HABER OKURYAZARLIĞI VE ÇATIŞMA ALGISI: FİLİSTİN-İSRAİL ÇATIŞMASI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Öz

Bu çalışmanın amacı, katılımcıların haber okuryazarlık düzeyleri ile Filistin-İsrail çatışmalarını algılama biçimleri arasında nasıl ve ne tür bir ilişki olduğunu tarama yöntemiyle ortaya koymaktır. İnönü Üniversitesi'nde öğrenim gören 428 örgün öğrenciyle yüz yüze görüşülerek anket yapılmış, 390 anket analiz edilmiştir. Güdekli vd. (2022) geliştirdiği haber okuryazarlığı ölçeği olduğu gibi, Khatib vd. (2018) geliştirdikleri çatışma algısı ölçeği Türkçeye uyarlanarak kullanılmıştır. Haber okuryazarlığı ölçeğinin toplamı ve öz yeterlilik boyutu açısından fakülteler arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Eleştirel performans boyutu açısından fakülteler arasında zayıf da olsa anlamlı bir farklılık görülmüştür. Fakültelere göre Filistin-İsrail çatışmasının algılanma biçimlerinin değiştiği görülmüştür. Katılımcıların çatışma algısı düzeyi ile haber okuryazarlık düzeyleri arasında (r =0,144; p= 0,004); öz yeterlilik boyutu ile çatışmanın maddi algılanması arasında (r = 0,144; p = 0,004) ve eleştirel performans ile çatışmanın dini algılanması arasında (r= 0,130; p= 0,10) zayıf düzeyde pozitif anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Haber Okuryazarlığı
• Çatışma
• Filistin
• İsrail

NEWS LITERACY AND CONFLICT PERCEPTION: A STUDY ON THE PHILISTINE-ISRAELI CONFLICT

Öz

The aim of this study is to reveal how and what kind of a relationship there is between the participants' news literacy levels and their perceptions of the Palestinian-Israeli conflict. Data were collected from 428 formal students studying at İnönü University through questionnaires, and 390 questionnaires were analyzed. As well as the news literacy scale developed by Güdekli et al. (2022), the conflict perception scale developed by Khatib et al. (2018) was adapted into Turkish and used. No significant difference was found between faculties in terms of total news literacy and self-efficacy dimension. A significant, albeit weak, difference was observed between faculties in terms of critical performance dimension. It was observed that the way of perceiving the Palestine-Israel conflict varied according to the faculties. It was found that there was a weak positive significant relationship between the participants' conflict perception level and their news literacy level (r = 0.144; p = 0.004); between the self-efficacy dimension and the material perception of conflict (r = 0.144; p = 0.004); and between the critical performance and the religious perception of conflict (r = 0.130; p = 0.10).

Anahtar Kelimeler

• News Literacy
• Conflict
• Palestine
• Israel

Kaynakça

1. Ada, N. (2013). “Örgütlerde Çatışma Nedenleri ve Çözüm Önerileri: Bir Literatür Çalışması”. International Journal of Social Science, 6(1), 59-74.
2. Akdağ, M. ve Karahan, M. (2004). “Üniversite Öğrencilerinin Bilgi Okuryazarlık Düzeylerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Eğitim ve Bilim, 29(134).
3. Akyüz, S. S., Gülnar, B. ve Kazaz, M. (2021). “Yeni Medyada Haber Güvenilirliği Sorunu: Üniversite Öğrencilerinin Sahte/Yalan Haberlere Yönelik Doğrulama Refleksleri”. Opus International Journal of Society Researches, 17(36), 2816-2840.
4. Altun, A. (2008). “Türkiye’de Medya Okuryazarlığı”. İlköğretmen Eğitimci Dergisi, 16, 30-34.
5. Ashley, S. (2020). News Literacy and Democracy. New York -London, Routledge.
6. Ashley, S., Adam, M. ve Stephanie, C. (2013). “Developing a News Media Literacy Scale”, Journalism & Mass Communication Educator, 68(1), 7-21.
7. Association of College and Research Libraries. (1989). “Presidential Committee on Information Literacy: Final Report. (07.5. 2024), https://www.ala.org/acrl/publications/whitepapers/presidential.
8. Ateşgöz, K. (2023). “Haber Medyası Okuryazarlığı Düzeylerinin İncelenmesi: Çukurova Üniversitesi Örneği”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(3), 1059-95.

