THE BLUE ANATOLIA THOUGHT: THE COLOR OF ANATOLIA, THE SPIRIT OF KEMALISM

Yıl 2026, Sayı: 73, 102 - 114, 02.03.2026

Celal Oral Özdemir

https://doi.org/10.30794/pausbed.1756964

https://izlik.org/JA29YS47EF

Öz

This study aims to examine the Mavi Anadolu (Blue Anatolia) thought as a culturally grounded and locally rooted alternative within Turkiye’s modernization process. Initiated by Halikarnas Balıkçısı, Sabahattin Eyüboğlu, and Azra Erhat, this intellectual orientation positioned Anatolia as a cradle of civilizations and traced the roots of Western civilization back to these lands. It redefined modernity through principles of people-centered enlightenment and secularism. The article analyzes the theoretical foundations of this movement within the frameworks of identity theory, collective memory, and cultural nationalism, and functionally interprets the life stories of its key figures. The Mavi Anadolu movement, by synthesizing an Ionian-centered reading of Anatolian history with a popular enlightenment vision and Kemalist modernization, offers a culturally continuous and unique perspective that can be termed “Blue Kemalism.” Ultimately, it reveals the possibilities of imagining a vernacular and humanist modernity in the Turkish context.

Anahtar Kelimeler

Blue Anatolia , Modernization , Cultural nationalism , Identity construction

MAVİ ANADOLU DÜŞÜNCESİ: ANADOLU’NUN RENGİ, KEMALİZM’İN RUHU

https://izlik.org/JA29YS47EF

Öz

Bu çalışma, Mavi Anadolu düşüncesini Türkiye’nin modernleşme süreci içindeki yerli ve kültürel temelli bir alternatif olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Halikarnas Balıkçısı, Sabahattin Eyüboğlu ve Azra Erhat’ın öncülük ettiği bu düşünsel yönelim, Anadolu’yu bir medeniyetler yatağı olarak konumlandırarak Batı uygarlığının kökenlerini bu topraklara dayandırmış, halk merkezli aydınlanma ve laiklik ilkeleriyle modernliği yeniden tanımlamıştır. Makale, bu düşüncenin kuramsal temellerini kimlik kuramı, kolektif hafıza ve kültürel milliyetçilik bağlamında ele almakta; temsilcilerin hayat öykülerini işlevsel biçimde analiz etmektedir. Mavi Anadolu düşüncesi, İyonya merkezli Anadolu tarihi okumasını ve halk merkezli aydınlanma anlayışını Kemalist modernleşme ile sentezleyerek sağladığı kültürel süreklilik sayesinde “Mavi Kemalizm” olarak adlandırılabilecek özgün bir yaklaşım ortaya koymakta; Türkiye’de yerli ve hümanist bir modernlik tahayyülünün imkânlarını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Mavi Anadolu , Modernleşme , Kültürel milliyetçilik , Kimlik inşası

Etik Beyan

Bu çalışmada “Etik Kurul” izni gerektiren herhangi bir yöntem kullanılmamıştır.

