Kaynakça

1. Arnsperger, C., ve Varoufakis, Y. (2006). What Is Neoclassical Economics? The three axioms responsible for its theoretical oeuvre, practical irrelevance and, thus, discursive power. Panoeconomicus, 53(1), 5-18.
2. Arnsperger, C., ve Varoufakis, Y. (2008). Neoclassical Economics. Three Identifying Features. Pluralist Economics, 13-25.
3. Baş Dinar, G. (2013). Kurum, İçgüdü ve Alışkanlık Kavramları Temelinde Veblen’in Kurumsal Evrim Teorisi. Amme İdaresi Dergisi, 46(4), 45-65.
4. Bentham, J. (2000). Introduction to the Principles of Morals and Legislation. Batoche Books.
5. Bilir, H. (2018). Neoklasik İktisadın Tanımlanmasına Yönelik Bir Deneme. Itobiad: Journal of the Human & Social Science Researches, 7(2).
6. Blaug, M. (2009). İktisatta Yöntem veya İktisatçılar Nasıl Açıklıyor, (Çev: L. Konyar), Efil Yayınevi.
7. Blaug, M. (2014). İktisat Kuramının Geçmişine Bakış, (Çev: A. Birdal ve F. Güle), Efil Yayınevi.
8. Boyd, R., ve Richerson, P. J. (2009). Culture and the Evolution of Human Cooperation. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 364(1533), 3281-3288.

9. Can, N. (2009). Mekanistik Evren Anlayışı ya da Hakikatin Bilgisinden Fenomenler Bilimine. Kaygı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 13, 101-112.
10. Cantzen, R. (1994). Daha Az Devlet Daha Çok Toplum: Özgürlük, Ekoloji, Anarşizm, (Çev: V. Ataylan), Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
11. Chavance, B. (2009). Institutional Economics. (Çev: F. Wells), London and New York: Routledge.
12. Colander, D., Holt, R., ve Rosser Jr, B. (2004). The Changing Face of Mainstream Economics. Review of Political Economy, 16(4), 485-499.
13. Cordes, C. (2005). Veblen's "Instinct of Workmanship," Its Cognitive Foundations, and Some Implications for Economic Theory. Journal of Economic Issues. 39(1): 1-20.
14. Darwin, C. (1999). The Autobiography of Charles Darwin 1809-1882. Great Britain: Floating Press.
15. Darwin, C. (2009). On the Origin of Species. London: Public Domain Books.
16. De Waal, F. (2006). Our Inner Ape: A Leading Primatologist Explains Why We Are Who We Are. Penguin.
17. Desmond, A. ve Moore, J. (2017). Darwin, (Çev: E. Kılıç), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
18. Doğan, A. (2003). Sosyal Darwinizm ve Osmanlı Aydınları Üzerindeki Etkileri (1860-1914). (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi.
19. Doucouliagos, C. (1994). A Note on the Evolution of Homo Economicus. Journal of Economic Issues, 28(3), 877-883.
20. Dugger, W. M. (1984). Veblen and Kropotkin on Human Evolution. Journal of Economic Issues, 18(4), 971-985.
21. Dursunoğlu, İ. (2016). Sosyal Darwinizm. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 210-221.
22. Edgell, S. (1975). Thorstein Veblen's Theory of Evolutionary Change. The American Journal of Economics and Sociology. 34(3): 267-280.
23. Ekelund Jr, R. B., ve Hébert, R. F. (2013). A History of Economic Theory and Method. Waveland Press.
24. Elliot, A. (2006). The Hierarchical Model of Approach-Avoidance Motivation. Motivation and Emotion. 30(2): 111–116.
25. Elster, J. (2000). Rationality, Economy, and Society. The Cambridge Companion to Weber, 21-41.
26. Fine, B. (2016). Microeconomics: A Critical Companion. Pluto Press.
27. Fromm, E. (2003). Sahip Olmak ya da Olmak, (Çev: A. Arıtan), Arıtan Yayınevi, İstanbul.
28. Futuyma, D. (2005). Evolution. Sunderland, Massachusetts U.S.A.: Sinauer Associates, Inc.
29. Gürkan, C. (2007). Veblen, Schumpeter ve Teknoloji. Kurumsal İktisat (pp. 237-282). Editor Eyüp Özveren. Ankara: İmge Kitabevi.
