AFYONKARAHİSAR- KÜÇÜKÇOBANLI KÖYÜ ESKİ CAMİİ MİMARİSİ VE KALEM İŞİ SÜSLEMELERİ

Öz

Afyonkarahisar iline bağlı Küçükçobanlı Köyü’nde yer alan Eski Camii, Anadolu’da Selçuklular ile uygulanmaya başlayan ve Osmanlı Devleti’nin yıkılma sürecine kadar varlığını sürdüren ahşap direkli ve tavanlı cami yapma geleneğini devam ettiren örnekler arasında yer almaktadır. İl merkezinin kuzeyinde yer alan ve yaklaşık 7 km. uzaklıkta bulunan Küçükçobanlı Köyü Eski Camii; dışarıdan oldukça sade mimari yapısı olmasına rağmen iç mekânda batılılaşma dönemi üslup özelliklerinin yerel sanatçılar tarafından yansıtılan süslemeleriyle farklı bir yere sahiptir. Yıkılmak üzere olan dikdörtgen planlı, ahşap direkli ve ahşap tavanlı caminin harim mekânının duvarlarında kalem işi tekniği ile yapılan süslemeler ele alınmıştır. Süslemelerin uygulanışında belirli bir düzenden söz etmek mümkün değildir. Bu çalışma; şimdiye kadar plan özellikleri ve süslemeleri bakımından herhangi bir yayına konu olmayan sade mimarisi ile birlikte hem ahşap tavanlı camiler hem de kalem işi süslemeli camiler arasında yer alabilecek Küçükçobanlı Köyü Eski Camisinin tanıtılmasının yanı sıra Anadolu Türk Mimarisi içindeki önemini ve yerini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afyonkarahisar
• Küçükçobanlı
• Camii
• Ahşap tavan
• Kalem işi

ARCHITECTURE AND PAINTED DECORATIONS OF THE OLD MOSQUE OF KÜÇÜKÇOBANLI VILLAGE, AFYONKARAHISAR

Öz

The Old Mosque of Küçükçobanlı Village, located in the province of Afyonkarahisar, is among the examples that continue the tradition of wooden-columned and ceiling mosque construction, which began with the Seljuks in Anatolia and persisted until the process of collapse of the Ottoman Empire. Situated approximately 7 km north of the city center, the Old Mosque of Küçükçobanlı Village features a modest exterior architectural style. Nevertheless, it holds a unique place because of its interior ornamentations that reflect the stylistic elements of the Westernization period, interpreted by local artisans. The rectangular-plan mosque with wooden columns and a wooden ceiling, currently about to be demolished, features wall ornamentations in the prayer hall executed in the painted decoration technique. There is no discernible pattern or order in the application of the ornamentations. This study aims not only to introduce the Old Mosque of Küçükçobanlı Village, which has not previously been the subject of any publications with respect to its plan characteristics and ornamentations, but also to highlight its significance and place within the Anatolian Turkish architecture, particularly among mosques with wooden-ceilings and those adorned with painted decorations.

Anahtar Kelimeler

• Afyonkarahisar
• Küçükçobanlı
• Mosque
• Wooden ceiling
• Painted decoration

Kaynakça

1. Algaç, Ş. (2017). Afyonkarahisar Dazkırı – İdris Köyü Camii ve Kalem İşi Bezemeleri, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (1/2), 421-433.
2. Algaç, Ş. (2018). Afyonkarahisar Başmakçı Akkeçili Köyü Camii ve Kalem İşi Bezemeleri. 5. Uluslararası Türk Kültür ve Sanatlarını Tanıtma Çalıştayı ve Sempozyumu, Tiflis, 21-25 Mart 2018.
3. Algaç, Ş. (2023). Tekke Eşyaları Tasvirlerine Sahip Bir Camii: Afyonkarahisar Başmakçı Recep Bey Camii. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırmaları Dergisi (106), 110- 117. https://doi.org/10.34189/HBV.106.006.
4. Altıer, S. (2019). Osmanlı Sanatında ibrik Tasvirleri ve İkonografisi. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı (26), 149-202. https://doi.org/10.17518/canakkalearastirmalari.585358.
5. Alantar, H. (2007). Motiflerin Dili: İTKİB. İstanbul.
6. Atasoy, A. (2005). Derviş Çeyizi Türkiye’de Tarikat Giyim Kuşam Tarihi. T.C Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.
7. Bağcı, S. (2009). Osmanlı Mimarisinde Boyalı Nakışlar. Osmanlı Uygarlığı. C.2, Ankara, 736-759.
8. Çalışır, D. (2008). Osmanlı Görsel Kültüründe Meyve Teması: Geleneksel Natürmort Resimleri Bağlamında Bir Değerlendirme. Turkish Studies (3/5), 65- 86. https://doi.org/10.7827/TURKISHSTUDIES.410

