EDEBİYAT SOSYOLOJİSİ BAĞLAMINDA TOPRAK KOVGUNLARI ROMANININ İNCELENMESİ

Öz

Edebiyatla toplum ve toplumun sorunları arasında güçlü bir bağ vardır. Edebiyata toplumsal bakış açısı ile yaklaşan kuramlar, bu bağdan doğmuştur. Ancak hangi ideolojiye sahip olursa olsun edebiyata fayda işlevi yükleyen bütün hareketleri toplumcu kabul etmek gerekir. Edebiyatın çeşitli türleriyle toplumsal hayat arasındaki ilişkiye 19. asırda rastlansa da edebiyat sosyolojisi 20. asrın ortalarında gelişmeye başlar. Fakat bu konu, sistemli bir şekilde ele alınamadığından henüz tam ve tutarlı bir disiplin hâline gelememiştir. Edebiyat sosyolojisinin “ürün/eser, yazar, okur, basım/yayım” gibi tanımlanan unsurları disipline katkı sunar ama bu unsurları birlikte kullanmak çok boyutlu bir çalışma gerektirir. Bu nedenle edebiyat sosyolojisi başlığı altında yapılan çalışmalar, çoğunlukla sosyal tenkit veya sosyolojik okuma düzeyindedir. Bu bakımdan yazar, okur ve toplum merkezli incelemeler de edebiyat sosyolojisi incelemesi olarak kabul edilmektedir. Buradan hareketle Kemal Ateş’in Toprak Kovgunları başlıklı romanını edebiyat sosyolojisi bağlamında incelemeyi amaçlayan bu çalışmada, romanın içerdiği konuya göre yazar ve toplum merkezli bir yaklaşım benimsenmiştir. Romanın konusu, Anadolu'dan Ankara'ya göçtür. Bu eksende, göçün neden olduğu sorunlar “asgari geçim şartlarından mahrumiyet”, “köy-kent çatışması”, “eğitimin önemini kavrayış” ve “yabancılaşma” gibi sosyolojik temalar üzerinden derin bir şekilde analiz edilmiştir. Muhtevanın yanı sıra romanın olay kurgusu, zaman, mekân, kişiler kadrosu ve anlatım özellikleri de değerlendirilmiştir. Bu açıdan çalışma, romanın sosyolojik boyutuyla birlikte estetik değerini dikkatlere sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kemal Ateş
• Edebiyat sosyolojisi
• Göç
• Toprak Kovgunları
• Roman
• İnsan

ANALYSIS OF THE NOVEL TOPRAK KOVGUNLARI IN THE CONTEXT OF LITERATURE SOCIOLOGY

Öz

There is a strong connection between literature and society and its problems. Theories that approach literature from a social perspective were born out of this connection. However, regardless of their ideology, all movements that attribute a utility function to literature should be considered socialist. Although the relationship between various types of literature and social life was encountered in the 19th century, the sociology of literature began to develop in the mid-20th century. However, since this subject has not been addressed systematically, it has not yet become a complete and consistent discipline. Elements of the sociology of literature defined as “product/work, author, reader, publication/publication” contribute to the discipline, but using these elements together requires a multi-dimensional study. In this respect, author, reader and society-centered studies are also accepted as literary sociology studies. In this study, which aims to examine Kemal Ateş's novel titled Toprak Kovgunları in the context of literary sociology, an author and society-centered approach has been adopted according to the subject of the work. The subject of the novel is migration from Anatolia to Ankara. In this context, the problems caused by migration were analyzed in depth through sociological themes such as “deprivation of minimum living conditions”, “village-urban conflict”, “understanding the importance of education” and “alienation”. In addition to the content, the novel's plot, time, place, characters and narrative features were also evaluated. In addition to its content, the plot of the novel, time, setting, characters, and narrative features are also evaluated. In this respect, the study presents the aesthetic value of the novel along with its sociological dimension.

