THE IMPACT OF FOREIGN TRADE ON ENVIRONMENTAL SUSTAINABILITY: THE CASE OF IRAN

Yıl 2025, Sayı: Sayı:71 (EYS'25 Özel Sayısı), 41 - 54, 29.12.2025

Büşra Öztürk , Fatih Akın

https://doi.org/10.30794/pausbed.1776020

Öz

The aim of this study is to analyze the environmental impacts of foreign trade (imports and exports), energy consumption, and economic growth in the Iranian economy for the period 1965-2023 using the Fourier Augmented ARDL (FAARDL) method and the Fourier Toda-Yamamoto causality test. The findings reveal the existence of a cointegration relationship between the variables and point to a long-term equilibrium relationship. According to the FAARDL long-term coefficients, economic growth, exports, and energy consumption have an increasing effect on carbon dioxide emissions, while imports have a decreasing effect on emissions. According to the results of the Fourier Toda-Yamamoto causality test, unidirectional causality relationships were detected from economic growth to carbon dioxide emissions, from imports to carbon dioxide emissions, from energy consumption to carbon dioxide emissions, from economic growth to exports, from economic growth to energy consumption, and from energy consumption to exports. Furthermore, bidirectional causality relationships were found between imports and economic growth, exports and imports, and energy consumption and imports.

Anahtar Kelimeler

Foreign Trade , Environmental Sustainability , Economic Growth , Fourier Augmented ARDL (FAARDL) , Fourier Toda-Yamamoto Causality

DIŞ TİCARETİN ÇEVRESEL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞE ETKİSİ: İRAN ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışmanın amacı, 1965-2023 dönemi için İran ekonomisinde dış ticaret (ithalat ve ihracat), enerji tüketimi ve ekonomik büyümenin çevresel etkilerini Fourier Genişletilmiş ARDL (FAARDL) yöntemi ve Fourier Toda-Yamamoto nedensellik testi aracılığıyla analiz etmektir. Elde edilen bulgular, değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisinin varlığını ortaya koymakta ve uzun dönemli denge ilişkisine işaret etmektedir. FAARDL uzun dönem katsayılarına göre; ekonomik büyüme, ihracat ve enerji tüketimi karbondioksit emisyonlarını artırıcı yönde etkide bulunurken, ithalatın emisyonları azaltıcı etkisi olduğu görülmektedir. Fourier Toda-Yamamoto nedensellik testi sonuçlarına göre ise, ekonomik büyümeden karbondioksit emisyonuna, ithalattan karbondioksit emisyonuna, enerji tüketiminden karbondioksit emisyonuna, ekonomik büyümeden ihracata, ekonomik büyümeden enerji tüketimine ve enerji tüketiminden ihracata doğru tek yönlü nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir. Ayrıca, ithalat ile ekonomik büyüme, ihracat ile ithalat ve enerji tüketimi ile ithalat arasında çift yönlü nedensellik ilişkileri bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Dış ticaret , Çevresel Sürdürülebilirlik , Ekonomik Büyüme , Fourier Genişletilmiş ARDL (FAARDL) , Fourier Toda-Yamamoto Nedensellik

