THE CONCEPT OF FAMILY IN THE NARRATIVES OF THE BOOK OF DEDE KORKUT: A COMMUNICATIVE AND IDEOLOGICAL ANALYSIS

Öz

This article examines the concept of family in the Dede Korkut narratives through the lens of communication theories and ideology. Roland Barthes’s myth theory, Claude Lévi-Strauss’s structuralist approach, and Louis Althusser’s ideology theory are used as the theoretical framework for analyzing the representations of family in the stories. Employing qualitative and semiotic analysis methods, all twelve Dede Korkut tales were reviewed, and family-related motifs, character relationships, and symbols were evaluated. The findings reveal that in the Dede Korkut narratives, the family functions not only as a social institution but also as an ideological model embedded within a mythical discourse. The roles of family members (paternal authority, maternal sacrifice, filial loyalty, etc.) are conveyed through themes of love, loyalty, honor, and heroism, portraying the Oghuz value system as natural and immutable truths essential to societal continuity. These narratives operated as a medium of communication within oral culture, serving as a mechanism for producing consent by embedding ideological values in a mythical and symbolic language. The study concludes that the family narratives in Dede Korkut function as a form of media, reinforcing and transmitting social norms, and that when analyzed from a communicative perspective, these epics indeed operate as media in their cultural context.

Anahtar Kelimeler

• Dede Korkut
• Family
• Communication
• İdeology

DEDE KORKUT KİTABI’NDAKİ ANLATILARDA AİLE KAVRAMI: İLETİŞİMSEL VE İDEOLOJİK BİR ANALİZ

Öz

Bu makalede, Dede Korkut Hikâyeleri'ndeki aile kavramı iletişim kuramları ve ideoloji bağlamında incelenmiştir. Roland Barthes’ın mit kuramı, Claude Lévi-Strauss’un yapısalcı yaklaşımı ve Louis Althusser’in ideoloji kuramı, hikâyelerdeki aile temsillerinin çözümlenmesinde kuramsal çerçeve olarak kullanılmıştır. Niteliksel ve göstergebilimsel analiz yöntemiyle Dede Korkut Kitabı’ndaki 12 hikâye taranarak aile ile ilgili motifler, karakter ilişkileri ve semboller değerlendirilmiştir. Sonuçlar, Dede Korkut anlatılarında ailenin sadece bir sosyal kurum olarak değil, aynı zamanda mitik bir söylem içinde ideolojik bir model işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır. Aile üyelerinin rolleri (baba otoritesi, anne fedakârlığı, evlat sadakati vb.), hikâyelerde sevgi, sadakat, onur ve kahramanlık ekseninde işlenerek Oğuz toplumunun sürdürülebilirliğini sağlayan değerler sistemi doğal ve değişmez hakikatler gibi sunulmuştur. Bu anlatılar, sözlü kültür ortamında bir iletişim aracı olarak işlev görmüş; mitik ve sembolik dil aracılığıyla dinleyicilere toplumun ideolojik değerlerini benimseten bir rıza üretimi mekanizması halinde çalışmıştır. Çalışma bulguları, Dede Korkut hikâyelerindeki aile anlatılarının toplumsal normları pekiştirip aktarmada medyatik bir işleve sahip olduğunu ve iletişimsel açıdan incelendiğinde destanların medya olarak çalıştığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dede Korkut
• Aile
• İletişim
• İdeoloji

Kaynakça

1. Abdullah, K. (2012). Gizli Dede Korkut. Ötüken Yayınları.
2. Althusser, L. (2014). İdeoloji ve devletin ideolojik aygıtları (A. Tümertekin., Çev.). İthaki Yayınları.
3. Althusser, L. (1971). Lenin and philosophy and other essays (B. Brewster, Trans.). Monthly Review Press.
4. Barthes, R. (1993). Çağdaş Söylenler (T. Yücel, Çev.). Metis Yayınları.
5. Bayar, S. (2021). Dede Korkut hikâyelerinde aile bağları. Diyanet Aylık Dergisi, (354), 20–25.
6. Bingöl, S. (2024). Roland Barthes’ta mit ve burjuva ideolojisi. Kilikya Felsefe Dergisi, 1(1), 33–49. https://izlik.org/JA83RS57UN
7. Demirbilek, S. (2020). Dede Korkut Oğuznamelerinde aile. Kesit Akademi Dergisi, 6(24), 256–272. http://dx.doi.org/10.29228/kesit.45446
8. Eagleton, T. (1996). İdeoloji: Bir giriş (M. Özcan, Çev.). Ayrıntı Yayınları.

9. Ergin, M. (2009). Dede Korkut Kitabı (10. baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
10. Gökyay, O. Ş. (1995). Dedem Korkudun Kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
11. Gramsci, A. (1971). Selections from the Prison Notebooks (Q. Hoare & G. Nowell Smith, Eds. & Trans.). International Publishers.
12. İnan, S. (2019). Dede Korkut hikâyelerinde aile ve ikili ilişkiler. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(17), 251–259.
13. Lévi-Strauss, C. (1963). Structural Anthropology. Basic Books.
14. Lévi-Strauss, C. (2013). Mit ve anlam (Ş. Süer & S. Erkanlı, Çev.). İthaki Yayınları.
15. Nesterova Coşkun, S. (2024). Dirse Han Oğlu Boğaç Han hikâyesinin yapısal çözümlemesi. Millî Folklor, (141), 54–65.
16. Ocak, A. Y. (1983). Türk Halk İnançlarında ve Edebiyatında Evliya Menkabeleri. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
17. Pehlivan, G. (2015). Dede Korkut Kitabı'nda yapı, ideoloji ve yaratım. Ötüken Yayınları.
18. Silverman, K. (1983). The Subject of Semiotics. Oxford University Press.
19. Yıldız, P. (2010). Dede Korkut Kitabı’nda çocuk sahibi olma arzusunun sosyal ve kültürel temelleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(11), 489–498.