Kaynakça

• Adiloğlu, S. (2018). Mavi ve Kara. Türkiyat Mecmuası, 28(1), 241- 246. https://doi.org/10.18345/iuturkiyat.437859
• Akyıldız, K. (2007). Sabahattin Eyüboğlu. U. Kocabaşoğlu (Ed), Modern Türkiye'de düşünce tarihi: modernleşme ve batıcılık. (1. Baskı ss. 468-471). İletişim Yayınları.
• Akyıldız, K. (2009). Mavi Anadoluculuk. U. Kocabaşoğlu (Ed), Modern Türkiye'de düşünce tarihi: modernleşme ve batıcılık. (1. Baskı ss. 465-481). İletişim Yayınları.
• Anderson, B. (1995). Hayali cemaatler (İ. Savaşır, Çev.). Metis Yayınları.
• Assmann, J. (2015). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik (A. Tekin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Aydın, S. (2010). Arkeoloji ve milliyetçilik: Toprak altından kimlik devşirmek. Arkeo Atlas, 7, 132-139.
• Bektaş, C. (2008). Yaşama kültürü. https://www.evrensel.net/haber/231849/yasama-kulturu.
• Belge, M. (1998). Edebiyat üzerine yazılar. İletişim Yayınları.
• Belge, M. (2006). Mavi Anadolu tezi ve Halikarnas balıkçısı. Birikim. https://birikimdergisi.com/dergiler/birikim/1/sayi-210-ekim-2006/2393/mavi-anadolu-tezi-ve-halikarnas-balikcisi/4876
• Borak, S. (2002). Halikarnas balıkçısı ve bir duruşmanın öyküsü. Bilgi Yayınevi.
• Berkes, N. (2012). Türkiye’de çağdaşlaşma. Yapı Kredi Yayınları.
• Deren, S. (2009). Türk siyasal düşüncesinde Anadolu imgesi. T. Bora (Ed.), Modern Türkiye'de düşünce tarihi: milliyetçilik, (1. baskı s. 533-540). İletişim Yayınları.
• Erhat, A. (2003). Sevgi Yönetimi. Can Yayınları.
• Erhat, A. (2009). Mavi Anadolu. Can Yayınları.
• Erhat, A. (2011). Mavi Yolculuk. Can Yayınları.
• Eyüboğlu, S. (1977). Pir Sultan Abdal. Cem Yayınevi.
• Eyüboğlu, S. (2011). Mavi ve Kara (3. Baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Günyol, V. (1983). Türkiye’de çeviri. Cumhuriyet dönemi Türkiye ansiklopedisi (Cilt 2). İletişim Yayınları.
• Hacısalihoğlu, F. (2015). Anadolucu tarih yazımı. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(40), 253-266.
• Halbwachs M. (2017). Kolektif hafıza. Heretik Yayıncılık.
• Halikarnas Balıkçısı. (1983). Mavi Sürgün (8. Baskı). Bilgi Yayınları.
• Halikarnas Balıkçısı. (1989). Hey Koca Yurt (4. Baskı). Bilgi Yayınevi.
• Halikarnas Balıkçısı. (1994). Anadolu'nun Sesi (2. Baskı). Bilgi Yayınevi.
• Halikarnas Balıkçısı. (1995). Arşipel (2. Baskı). Bilgi Yayınevi.
• Halikarnas Balıkçısı. (2010). Merhaba Anadolu (8.Baskı). Bilgi Yayınevi.
• Halikarnas Balıkçısı. (2017). Düşün Yazıları (6. Baskı). Bilgi Yayınevi.
• Hobsbawn, E. & Ranger, T. (2006). Geleneğin icadı. Agora Kitaplığı.
• Karacasu, B. (2009a). Cevat Şakir Kabaağaçlı. U. Kocabaşoğlu (Ed.), Modern Türkiye'de düşünce tarihi: modernleşme ve batıcılık (1. Baskı, ss. 472-477). İletişim yayınları.
• Karacasu, B. (2009b). Mavi Kemalizm. A. İnsel (Ed.). Modern Türkiye'de düşünce tarihi: modernleşme ve batıcılık (ss. 334-337). İletişim Yayınları.
• Mardin, Ş. (1990). Türkiye'de Toplum ve Siyaset Makaleler 1. İletişim Yayınları.
• Orman, İ. H. (2005). 'Merhaba' Halikarnas Balıkçısı. Bilgi Yayınevi.
• Parla, T. (1991). Türkiye’de siyasal kültürün resmi kaynakları (Cilt 3). İletişim Yayınları.
• Smith, A. (2017) Etno-sembolizm ve milliyetçilik. Alfa Yayınları.
• Tarhan Çelebi, G. (2022). Öze dönüş olarak batılılaşma: Halikarnas Balıkçısı’nın tarih anlatısı. Mavi Atlas, 10(1), 14-28. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1052204
• Topçu, N. (1999). Yarınki Türkiye. Dergâh Yayınları.
• Yıldırım, e. (2012). Modern Cumhuriyetin Kimlik Arayışları: Kayıp Kimliğin Peşinde Mavi Anadoluculuk Hareketi. [Yayınlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Yinanç, M. H. (1969). Milli tarihimizin Adı, Hareket Yayınları.