9. Avşar, Z. (2014). “Medya Okuryazarlığı”. İletişim ve Diplomasi, (2), 5-17.
10. Aytaş, G. ve Kaplan, K. (2017). “Medya Okuryazarlığı Bağlamında Yeni Okuryazarlıklar”. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 291-310.
11. Barron, J. (2017). “In an Era of Fake News, Teaching Students to Parse Fact From Fiction - The New York Times”. (10.11.2022), https://www.nytimes.com/2017/03/20/nyregion/fake-news-brooklyn-middle-school.html.
12. Benkler, Y., Faris, R., ve Roberts, H. (2018). Network Propaganda: Manipulation, Disinformation, and Radicalization in American Politics. Oxford University Press.
13. Best, A., Hanhimaki, J. M., Maiolo, J. A. ve Schulze, K. E. (2020). 20. Yüzyılın Uluslararası Tarihi, Siyasal Kitabevi, Ankara.
14. Beşikci, S., ve Çelikkol, Ş. (2024). “Sosyal Medya Haberlerine Güven ve Doğrulama: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Saha Araştırması”. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi(47), 263-288.
15. Blakeslee, S. (2004). “The CRAAP Test”, Loex Quarterly, 31(3), 6-7.
16. Burroughs, S., Brocato, K., Hopper, P. F. ve Sanders, A. (2009). “Media Literacy: A Central Component of Democratic Citizenship”. In The Educational Forum,73/2, 154-167
17. Cengiz, Ö. (2023). “Haber okuryazarlığı: Gelenek, kuram, yaklaşım”. Haber Kuramları ve Haberin Dönüşümü, (Ed: E. Şentürk Kara ve O. Kocabaş), 151-74, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara
18. Cleveland, W. L. (2008). Modern Ortadoğu tarihi, Agora Kitaplığı, İstanbul.
19. Çalık Topuz, Z. ve Arafat, M. (2023). “Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Kararlarının Filistin-İsrail Barış Sürecine Etkisi”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 78(2), 357-80.
20. Çömlekçi, M. F. (2019). “Sosyal Medyada Dezenformasyon ve Haber Doğrulama Platformlarının Pratikleri”. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 7(3), 1549-1563.
21. De Dreu, C. K. W. (1997). “Productive conflict: The importance of conflict management and conflict issue”. Using conflict in organizations, (Ed: C. K. W. De Dreu ve E. Van de Vliert ), 9–22, Sage Publications
22. Fielding, J. A. (2019). Rethinking CRAAP: Getting Students Thinking Like Fact-Checkers in Evaluating Web Sources. College & Research Libraries News, 80(11) 620-622.
23. Fleming, J. (2014). “Media Literacy, News Literacy, or News Appreciation? A Case Study of the News Literacy Program at Stony Brook University”, Journalism & Mass Communication Educator, 69(2), 146-65.
24. Göze, E. (1995). Siyonizm’in ve İsrail’in Kurucusu Theodor Herzl’in Hatıraları ve Sultan Abdülhamit, Boğaziçi Yayınları, İstanbul.
25. Güdekli, İ.A., Deren Van Het Hof, S., Eser, M.T. ve Oruç, M.S. (2022). “News Media Literacy Scale: Validity and Reliability”. Journal of Economy Culture and Society, 0(65), 61-80.
26. Higdon, N. (2020). The Anatomy Of Fake News: A Critical News Literacy Education, University of California Press.
27. Hobbs, R. (2010, August). “News Literacy: What Works And What Doesn’t”. Association for Education in Journalism and Mass Communication Conference, Colorado
28. Hocker, J. L. ve Wilmot, W. W. (2018). Interpersonal conflict (Vol. 1, No. 3). New York, NY: McGraw-Hill Education.
29. Jones-Jang, S. M., Mortensen, T. ve Liu, J. (2021). “Does Media Literacy Help Identification of Fake News? Information Literacy Helps, but Other Literacies Don’t”, American Behavioral Scientist, 65(2), 371-388.
