TÜRKİYE’DE TOPLUMSAL CİNSİYET ALANINDA YAPILAN LİSANSÜSTÜ TEZLERİN İÇERİK ANALİZİ

Yıl 2026, Sayı: 72, 419 - 441, 19.01.2026

Nihan Yılmaz

https://doi.org/10.30794/pausbed.1713173

Öz

Toplumsal cinsiyet, bireylerin toplumsal rollerini, kimliklerini ve deneyimlerini şekillendiren temel bir kavramdır. Bu kavram toplumların kültürel, sosyal ve ekonomik yapıları üzerinde derin etkiler yaratmakta ve bireyler arasındaki etkileşimleri, fırsatları ve eşitsizlikleri belirlemektedir. Toplumsal cinsiyet konusundaki farkındalık ve bu alandaki çalışmalar, son yıllarda giderek artan bir öneme sahip olmuştur. Bu araştırmanın temel amacı, toplumsal cinsiyet alanında yapılmış lisansüstü tezleri sistematik bir şekilde inceleyerek, bu alandaki akademik birikimi ve eğilimleri ortaya koymaktır. Akademik alanda da toplumsal cinsiyetin farklı boyutlarının incelendiği, analiz edildiği ve tartışıldığı çok sayıda lisansüstü tez yazılmıştır. Bu araştırmada Yüksek Öğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanından “toplumsal cinsiyet” anahtar kelimesi ile tarama yapılarak; 1997 yılından 2024 Mayıs ayına kadar izinli tüm tezler (n=1490) çalışma kapsamına alınmıştır. Tezler, içerik analizi yöntemiyle incelenmiş ve her bir tezin belirlenen kategoriler doğrultusunda değerlendirilmesi yapılmıştır. İncelemeler esnasında tezler tür, dil, grup, yazıldığı üniversite, yıl, konu, örneklem bölgesi, örneklemin cinsiyeti, araştırma deseni, veri toplama araçları ve örneklem grubu olmak üzere toplam on bir kategori altında tasnif edilmiştir. Tezlerin %84,2’sinin yüksek lisans düzeyinde olduğu, büyük çoğunluğunun (%85) Türkçe yazıldığı ve %89,9'unun sosyal alanda yazıldığı saptanmıştır. Konuya dair en çok tezin 2019 yılında yazıldığı, bunu 2022 ve 2021 yıllarının izlediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Lisansüstü Tez , Toplumsal Cinsiyet , Kadın , Türkiye , İçerik Analizi , YÖKTEZ , Akademik Eğilimler

A CONTENT ANALYSIS OF GRADUATE THESES ON GENDER IN TURKIYE

Öz

Gender is a fundamental concept that shapes individuals' social roles, identities, and experiences. It profoundly affects the cultural, social, and economic structures of societies and determines interactions, opportunities, and inequalities between individuals. Awareness of gender and studies in this field have become increasingly important in recent years. In the academic field, many postgraduate theses have been written in which different gender dimensions are examined, analyzed, and discussed. In this study, by searching the database of the Council of Higher Education Thesis Center (YÖKTEZ) with the keyword "gender", all theses (n=1490) registered from 1997 until May 2024 were included. The theses were analyzed by the content analysis method, and each thesis was evaluated in line with the determined categories. During the examinations, the theses were classified under eleven categories: type, language, group, university, year, subject, sampling region, gender of the sample, research design, data collection tools, and sample group. It was determined that 84.2% of the theses were at the master's level, the vast majority (85%) were written in Turkish, and 89.9% were written in the social field. It was determined that most theses on the subject were written in 2019, followed by 2022 and 2021. The main purpose of this study is to systematically examine graduate theses in the field of gender and to reveal the academic accumulation and trends in this field.

Anahtar Kelimeler

Graduate Theses , Gender , Women , Turkey , Content Analysis , YÖKTEZ , Academic Trends.