Anahtar Kelimeler

• Kemal Ateş
• Sociology of literature
• Migration
• Toprak Kovgunları
• Novel
• Human

Kaynakça

1. Aktaş, Ş. (1991). Roman Sanatı ve Roman İncelemesine Giriş. Akçağ Yayınları.
2. Alver, K. (2006). Edebiyat Sosyolojisinin İmkânı. (K. Alver, Ed.), Edebiyat Sosyolojisi, (1. baskı, s. 11- 20), Hece Yayınları.
3. Alver, K. (2012). Edebiyata Giriş. K. Alver (Ed.), Edebiyat Sosyolojisi İncelemeleri, (2. baskı, s. 11-46), Hece Yayınları.
4. Ateş, K. (1999). Toprak Kovgunları, Doğan Kitap.
5. Aydın, E. (2009). Edebiyat Sosyolojisinde Sosyolojik Kaynak ve Ölçütler. Turkish Studies, 4/1-I. 357- 370. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.548
6. Bulduker, G. (2020). Edebiyat Sosyolojisi Açısından “Memleket Hikâyeleri”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi. 24(1), 29-50. https://izlik.org/JA73YE46RC
7. Coşkun, S. (2012). Köy-Kent Kavşağında Türk Hikâyesi-Türk Hikâyesinde Bir Çözümleme Denemsi-. K. Alver (Ed.), Edebiyat Sosyolojisi İncelemeleri, (2. baskı, s. 437-459), Hece Yayınları.
8. Çavuş, B. (2022). Göçmen Edebiyatı Bağlamında Modern Bir Göç Destanı Olarak Aras Ören’in Berlin Üçlemesi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Aralık/ December, 17(2), 201-209. https://doi.org/10.48145/gopsbad.1145162

9. Çoban, A. (2004). Edebiyatta Üslûp Üzerine. Akçağ Yayınları.
10. Eagleton, T. (2017). Edebiyat Kuramı, (T. Birkan, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
11. Escarpit, R. (1992). Edebiyat Sosyolojisi, (H. Portakal, Çev.). İletişim Yayınları.
12. Flehanov, G. V. (1967). Sanat ve Toplumsal Hayat, (S. Mimoğlu, Çev.). Sosyal Yayınlar.
13. İsbir, E. G. (1991). Şehirleşme ve Meseleleri. Gazi Büro Yayınları.
14. Kaplan, R. (1998). Bilgi ve Kuramları. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
15. Kaplan, M. (2017). Nesillerin Ruhu. Dergâh Yayınları.
16. Karpat, K. H. (2003). Türkiye’de Toplumsal Dönüşüm. İmge Kitabevi.
17. Kösemihal, N. Ş. (1964-1966). Edebiyat Sosyolojisine Giriş, Sosyoloji Dergisi, 19/20, 1-36.
18. Lanson, G. (1926). Tarih-i Edebiyatta Usûl, (Y. Şerif, Çev.). Matbaâ-i Âmire.
19. Merrill, F. E. (2012). Sosyolog olarak Balzac: Bir edebiyat sosyolojisi incelemesi. K. Alver (Ed.), K. Alver & M. Fişne (Çev.), Edebiyat sosyolojisi incelemeleri (2. baskı, ss. 193–206). Hece Yayınları.
20. Özer, İ. (2004). Kentleşme, Kentlileşme ve Kentsel Değişme. Ekin Kitabevi.
21. Özer, A. (2000). Yüzün Yeryüzüdür. Güldikeni Yayınları.
22. Plehanov, G. V. (1987). Sanat ve Toplumsal Hayat, (S. Miyasoğlu, Çev.). Sosyal Yayınlar.
23. Sapiro, G. (2014). Edebiyat Sosyolojisi, (E. C. Gürcan, Çev.). Doğubatı Yayınları, Ankara.
24. Suçkov, B. (1982). Gerçekliğin Tarihi, (A. Çalışlar, Çev.). Adam Yayıncılık.