Kaynakça

• Akardeniz, E. (2023). ‘‘Türkiye’de Döviz Kuru Belirleyicileri İçin Fourier Toda-Yamamoto Nedensellik Testinden Kanıtlar.’’, Business & Management Studies: An International Journal, 11(3), 772-787.
• Akova, İ. (2008). ‘‘Yenilenebilir Enerji Kaynakları’’, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
• Al-Mulali, U. & Sheau-Ting, L. (2014). ‘‘Econometric Analysis of Trade, Exports, İmports, Energy Consumption and CO2 Emission in Six Regions.’’, Renewable and Sustainable Energy Reviews, 33, 484-498.
• Arslan, İ., Şengül, O. & Künç, S. (2021). ‘‘Türkiye’de Dış Ticaret ve Çevre Kirliliği İlişkisinin Kirlilik Sığınağı Hipotezi Bağlamında Değerlendirilmesi.’’, The Journal of Social Sciences, 54(54), 347-365.
• Chebbi, H. E., Olarreaga, M., & Zitouna, H. (2011). ‘‘Trade Openness and CO2 Emissions in Tunisia.’’, Middle East Development Journal, 3(01), 29-53.
• Chen, S., Liu, X., Wang, S. & Wang, P. (2023). ‘‘Regional Corruption, Foreign Trade, and Environmental Pollution.’’, Sustainability, 15(1), 859.
• Cialani, C. (2017). ‘‘CO2 Emissions, GDP and Trade: A panel Cointegration Approach.’’, International Journal of Sustainable Development & World Ecology, 24(3), 193-204.
• Çetin, M., & Seker, F. (2014). ‘‘Ekonomik Büyüme ve Dış Ticaretin Çevre Kirliliği Üzerindeki Etkisi: Türkiye İçin Bir ARDL Sınır Testi Yaklaşımı.’’, Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(2), 213-230.
• Çütcü, İ., Yavuz, Ö., & Gerlikhan, S. G. (2024). ‘‘Dış Ticaret-Çevre Kirliliği İlişkisi: Türkiye Ekonomisi Üzerinden Analiz.’’, Alanya Akademik Bakış, 8(2), 474-489.
• Değer, M. K., & Pata, U. K. (2017). ‘‘Türkiye’de Dış Ticaret ve Karbondioksit Salınımı Arasındaki İlişkilerin Simetrik ve Asimetrik Nedensellik Testleriyle Analizi.’’, Doğuş Üniversitesi Dergisi, 18(1), 31-44.
• DEİK (2024). İran Bilgi Notu. https://www.deik.org.tr/ iran-bilgi-notu-ocak-24.pdf (15.06.2025).
• Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). ‘‘Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with a Unit Root. ’’, Journal of the American Statistical Association, 74(366a), 427-431.
• Dumrul, Y. & Kılıçarslan, Z. (2020). ‘‘Türkiye’nin Uluslararası Ticareti ve Ekolojik Ayak İzi.’’, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(3), 1589-1597.
• Enders, W., & Lee, J. (2012). ‘‘The Flexible Fourier Form and Dickey–Fuller Type Unit Root Tests.’’, Economics Letters, 117(1), 196-199.
• Ertugrul, H. M., Cetin, M., Seker, F., & Dogan, E. (2016). ‘‘The İmpact of Trade Openness on Global Karbon Dioxide Emissions: Evidence from the Top Ten Emitters Among Developing Countries.’’, Ecological İndicators, 67, 543-555.
• Georgescu, I., & Kinnunen, J. (2025). ‘‘An Augmented Fourier ARDL Analysis of CO2 Emission Determinants in Spain: the Role of Growth, İnnovation, and Trade.’’, Letters in Spatial and Resource Sciences, 18(1), 12.
• Gül, E. (2015). ‘‘GATT/WTO Çerçevesinde Uluslararası Ticaret ve Çevre İlişkisi’’, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (9).
• Gürdal, T., Kırca, M., İnal, V., & Değirmenci, T. (2018). ‘‘Cari Açığın Sürdürülebilirliği: Fourier Birim Kök Testi.’’, In Business and Organization Research (International Conference), Karabük.
• Harvey, D. I., & Leybourne, S. J. (2007). ‘‘Testing for Time Series Linearity.’’, The Econometrics Journal, 10(1), 149-165.
• Harvey, D. I., Leybourne, S. J., & Xiao, B. (2008). ‘‘A Powerful Test for Linearity When the Order of Integration is Unknown.’’, Studies in Nonlinear Dynamics & Econometrics, 12(3), 1-24.
• Haug, A. A., & Ucal, M. (2019). ‘‘The Role of Trade and FDI for CO2 Emissions in Turkey: Nonlinear Relationships.’’, Energy Economics, 81, 297-307.