Kaynakça

• Akın, A. ve Demirel, S. (2003). “Toplumsal Cinsiyet Kavramı ve Sağlığa Etkisi”, Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 25 (4), 73-82.
• Altınova, H. H. ve Duyan, V. (2013). “Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeğinin Geçerlik Güvenirlik Çalışması”, Toplum ve Sosyal Hizmet, 24(2), 9-22.
• Bayraklılar, B. N. ve Türkoğlu, B. (2022). “Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Kavramı Üzerine Yapılan Bilimsel Çalışmaların İncelenmesi”, Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, 4(7), 703-726.
• Bhasin, K. (2000). Understanding Gender. Kali For Women, New Delhi.
• Connell, R. W. (2005). Masculinities. University of California Press, Berkeley, Kaliforniya.
• Çalık, M. ve Sözbilir, M. (2014). “İçerik Analizinin Parametreleri”, Eğitim ve Bilim, 39(174), 33-38.
• Dinç, A. ve Çalışkan, C. (2016). “Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin bakış açıları”, Journal of Human Sciences, 13(3), 3671-3683.
• Dinçer, S. (2018). “Content Analysis in Scientific Research: Meta-Analysis, Meta-Synthesis, and Descriptive Content Analysis”, Bartın University Journal of Faculty of Education, 7(1), 176-190.
• Direk, Z. (2009). Judith Butler: Toplumsal Cinsiyet ve Bedenin Maddeleşmesi. Cinsiyetli Olmak, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul.
• Dökmen, Z. Y. (2012). Toplumsal Cinsiyet: Sosyal Psikolojik Açıklamalar. Remzi Kitabevi, İstanbul.
• Ekiz, D. (2017). Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Anı, Ankara.
• Eslen-Ziya, H. ve Koc, Y. (2016). “Being a gay man in Turkey: internalised sexual prejudice as a function of prevalent hegemonic masculinity perceptions”, Culture, Health & Sexuality, 18(7), 799–811.
• Gerdes, Z. T., Alto, K. M., Jadaszewski, S., D'Auria, F. ve Levant, R. F. (2018). “A content analysis of research on masculinity ideologies using all forms of the Male Role Norms Inventory (MRNI)”, Psychology of Men & Masculinity, 19(4), 584–599.
• Giddens, A. (2000). Sosyoloji, Ayraç, Ankara.
• Gökmen, Ö., Uysal, M., Yaşar, H., Kırksekiz, A., Güvendi, G. ve Horzum, M. (2017). “Methodological Trends of the Distance Education Theses Published in Turkey from 2005 to 2014: A Content Analysis”, Education and Science, 42(189), 1-25.
• Gürkan, S. (2018). “Türkiye’de toplumsal cinsiyet alanında yapılmış lisansüstü tezlerin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi”, The Journal of Social Sciences, 5(32),654-80.
• Harding, S. (1986). The science question in feminism. Cornell University Press.
• Holmes, M. (2007). What is Gender? Sociological Approaches, Sage Publications Ltd., London.
• Karasar, N. (2005). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
• Kocer, Z., & Ulucan, E. (2021). “Gemide filminde ataerki ve krizdeki erkeklik anlatıları.” Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 14(33), 203–218.
• Oran, S. (2023). “Duygu Asena Romanlarında Toplumsal Cinsiyet Rollerini Keşfetmek: Eleştirel Bir Analiz”, Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(3), 48-69.
• Özdemir, H. (2018). “Türkiye’de erkeklik konusunda üretilen lisansüstü tezlerin yapısal incelemesi.” Erkeklik ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1–14.
• Öztan, G. (2015). Türkiye’de toplumsal cinsiyet çalışmaları: Kavramlar, kuramlar, tartışmalar. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Polat, S. ve Ay, O. (2016). “Meta-Sentez: Kavramsal Bir Çözümleme”, Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 4(1), 52-64.
• Ridgeway, C. L. (2011). Framed By Gender: How Gender Inequality Persists in The Modern World. Oxford University Press, Oxford, Birleşik Krallık.
• Savran, A. G. (2004). Beden Emek Tarih, Kanat Yayınları, İstanbul.
• Selçuk, Z., Palancı, M., Kandemir, M. ve Dündar, H. (2014). “Eğitim ve Bilim Dergisinde Yayınlanan Araştırmaların Eğilimleri: İçerik Analizi”, Eğitim ve Bilim, 39(173), 430-453.
• Staggenborg, S. (1998). Gender, Family And Social Movements, Pine Forge Press, California.
• Sydie, R.A. (1987). Natural Women/Cultured Men: A Feminist Perspective on Sociological Theory. Milton Keynes: Open University Press, İngiltere.
• Ünal-Toprak, F. ve Turan, Z. (2021). “Hemşirelik Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Algılarının Değerlendirilmesi: Nitel Çalışma.” İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 9(3), 938-953.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Seçkin Yayınevi, Ankara.