STRATEJİK PLANLAR ÜZERİNDEN TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ OKUMASI: BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİ ÖRNEĞİ (2020–2024)

Öz

İklim değişikliği, atmosferik, ekolojik ve sosyoekonomik etkileri nedeniyle yerel ve merkezi hükümetin gündeminde yer almaktadır. Yerel yönetimler iklim değişikliği ile mücadelede ve iklim değişikliğinin sosyal ve ekonomik etkilerini azaltmak amacıyla çeşitli görevler üstlenmektedir. Belediyeler nüfusun yoğunlaştığı, üretim ve tüketim faaliyetlerinin gerçekleştirildiği kentsel mekanlardır. Enerji tüketimi, hava kirliliği, ulaşım faaliyetleri ve atık yönetimi gibi alanların planlanması ve yönetilmesinde belediyeler yetkili ve sorumlu kuruluşlardır. Bu makale, Türkiye’deki 30 büyükşehir belediyesinin 2020–2024 dönemine ait stratejik planlarını iklim değişikliğiyle ilgili hedef ve eylemler açısından doküman analizi tekniğiyle incelemektedir. Bulgular, iklim değişikliğinin çoğu belediye tarafından kabul edilen bir mesele olduğunu, ancak planlarda somut ve uygulanabilir politikaların sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır. Belediyeler arasında konuya yaklaşım biçimlerinin çeşitlilik göstermesi, yerel düzeydeki kurumsal kapasite, stratejik yönelim ve iklim politikası farklarını yansıtmaktadır. Bu çalışma, yerel iklim politikalarının stratejik planlara yansımasını inceleyerek kent düzeyinde iklim yönetişimine katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Büyükşehir belediyesi
• İklim değişikliği
• Yerel yönetim
• Stratejik plan

Etik Beyan

Bu çalışma, yalnızca kamuya açık kurumsal belgelerin doküman analiziyle yürütüldüğünden, etik kurul iznine ihtiyaç duyulmamaktadır.

READING CLIMATE CHANGE THROUGH STRATEGIC PLANS: THE CASE OF METROPOLITAN MUNICIPALITIES IN TURKEY (2020–2024)

Öz

Climate change is on the agenda of both local and central governments due to its atmospheric, ecological and socio-economic impacts. Municipalities undertake various tasks to combat climate change and mitigate its social and economic impacts. Municipalities are urban areas where people gather, and where production and consumption activities happen. They are authorized and responsible for planning and managing aspects such as energy use, air pollution, transportation, and waste management. This article examines the strategic plans of 30 metropolitan municipalities in Turkey for the 2020–2024 period in terms of climate change-related targets and actions using document analysis techniques. The findings reveal that climate change is an issue accepted by most municipalities, but that concrete and implementable policies are limited in the plans. The diversity in approaches to the issue among municipalities reflects differences in local institutional capacity, strategic orientation, and climate policy. This study aims to contribute to climate governance at the city level by examining the reflection of local climate policies in strategic plans.

Anahtar Kelimeler

• Metropolitan municipality
• Climate change
• Local government
• Strategic plan

Etik Beyan

This study does not require ethical approval.

Kaynakça

1. Akman, Ç. & Özaslan, A. (2018). Türkiye’de stratejik planlama: büyükşehir belediyelerinin stratejik planları ne söylüyor?. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 6(14), 55- 90. https://doi.org/10.33692/avrasyad.510613
2. Altan, Y., Kerman, U., Aktel, M. & Öztop, S. (2013). Kamu yönetiminde stratejik planlama: Büyükşehir belediyeleri örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(3), 111–130.
3. Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (51), 395-407. https://doi.org/10.30794/pausbed.1116878
4. Baş, E. & Partigöç, N. S. (2022). İklim değişikliğine uyum sürecinde kent planlamanın rolü. Resilience, 6(1), 127-143. https://doi.org/10.32569/resilience.1026712
5. Bulkeley, H.A. & Betsill, M.M. (2013). Revisiting the urban politics of climate change. Environmental politics, 22 (1). 136-154. https://doi.org/10.1080/09644016.2013.755797
6. Ceylan, S. (2023). Nitel araştırma yöntemi. İçinde D. İliç, İ. Aydoğdu ve R. Bubur (Ed.), Sosyal & Beşerî Bilimlerde Araştırma ve Değerlendirmeler–1 (s. 1–33). Gece Kitaplığı.
7. Çelebi, B. & Kaya, K. (2022). Sürdürülebilir yaşam için geleceği kurtarmak: Türkiye’de yerel iklim değişikliği politikası. Uluslararası Eşitlik Politikası Dergisi, 2(2), 30-48.
8. Creswell, J. W. (2016). 30 essential skills for the qualitative researcher. Sage.