30. Jowett, G. S. ve O’donnell, V. (2018). Propaganda & Persuasion. Sage publications.
31. Kalan, Ö. G. (2010). “Medya Okuryazarlığı ve Okul Öncesi Çocuk: Ebeveynlerin Medya Okuryazarlığı Bilinci Üzerine Bir Araştırma”. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 1(39), 59-73.
32. Karaman, M. K. ve Karataş, A. (2009). “Öğretmen Adaylarının Medya Okuryazarlık Düzeyleri”. İlköğretim Online, 8(3), 798-808.
33. Kasalak, K. (2016). “İngilizlerin Filistin Politikası ve Filistin Mandası”, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (25), 65-78.
34. Kavaklı, N. (2019). “Yalan Haberle Mücadele ve İnternet Teyit/Doğrulama Platformları”. Erciyes İletişim Dergisi, 6(1), 663-682.
35. Kesgin, Y. ve Ünlü, D. G. (2021). “COVID-19 Aşısı ve Yalan Haber: Aşılanma Öncesinde Bireylerin Yalan Haber İçeriklerini Fark Etme, Takip Etme ve Teyit Etme Eğilimlerinin Belirlenmesi”. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (35), 32-55.
36. Khatib, I., Canetti, D. ve Rubin, A. (2018). “Conflict Perception: A New Scale With Evidence from Israel and Palestine”, International Journal of Conflict Management, 29(3), 376-397.
37. Kocabaş, O. 2022. “Hakikate ‘Tıklamak’: Hakikat-Sonrası Durum ve Okuryazarlık”. Dijital Medya Okuryazarlığı, (Ed. E. Şentürk Kara ve N. S. Çetin), 35-81, Nobel Akademik, Ankara.
38. Kocabaş, O., (2023). Gerçeğe Odaklanmanın Eleştirel ve Bütüncül Bir Yolu Olarak Haber Okuryazarlığı, Dijital Çağda Okuryazarlığı, 73-92, Nobel Akademik, Ankara
39. Kurpiel, S. (2021). “Research Guides: Evaluating Sources: The CRAAP Test”, (03.10.2022), https://researchguides.ben.edu/c.php?g=261612&p=2441794
40. Kurt, A. ve Kürüm, D. (2010). “Medya Okuryazarlığı ve Eleştirel Düşünme Arasındaki İlişki: Kavramsal Bir Bakış”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (2), 20-34.
41. Kutlu, A. ve Doğan, E. (2020). “Kesin Bilgi, Yayalım: Hakikat Sonrası Çağda Yalan Haberlere İlişkin Y Kuşağının Tutum ve Davranışları”. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi (34), 83-101.
42. Lugalambi, G. W. (2012). “Deepening Democracy Through News Literacy: The African Experience”. News Literacy: Global Perspectives For The Newsroom And The Classroom, (Ed.P. Mihailidis), 161-79, Peter Lang, New York
43. Maksl, A., Ashley, S. ve Craft, S. (2015). “Measuring News Media Literacy”. Journal of Media Literacy Education, 6(3), 29-45.
44. Malik, M. M., Cortesi, S. ve Gasser, U. (2013). “The challenges of defining’news literacy”. Berkman Center Research Publication, (2013-20).
45. Martínez-López, J. Á., Molina Cano, J., Munuera Gómez, P. ve Silva, A. M. C. e. (2022). “Analysis of the Perception of Conflict and Its Positive Resolution in University Students”. Social Sciences, 11(11), 529.
46. McCombs, M. E. ve Reynolds, A. (2009). “How The News Shapes Our Civic Agenda” Media Effects: Advances İn Theory And Research, Communication Series (Ed. J. Bryant ve M. B. Oliver), 1-16, Routledge, New York
47. McCombs, M. E. ve Shaw, D. L. (1972). “The Agenda-Setting Function of Mass Media”, Public Opinion Quarterly, 36(2), 176-187.
48. Memiş, E. (2006). İsrail Nereye Koşuyor. Ekin Kitabevi, Ankara
49. Mihailidis, P. (2012). “Introduction News Literacy İn The Dawn of A Hypermedia Age”, News Literacy: Global Perspectives For The Newsroom And The Classroom, (Ed.P. Mihailidis), 1-17, Peter Lang, New York
