THE MEANINGS OF OGHUZ TRIBAL NAMES

Yıl 2025, Sayı: 69, 101 - 115, 18.07.2025

Eda Durmuş

https://doi.org/10.30794/pausbed.1631033

Öz

Turkic inscriptions make use of the words “oguş, urug, bod, bodun, il” for ethnic and social organization. They mean respectively ‘family’, ‘clan’, ‘tribe’, ‘tribal union’ and ‘polity’. Tribes were composed of families and clans, and in turn constituted state structures. The tribal name Oğuz occurs in the inscriptions, according to which it was composed of several or more tribes. Main sources for the Oğuz tribes are Mahmud of Kashgar, Raşid al-Din, Yazıcıoğlu and Abü’l-Gazi Bahadır Khan. Sources mention 24 Oğuz tribes in total, names of which are Kayı, Bayat, Alka Evli, Kara Evli, Yazır, Döger, Dodurga, Yaparlı, Avşar, Kızık, Begdili, Karkın, Bayındır, Beçenek, Çavuldur, Çepni, Salur, Eymür, Alayundlu, Üregir, İgdir, Bügdüz, Yıva and Kınık. The frequently used terms heroism, durability, agility, diligence, respectfulness, richness, humility and so on points to bodily and spiritual features of the Turks.

Anahtar Kelimeler

Turks , Oğuz , Tribe , Mahmud of Kashgar , Abü'l-Gazi Bahadır Khan

OĞUZ BOY ADLARININ ANLAMLARI

Öz

ürk sosyal yapısıyla ilgili olarak yazıtlarda “oguş, urug, bod, bodun, il” kavramları geçmektedir. Oguş “aile”, urug “sülale”, bod “boy”, bodun “boylar birliği”, il “devlet” anlamında kullanılmıştır. Boy aile ve sülalelerin bir araya gelmesinden oluşmaktadır. Boylar bir araya gelerek devleti meydana getirmektedir. Oğuz boy adı olarak yazıtlarda geçmektedir. Hatta yazıtlarda Oğuz’un birden çok boydan oluştuğu anlaşılmaktadır. Oğuz boyları hakkında Kaşgarlı Mahmud, Reşideddin, Yazıcıoğlu ve Ebu’l Gazi Bahadır Han eserlerinde bilgi vermektedirler. Kaynaklarda toplam 24 Oğuz boyunun adı geçmektedir. Bu boyların adları Kayı, Bayat, Alka Evli, Kara Evli, Yazır, Döger, Dodurga, Yaparlı, Avşar, Kızık, Begdili, Karkın, Bayındır, Beçenek, Çavuldur, Çepni, Salur, Eymür, Alayundlu, Üregir, İgdir, Bügdüz, Yıva ve Kınık olarak bilinmektedir. Kahramanlık, dayanıklılık, çeviklik, çalışkanlık, sözü dinlenilirlik, zenginlik, alçak gönüllülük vb. Türk’ün ruhi ve bedenî özelliklerini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Türk , Oğuz , Boy , Kaşgarlı Mahmud , Ebul'l Gazi Bahadır Han

Kaynakça

• Aksoy, Ö. A. vd. (1993). Derleme Sözlüğü, III, Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Aksoy, Ö. A.- E. Vardarlı (1993). Derleme Sözlüğü, IV, Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Aksoy, Ö. A. vd. (1993). Derleme Sözlüğü, VIII, Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Aksoy, Ö. A.- D. Dilçin. (1996). Tarama Sözlüğü, II, Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Aksoy, Ö. A. vd. (1996). Tarama Sözlüğü, IV, Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Caferoğlu, A. (1968). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Cemalüddin İbnumuhenna (1997). İbni- Mühenna Lûgati, (Haz. Aptullah BATTALl), Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Dilçin, C. (1983). Yeni Tarama Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Durmuş, İ. (2016). Türk Kültürüne Giriş, Akçağ Yayınları.
• Ebu’l Gazi Bahadır Han. (1974). Türklerin Soy Kütüğü (Şecere-i Terakime), (Haz. Muharrem ERGİN), Tercüman 1001 Temel Eser.
• Ercilasun, A. B. (2008). “Oğuz Boy Adlarının Etimolojisi”, Dil Araştırmaları Dergisi, 3, 9- 25.
• Eren, H. vd. (1988). Türkçe Sözlük, I- II, Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Grönbech, K. (1992). Kuman Lehçesi Sözlüğü, (çev. Kemal AYTAÇ), Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Kafesoğlu, İ. (1989). Türk Milli Kültürü, Boğaziçi Yayınları.
• Kaşgarlı Mahmud. (1992). Divanü Lûgat-it Türk Tercümesi, I- IV, (çev. Besim ATALAY), Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Orhun Abideleri (1991). Haz. Muharrem ERGİN, Boğaziçi Yayınları.
• Orkun, H. N. (1987). Eski Türk Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Ögel, B. (1993). Türk Mitolojisi, I, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Reşideddin Fazlallah. (t.y.). Cami’üt Tevarih, (çev. Abdülbaki GÖLPINARLI), Milli Eğitim Basımevi.
• Sümer, F. (1999). Oğuzlar (Türkmenler), Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
• Şeyh Süleyman Efendi. (1298). Lûgati Çağatayi ve Türki Osmani, (Muhran) Matbaası.
• Togan, A. Z. V. (1981). Umumî Türk Tarihine Giriş, I., İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
• Togan, A. Z. V. (1982). Oğuz Destanı: Reşideddin Oğuznamesi, Tercüme ve Tahlili, Enderun Kitabevi.