9. Cömertler Aktuğ, E. (2022). Cumhuriyet Sonrası Kalemişi Süsleme Geleneğini Devam Ettiren Denizli-Çameli Sarıkavak ve Akpınar Camileri. Ispec 9th International Conference on Social Sciences & Humanities March 19-20, Burdur.
10. Darkot, B. (1955). Karahisar. İslam Ansiklopedisi, C.VI, 276-284.
11. Erbek, M. (2002). Çatalhöyük’ten Günümüze Anadolu Motifleri.T.C. Kültür Bakanlığı.
12. Eryımaz, H.İ. (2021). Aydın, Koçarlı Cihanoğlu Camii Duvar Resimleri. Mîzânü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi (13), 173-193.
13. Evliya Çelebi Seyahatnamesi C. 1, (2016), (S. Ali Kahraman, Hz.) Yapı Kredi Yayınları.
14. Hüdavendigar Vilâyeti Salnâme-i Resmisi H. 1325/ M. 1907, (2013). (H. Delik & Ö. F. Dinçel, Hz.), Bursa İl Özel İdaresi Yayınları, Bursa.
15. İlgar, Y. (2008). Erkmen’de Türk Yerleşimi. Her Yönüyle Erkmen, (Yusuf İlgar Ed.) Erkmen Belediyesi.
16. İlgar, Y. & Karazeybek, M. (2001). Afyonkarahisar’da Cami ve Mescitler. Afyonkarahisar Kütüğü, C.I, (ss 312-313). Afyonkarahisar Üniversitesi Yayınları.
17. Kaya, F. & Üyümez, M. (2020). Küçükçobanlı Köyü Eski Camii. Taşpınar Dergisi, S. 23, 93-95.
18. Kaya, F. & Üyümez, M. (2022). Tescilli Emirdağ Camileri. Emirdağ Araştırmaları Tarih-Kültür-Ekonomi. Ü. Şenel, M. Temizsu ve B. Yücel (Ed.), (ss. 525-530). Paradigma Akademi.
19. Kuran, A. (1972). Anadolu’da Ahşap Sütunlu Selçuklu Mimarisi. Malazgirt Armağanı, 179-186.
20. Küçükkurt, Ü. (2019). Türk Kültüründe İbrik ve İbrik Motifinin Geleneksel Sanatlara Yansıması. Euroasia Journal of Social Sciences Humanities, (7), 138.
21. Otto – Dorn, K. (1959). Seldschukische Holzsaulenmoscheen in Kleinasien”, Aus der Wel der Islamischen Kunts, Festchritif für Ernst Kühnel.
22. Otto – Dorn, K. (1967). Die Ulu Dschami in Sivrihisar.TTK.
23. Paköz, A. E., Boşdurmaz, N., & Ünal, Z. G. (2020). Dinar – Bademli Camii: Mimari Özellikleri ve Kalem İşleri. Megaron, 15(2), 240-253. https://doi.org/10.14744/megaron.2020.90377
24. Ramsay, W. M. (1960). Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası. (M. Pektaş, Çev.). Milli Eğitim Basımevi.
25. Renda G. (1977). Batılılaşma Döneminde Türk Resim Sanatı 1700 – 1850: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
26. Texier, C. (2002). Küçük Asya coğrafyası, tarihi ve arkeolojisi (Vol. 2) (A. Suat, Trans.). Enformasyon ve Dokümantasyon Vakfı Hizmetleri.
27. Tunçay, H. & Yavuz, E. (2023). Gelenekten Geleceğe Ahşap Camiler. Tunçay Yayıncılık.
28. Uludağ, H. (2005). Osmanlı hat sanatında tekke yazıları [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
29. Usta, P. (2019). Tarihi ve Kültürel Yapıların Korunması ve İncelenmesi; Sandıklı Ulu Camii Örneği. Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi, 4(2) 201-209. https://doi.org/10.30785/mbud.431909
30. Yelen, R. (2017). İslam Sanatında Süsleme Sembolizmi Üzerine Yeni Yorumlar. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 470-492.