FERGANA VADİSİ’NDE KIRGIZ-TACİK SINIR ÇATIŞMALARININ SÖYLEMSEL İNŞASI: POST-YAPISALCI ANALİZ

Öz

Türkistan’ın merkezinde yer alan Fergana Vadisi, etnik çeşitlilik, sınırlı doğal kaynaklar ve tarihsel mirasın kesiştiği bir coğrafyadır. Sovyet dönemi sınır çizimlerinin bugünkü ulus-devlet çıkarlarıyla örtüşmemesi, özellikle Kırgızistan ve Tacikistan arasında silahlı çatışmalara varan sınır ihtilaflarına neden olmuştur. Bu makale, Kırgız-Tacik sınır çatışmalarının yalnızca maddi gerekçelerle değil, söylemler üzerinden de inşa edildiğini öne sürmektedir. Post-yapısalcı kuram çerçevesinde yapılan analizde, tarafların söylemlerinin kimlik inşası, meşruiyet arayışı ve ötekileştirme stratejileriyle nasıl şekillendiği incelenmektedir. Bulgular, her iki tarafın da söylem yoluyla hem kendi halkını mobilize ettiği hem de uluslararası kamuoyunu etkilemeye çalıştığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çatışma
• Etnik kimlik
• Kırgızistan
• Sınır güvenliği
• Tacikistan

DISCOURSIVE CONSTRUCTION OF KYRGYZ-TAJIK BORDER CONFLICTS IN THE FERGANA VALLEY: A POST-STRUCTURALIST ANALYSIS

Öz

Located in the heart of Turkistan, the Fergana Valley is a region where ethnic diversity, limited natural resources, and historical heritage intersect. The fact that Soviet-era border demarcations do not align with the interests of today's nation-states has led to border disputes, particularly between Kyrgyzstan and Tajikistan, which have escalated into armed conflicts. This article argues that the Kyrgyz-Tajik border conflicts were constructed not only on material grounds but also through discourses. Within a post-structuralist framework, proceeding from the assumption that reality is constructed through discourses rather than an objective foundation, the study analyzes how the parties' discourses were shaped by identity construction, the search for legitimacy, and strategies of othering. Adopting a qualitative research method, the study examined 40 news articles published in the Kyrgyz and Tajik press between 2021 and 2022 through document analysis. The data were evaluated using descriptive analysis techniques, and the constructive function of the discourses was revealed. The findings show that both sides used discourse to mobilize their own people and to influence international public opinion.

Anahtar Kelimeler

• Conflict
• Ethnic identity
• Kyrgyzstan
• Border security
• Tajikistan

Kaynakça

1. 24.kg. (2022, September 20). Садыр Жапаров рассказал об агрессии Таджикистана с трибуны ООН [Sadır Caparov, BM kürsüsünden Tacikistan’ın saldırganlığından bahsetti]. https://24.kg/vlast/245793_sadyir_japarov_rasskazal_obagressii_tadjikistana_stribunyi_oon/
2. Abashin, S., Abdullaev, K., Abdullaev, R., & Koichiev, A. (2011). Soviet rule and the delineation of borders in the Ferghana Valley, 1917–1930. In S. F. Starr, B. Beshimov, I. I. Bobokulov, & P. Shozimov (Eds.), Ferghana Valley: The Heart of Central Asia (pp. 94–118). M. E. Sharpe.
3. Abdulloyeva, A. R. (2020). Приграничные взаимоотношения Таджикистана и Кыргызстана в постсоветском периоде: проблемы и решение спорных вопросов [Tacikistan ve Kırgızistan’ın Post-Sovyet Dönemdeki Sınır İlişkileri: Sorunlar ve Tartışmalı Konuların Çözümü]. Научные записки Худжандского государственного университета имени акад. Б. Гафурова, (4), 63–67.
4. Abytov, B. K. (2023). Kyrgyzstan and Tajikistan: The Roots of Border Conflicts and Ways to Resolve Them. Вопросы Востоковедения, 1, 1–13.
5. Akıncı, A., & Akzholova, A. (2023). Kırgızistan ve Tacikistan Arasındaki Sınır Sorunları. Yeni Türkiye, 129, 141–149. Anadolu Ajansı. (2025). Жапаров заявил об угрозе территориальной целостности страны [Caparov, ülkenin toprak bütünlüğüne yönelik tehdit olduğunu açıkladı]. https://www.aa.com.tr/ru/мир/жапаров-заявил-об-угрозе-территориальной-целостности-страны/2227526
6. Ar, M. (2020). Jeopolitik söylemde paradigmatik değişim ve eleştirel söylem analizi. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 42, 278–290.
7. Avazov, E. (2025). Administrative and Managerial Policy of the Russian Empire in Turkestan (Based on Materials from Kyrgyzstan). J Open, 1(2), 29–33. https://doi.org/10.70728/jopen.his.0225.004
8. Aydın-Düzgit, S. (2015). Post-yapısalcı yaklaşımlar ve Uluslararası İlişkilerin temel kavramları. Uluslararası İlişkiler, 12(46), 153–168.