50. Moeller, S. (2012). “News Literacy and The Courage to Speak Out”, News Literacy: Global Perspectives For The Newsroom And The Classroom, (Ed.P. Mihailidis), 181-193, Peter Lang, New York
51. Muasher, M. (2021). The EU’s Passive Approach to the Palestinian-Israeli Conflict. Carnegie Europe.
52. Onursoy, S. (2018). “Üniversite Gençliğinin Dijital Okuryazarlık Düzeyleri: Anadolu Üniversitesi Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma”. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(2), 989-1013.
53. Oral, M. (2021). Ortadoğu Denkleminde Filistin Sorunu. Yeni İnsan Yayınevi.
54. Önal, H. İ. (2007). “Medya Okuryazarlığı: Kütüphanelerde Yeni Çalışma Alanı.” Türk Kütüphaneciliği, 21(3), 335-359.
55. Özalp, İ. (1989). “Örgütlerde Çatışma”. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(1), 81-114.
56. Özdemir, N. (2018). “Okullarda Öğretmenlerin Yaşadığı Çatışma ve Çatışma Yönetim Stilleri”. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 42(2), 93-116.
57. Özkoç, Ö. (2009). “Savaş ve Barış: Doksanlı Yıllarda Filistin-İsrail Sorunu”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 64(03), 167-195.
58. Potter, W. J. (2004). Theory of media literacy: A cognitive approach. Thousand Oaks, Calif.: Sage Publications Ramsbotham, O., Miall, H. ve Woodhouse, T. (2011). Contemporary Conflict Resolution. Polity.
59. RobbGrieco, M.ve Hobbs, R. (2013). “A Field Guide to Media Literacy Education in The United States”. Kingston, RI: Media Education Lab, University of Rhode Island.
60. Sezgin Selçuk, G. (2019). “Tarama Yöntemi”. (Ed: Haluk Özmen ve Orhan Karamustafaoğulu), Eğitimde Araştırma Yöntemleri, 140-161, Pegem Akademi, Ankara
61. Stony Brook University Center for News Literacy. (2016). “What Is News Literacy?”, (10.11.2022), https://www.centerfornewsliteracy.org/what-is-news-literacy/.
62. Şentürk Kara, E. ve Kocabaş, O. (Ed.) (2023). Haber Kuramları ve Haberin Dönüşümü, Nobel Akademi Yayınları, Ankara
63. Tavakol, M.ve Dennick, R. (2011). “Making Sense of Cronbach’s Alpha”. International Journal of Medical Education, 2, 53-55.
64. Tully, M., Maksl, A., Ashley, S., Vraga, E. K. ve Craft, S. (2022). “Defining And Conceptualizing News Literacy”, Journalism, 23(8), 1589-1606.
65. Uyanık, N. ve Yavuz, H. (2023). “Balfour Deklarasyonu’nun İlanı, Tepki ve Destekler”. Kastamonu İnsan ve Toplum Dergisi, 1(2), 207-222.
66. Vorderer, P., D. W. Park ve S. Lutz. (2019). “A History of Media Effects Research Traditions”, (Ed: M. B. Oliver, A. A. Raney, ve J. Bryant) Media Effects Advances in Theory And Research, Routledge Communication Series, 1-15, Routledge, New York
67. Vosoughi, S., Roy, D. ve Aral, S. (2018). “The Spread of True And False News Online”, Science, 359(6380), 1146-1151
68. Vraga, E. K., Tully, M., Maksl, A., Craft, S., ve Ashley, S. (2021a). “Theorizing News Literacy Behaviors”, Communication Theory, 31(1), 1-21
69. Vraga, E. K. ve Tully, M. (2021b). “News Literacy, Social Media Behaviors, and Skepticism Toward Information on Social Media”. Information, Communication & Society, 24(2), 150-166.
70. Wall Jr, J. A. ve Callister, R. R. (1995). “Conflict and Its Management”. Journal of management, 21(3), 515-558.
71. Wilmot, W. ve Hocker, J. L. (2017). Interpersonal conflict, McGraw-Hill Education.
72. Yavuz, H. (2010). Okuma Biçimleri, Timaş Yayınları, İstanbul
73. Yücel, Ö. F. ve Aydın, A. (2022). “Yeni Medyada Toplum Merkezli Habercilik Anlayışı Olarak Yavaş Gazetecilik”. Yeni Medya, (13), 354-375