30. Hall, J., ve Kirdina-Chandler, S. (2017). Towards an Intellectual History of Evolutionary Economics: Competition and Struggle versus Cooperation and Mutual Aid. Brazilian Journal of Political Economy, 37, 551-564.
31. Halliday, R. J. (1971). Social Darwinism: A Definition. Victorian Studies, 14(4), 389-405.
32. Henrich, J., vd. (2005). “Economic Man” in Cross-Cultural Perspective: Behavioral Experiments in 15 Small-Scale Societies. Behavioral and Brain Sciences, 28(6), 795-815.
33. Hirschman, A. O. (2013). The Passions and the Interests. Princeton University Press.
34. Hirshleifer, J. (1978). Natural Economy versus Political Economy. Journal of Social and Biological Structures, 1(4), 319-337.
35. Hirshleifer, J. (1981). Scarcity, Self-Interest, Spontaneous Order. Department of Economics, University of California, Los Angeles.
36. Hobbes, T. (2020). Leviathan. (Çev. S. Lim). Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
37. Hodgson, G. M. (1996). Varieties of Capitalism and Varieties of Economic Theory. Review of international political economy, 3(3), 380-433.
38. Hunt, E. K., ve Lautzenheiser, M. (2011). History of Economic Thought: A critical perspective. Routledge.
39. Huxley, T.H. (1888): https://mathcs.clarku.edu/huxley/CE9/Str.html. Erişim tarihi: 29.07.2023.
40. Ishida, N. (2021). Thorstein Veblen on Economic Man: Toward a New Method of Describing Human Nature, Society, and History. Evolutionary and Institutional Economics Review, 18(2), 527-547.
41. Kabaş, T. (2019). Alfred Marshall’in Neoklasik İktisat Düşüncesinin Sosyal Özellikleri. The Journal of Academic Social Science, 64(64), 183-192.
42. Keynes, J. M. (2010). The End of Laissez-Faire. In Essays in persuasion (pp. 272-294). Palgrave Macmillan, London.
43. Kropotkin, P. (1995). Kropotkin: ‘The Conquest of Bread’ and Other Writings. Cambridge University Press.
44. Kropotkin, P. (2014). Tarlalar, Fabrikalar ve Atölyeler. (Çev: S. Sevinç). Kaos Yayınları, Çanakkale
45. Kropotkin, P. (2018). Evrimin Bir Faktörü: Karşılıklı Yardımlaşma. (Çev: I. Ergüden ve D. Güneri). Kaos Yayınevi, Çanakkale.
46. Landreth, H., ve Colander, D. C. (2002). History of Economic Thought. Houghton Mifflin.
47. Latsis, J. (2010). Veblen on the Machine Process and Technological Change. Cambridge journal of economics, 34(4), 601-615.
48. Leathers, C. G. (1990). Veblen and Hayek on Instincts and Evolution. Journal of the History of Economic Thought, 12(2), 162-178.
49. Levins, R., ve Lewontin, R. (1985). The Dialectical Biologist. USA: Harvard University Press.
50. Marshall, A. (2013). Principles of Economics. New York: Palgrave Macmillan.
51. Mayberry, T. (1969). Thorstein Veblen on Human Nature. The American Journal of Economics and Sociology. 28(3): 315-323.
52. McCormick, K. (2006). Veblen in Plain English: A complete Introduction to Thorstein Veblen's economics. Cambria.
53. McNulty, P. J. (1968). Economic Theory and The Meaning of Competition. The Quarterly Journal of Economics, 639-656.
54. Morgan, M. (2006). Economic Man as Model Man: Ideal Types, Idealization and Caricatures. Journal of the History of Economic Thought, 28, pp 1-27
55. North, D. C. (2002). Kurumlar, kurumsal değişim ve ekonomik performans, (Çev: G. Ç. Güven), Sabancı Üniversitesi.
56. Öğütle, V. S. (2013). Metodolojik Bireyciliğin Eleştirisi: Sosyal Bilimlerin Nesnesine Dair Realist Bir Girişim. Ayrıntı Yayınları.
57. Özel, H. (2009). İktisat ve Sosyal Teoride “Görünmez El” Eğretilemesi. Amme İdaresi Dergisi, 42(2), 45-65.
58. Ridley, M. (1997). The Origins of Virtue. Penguin, UK.
59. Ridley, M. (2004). Evolution. Boston MA: Blackwell Science.
60. Robinson, J. (1984). İktisat Felsefesi, (Çev: V. Savaş), Marmara Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi.