• Hrechyshkina, O., & Samakhavets, M. (2019). "Foreign Trade of the Republic of Belarus in the International Business Environment.", Bulletin of Geography. Socio-economic Series, 44(44), 47-55. International Energy Agency. (2025). https://www.iea.org/ (20.06.2025)
• Kesgingöz, H., & Karamelikli, H. (2015). ‘‘Dış Ticaret Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyümenin CO2 Emisyonu Üzerine Etkisi.’’,Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(3), 7-17.
• Kohler, M. (2013). ‘‘CO2 Emissions, Energy Consumption, İncome and Foreign Trade: A South African Perspective.’’, Energy policy, 63, 1042-1050.
• Konat, G. (2021). ‘‘Türkiye'de Kamu Harcamaları ve Dış Ticaret İlişkisi: Fourier Nedensellik Yaklaşımı.’’, International Journal of Management Economics & Business/Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 17(3), 900-917.
• Lang, I., Shaburishvili, S., & Sikharulidze, D. (2023). ‘‘Georgia’s Foreign Trade Potential with the United States: A Gravity Model Approach.’’, Journal of Eastern European and Central Asian Research (JEECAR), 10(7), 1088-1099.
• Madani, K. (2021). ‘‘Have İnternational Sanctions İmpacted Iran’s Environment?’’, World, 2(2), 231-252.
• McNown, R., Sam, C. Y., & Goh, S. K. (2018). ‘‘Bootstrapping the Autoregressive Distributed Lag Test for Cointegration.’’, Applied Economics, 50(13), 1509-1521.
• Nazlıoğlu, S., Gormus, N. A., & Soytas, U. (2016). ‘‘Oil Prices and Real Estate Investment Trusts (REITs): Gradual-Shift Causality and Volatility Transmission Analysis.’’, Energy Economics, 60, 168–175.
• Nicoletti, G., Golub, S. S., Hajkova, D., Mirza, D., & Yoo, K. Y. (2003). ‘‘Policies and İnternational İntegration: İnfluences on Trade and Foreign Direct İnvestment.’’, OECD Economics Department Working Papers, No. 359, OECD Publishing, Paris.
• Orman, H. L., Ceylan, S., & Şahin, B. Y. (2019). ‘‘Dış Ticaret ve Çevre Kirliliği İlişkisi: Panel Veri Analizi’’, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(71), 1483-1496.
• Özer, M. O. (2021). ‘‘The Relationship Between Health Expenditures and Economic Growth: Evidence From Turkey’’, Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 8(1), 133-144.
• Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). ‘‘Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships.’’, Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326.
• Prakash, N., & Sethi, M. (2024). ‘‘Emissions-Foreign Trade Nexus: Establishing the Need to Harmonize Environment and Economics in RCEP.’’, Journal of Economic and Administrative Sciences, 40(1), 130-141.
• Salam, S. U. M. M. A. I. Y. A., Sattar, A. B. D. U. L., & Gilani, S. W. (2015). ‘‘An Empirical Research on Trade Libralization and CO2 Emission in Pakistan.’’, Journal of Economics and Sustainable Development, 6(9), 39-46.
• Sam, C. Y., McNown, R., & Goh, S. K. (2019). ‘‘An Augmented Outoregressive Distributed Lag Bounds Test for Cointegration.’’, Economic Modelling, 80, 130-141.
• Sims, C. A. (1980). ‘‘Macroeconomics and Reality.’’, Econometrica: journal of the Econometric Society, 1-48.
• Tayebi, S. K., & Younespour, S. (2012). ‘‘The Effect of Trade Openness on Environmental Quality: Evidence from Iran's Trade Relations with the Selected Countries of the Different Bocks.’’, Iranian Economic Review, 16(32), 19-40.
• Wang, H., Zhang, Z., & Zhang, Z. (2024). ‘‘The Dynamic İmpact of Trade on Environment.’’, Journal of Economic Surveys, 38(5), 1731-1759.
• World Bank. (2025). https://data.worldbank.org/indicator/ (20. 06. 2025)
• Yılancı, V., Bozoklu, S., & Gorus, M. S. (2020). Are BRICS Countries Pollution Havens? Evidence From a Bootstrap ARDL Bounds Testing Approach with a Fourier Function. Sustainable Cities and Society, 55, 102035.
• Yurtkuran, S. (2020). Türkiye’de Çevresel Kuznets Eğrisi Hipotezi’nin Testi: Temiz Enerji Tüketimi’nin Rolü. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 570-589.