9. Creswell, J. W. (2017). Araştırma Deseni: Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları. Ankara: Eğiten Kitap.
10. Dağıdır, S. & Alıcı, O. V. (2024). Su ve kanalizasyon idarelerinin stratejik planlarında iklim değişikliği. Kent Akademisi, 17(3), 1086-1103. https://doi.org/10.35674/kent.1442434
11. Ekinci, E. (2025). İklim değişikliği ve yerel yönetimler: Kentsel uyum ve azaltım. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 11(1), 15-36. https://doi.org/10.46849/guiibd.1661524
12. Ocaklı, Ş. N. (2021). İklim değişikliği yönetişimi ve Türkiye üzerine bir değerlendirme. İçinde Third City Councils Symposium (pp. 562-576).
13. Özışık, F. U. (2020). Türkiye’de bir kamu politikası olarak iklim değişikliği: Tarihsel gelişim, uluslararası müzakereler, yapısal ve idari sorunlar çerçevesinde bir değerlendirme. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 8(1), 66-96. https://doi.org/10.14782/marmarasbd.712908
14. Paris Agreement. (2015). United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement
15. Saldana, J. (2016). The Coding Manual for Qualitative Researchers. SAGE Publications, New York.
16. Sapankaya, F. Y. (2025). İklim değişikliği ile mücadelenin stratejik boyutu: Türkiye’deki büyükşehir belediyelerinin stratejik planları üzerinden bir inceleme. Sayıştay Dergisi, 36(137), 289-320. https://doi.org/10.52836/sayistay.1647561
17. Sezik, M. & Dokuyucu, E. (2025). İklim değişikliği ve Türkiye’de kentlerin iklim değişikliği politikalarına uyum sorunları. Kent Akademisi, 18(1), 540-562. https://doi.org/10.35674/kent.1481943
18. Şengün, E. & Kalağan, G. (2022). Yerel yönetimlerin iklim değişikliği mücadele sürecinde karbon ayak izinin düşürülmesi: Denizli Büyükşehir Belediyesi örneği. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 5(1), 129-149. https://doi.org/10.33712/mana.1065718
19. Ticaret Bakanlığı. (2021). Türkiye Yeşil Mutabakat Eylem Planı. https://ticaret.gov.tr/
20. Tuğaç, Ç. (2019). Türkiye'de Kentsel İklim Değişikliği İçin Eko-Kompakt Kentler. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
21. Tuğaç, Ç. (2021). Kentsel sürdürülebilirlik, dirençlilik ve iklim değişikliğiyle mücadele bağlamında yerel yönetimler üzerine bir değerlendirme. Çağdaş Yerel Yönetimler, 30(2), 21-69.
22. UNFCCC. (1992). United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/
23. Uzan, H. K. (2025). Konya Büyükşehir Belediyesi'nin iklim değişikliği çalışmaları: Stratejik plan ve faaliyet raporları üzerine bir analiz. Turkish Studies-Economics, Finance, Politics, 20(2). https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.81506
24. Yaman A. (2023). Pandemi ve Kentsel Politika, Konya, Çizgi Kitapevi Yayınları
25. Yönten Balaban, A. & Akman, K. (2022). Climate change adaptation policies of metropolitan municipalities in Turkey. Visionary E- Journal/Vizyoner Dergisi, 13(36). https://doi.org/10.21076/vizyoner.1103978
26. 2552 Sayılı İklim Kanunu, R.G.:09.07.2025, Sayı:32951.
27. 2872 Sayılı Çevre Kanunu, R.G.:11.08.1983, Sayı: 18132.
28. 5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, R.G.:23.07.2004, Sayı:25531.
29. 5393 Sayılı Belediye Kanunu, R.G.:13.07.2005, Sayı:25874.