61. Rogers, J. A. (1972). Darwinism and Social Darwinism. Journal of the History of Ideas, 33(2), 265-280.
62. Rutherford, M. (1999). Institutions in Economics: The Old and The New Institutionalism. Cambridge University Press.
63. Sahlins, M. (2010). Taş Devri Ekonomisi. (Çev: T. Doğan ve Ş. Özgün). BGST Yayınları, İstanbul.
64. Sahlins, M. (2012). Batı’nın İnsan Doğası Yanılsaması, (Çev: A. Demirsü), BGST Yayınları, İstanbul.
65. Simon, H. A. (1986). Rationality in Psychology and Economics. Journal of Business, 209-224.
66. Smith, V. L. (1991). Rational choice: The Contrast between Economics and Psychology. Journal of Political Economy, 99(4), 877-897.
67. Soukup, A., Maitah, M., ve Svoboda, R. (2015). The Concept of Rationality in Neoclassical and Behavioural Economic Theory. Modern Applied Science, 9(3), 1.
68. Takay, B. A., ve Özel, H. (2008). Schumpeter and the Evolutionary Economics: Three Conceptual Issues. 12th Annual Conference of the European Society for the History of Economic Thought: Development and Transition in the History of Economic Thought. Prague (Czech Republic), 15th – 17th May.
69. Torun, T. (2013). İktisat Etik İlişkisine Sosyal Darwinist Bir Yaklaşım. İş Ahlakı Dergisi, 6(2), 135.
70. Tosun, C. M. (2010). Liberalizm Ve Sosyal Darwinizm Karşısında John Rawls. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 81-94.
71. Vaughn, K. I. (1989). Invisible Hand. The Invisible Hand, (Ed: J. Eatwell, M. Milgate ve P. Newman). Palgrave Macmillan, London.
72. Veblen, T. (1898a). Why is Economics not an Evolutionary Science? The Quarterly Journal of Economics. 12(4): 373-397.
73. Veblen, T. (1898b). The Instinct of Workmanship and the Irksomeness of Labor. American Journal of Sociology. 4(2): 187-201.
74. Veblen, T. (1899b). The Preconceptions of Economic Science II. The Quarterly Journal of Economic. 13(4): 396-426.
75. Veblen, T. (1906). The place of science in modern civilization. American Journal of Sociology, 11(5), 585-609.
76. Veblen, T. (1909). The Limitations of Marginal Utility. Journal of Political Economy. 17(9): 620-636.
77. Veblen, T. (1918). The Instinct of Workmanship: And the State of the Industrial Arts. New York: B. W. Huebsch.
78. Veblen, T. (2007). The Theory of Leisure Class. Oxford: Oxford University Press.
79. Veblen, T. B. (2017a). İktisat Biliminin Ön-Kabulleri II. (Çev: H. Öznazik ve H. Bilir). (Ed: E. Kırmızıaltın), Seçilmiş Makaleler (s. 119-148) içinde. Heretik Basın Yayın, Ankara.
80. Veblen, T. B. (2017b). Mülkiyetin Başlangıcı. (Çev: I. Şeremet). (Ed: E. Kırmızıaltın), Seçilmiş Makaleler (s. 41-56) içinde. Heretik Basın Yayın, Ankara.
81. Veblen, T. B. (2017c). Çalışma İçgüdüsü ve Emeğin Usandırıcılığı. (Çev: I. Şeremet). (Ed: E. Kırmızıaltın), Seçilmiş Makaleler (s. 25-40) içinde. Heretik Basın Yayın, Ankara.
82. Waller, W. (2015). Veblen, instinct and exchange. Marx, Veblen, and the Foundations of Heterodox Economics (s. 101-123) içinde, Routledge.
83. Waller, W. (2017). Reconsidering Thorstein Veblen’s use of instincts. (Ed: S. Plotkin) The Anthem Companion to Thorstein Veblen (s.39-67) içinde, Anthem Press.
84. Watkins, J. P. (1998). Towards a Reconsideration of Social Evolution: Symbiosis and its implications for economics. Journal of Economic Issues, 32(1), 87-106.
85. Weed, F. (1981). Interpreting ‘Institutions’ in Veblen's Evolutionary Theory. The American Journal of Economics and Sociology. 40(1): 67-78.
86. Weikart, R. (2009). Was Darwin or Spencer the Father of Laissez-faire Social Darwinism? Journal of economic behavior & organization, 71(1), 20-28.