9. Azattyk. (2021, 30 Haziran). Итоги переговоров глав Кыргызстана и Таджикистана: документ по границе не принят [Kırgızistan ve Tacikistan liderlerinin görüşmelerinin sonuçları: sınırla ilgili belge kabul edilmedi]. https://rus.azattyk.org/a/31332936.html
10. Azattyk. (2022, 17 Eylül). Садыр Жапаров высказался о вооруженном конфликте на границе с Таджикистаном [Sadır Caparov, Tacikistan ile sınırdaki silahlı çatışma hakkında konuştu]. https://rus.azattyk.org/a/32038400.html
11. Azattyk. (2022, 4 Ekim). Кыргызско-таджикская граница: хронология конфликтов [Kırgız–Tacik sınırı: çatışmaların kronolojisi]. Radio Azattyk. https://rus.azattyk.org/a/32063424.html
12. Azattyk. (2023, 18 Nisan). Президент Кыргызстана назвал «очень медленной» работу по решению проблемы границы с Таджикистаном [Kırgızistan Cumhurbaşkanı, Tacikistan ile sınır sorununu çözme çalışmalarını ‘çok yavaş’ olarak nitelendirdi]. https://rus.azattyk.org/a/32368247.html
13. Azattyk. (2023, 4 Ekim). Кыргызско таджикская граница: новый протокол решит все проблемы? [Kırgız- Tacik sınırı: yeni protokol tüm sorunları çözecek mi?]. https://rus.azattyk.org/a/32622194.html
14. Campbell, D. (1992). Writing security: United States foreign policy and the politics of identity. University of Minnesota Press.
15. Campbell, D. (1998). National deconstruction: Violence, identity, and justice in Bosnia. University of Minnesota Press.
16. Derrida, J. (1976). Of grammatology (G. C. Spivak, Trans.). Johns Hopkins University Press. (Original work published 1967)
17. Doty, R. L. (1993). Foreign policy as social construction: A post-positivist analysis of U.S. counterinsurgency policy in the Philippines. International Studies Quarterly, 37(3), 297–320.
18. Fairclough, Norman (1992). Discourse and Social Change. Polity Press.
19. Fairclough, N. (1993). Critical discourse analysis and the marketization of public discourse: The universities. Discourse & Society, 4(2), 133–168.
20. Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Longman.
21. Ferreirinha, I. M. N., ve Raitz, T. R. (2010). Relations of power in Michel Foucault: Theoretical reflections. Revista de Administração Pública, 44(2), 367–383.
22. Foucault, M. (1972). The Archaeology of Knowledge. Pantheon.
23. Foucault, M. (1975). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan, Trans.). Vintage.
24. Foucault, M. (1980). Power/knowledge: Selected interviews and other writings, 1972–1977 (C. Gordon, Ed.). Pantheon.
25. Hamidov, M. B., & Kurnıkin, O. Y. (2024). Формирование кыргызско-таджикской границы в Ферганской долине: пограничные переговоры и конфликтный потенциал [Fergana Vadisi’nde Kırgız-Tacik Sınırının Oluşumu: Sınır Görüşmeleri ve Çatışma Potansiyeli]. Известия Алтайского государственного университета, 3, 58–65. https://doi.org/10.14258/izvasu(2024)3-07
26. Hay, C. (2002). Political Analysis: A Critical Introduction. Palgrave.
27. Joldoshov, A. (2019). Kimlik ve Sınır: Türkistan’da Sınır Sorunları. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 19(2), 303–326. https://doi.org/10.32449/egetdid.576578
28. Kanayama, R. D. (2022). Renewed Kyrgyz-Tajik Border Conflict – Cui Bono? Sicurezza, Terrorismo e Società, 16(2), 17–41.
29. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı. (2021, 30 Nisan). Кыргызстан менен Тажикстандын элине тынчтыкты сүйүүчүлүк, бирин бири урматтоо мүнөздүү, буга биздин көп кылымдык тарыхыбыз далил [Kırgızistan ile Tacikistan halklarına barışseverlik ve karşılıklı saygı özeldir, bunun kanıtı da bizim çok yüzyıllık tarihimizdir]. https://president.kg/ru/news/all/22697
30. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı. (2022, 19 Eylül). Обращение Президента Садыра Жапарова к народу Кыргызстана [Kırgızistan halkına Cumhurbaşkanı Sadır Caparov’un hitabı]. https://president.kg/ru/news/all/37917
31. Kun.uz. (2022, 18 Nisan). Рахмон заявил о заинтересованности Таджикистана в переговорах с Кыргызстаном о границе [Rahmon, Tacikistan’ın Kırgızistan ile sınır konusundaki müzakerelerle ilgilendiğini açıkladı]. https://kun.uz/ru/51295374
32. Kurmanalieva, G. (2018). Kyrgyzstan and Tajikistan: Endless Border Conflicts. L’Europe en Formation, 385/1, 121–130. https://doi.org/10.3917/eufor.385.0121
33. Laclau, E., & Mouffe, C. (1985). Hegemony and socialist strategy: Towards a radical democratic politics. Verso.
34. Mamytova, A. T. (2023). Правовой режим государственной границы Кыргызской Республики с Республикой Таджикистан [Kırgız Cumhuriyeti ile Tacikistan Cumhuriyeti Arasındaki Devlet Sınırının Hukuki Rejimi]. International Journal of Humanities and Natural Sciences, 11(4), 218–223.
35. Matveeva, A. (2017). Divided we fall … or rise? Tajikistan–Kyrgyzstan border dilemma. Cambridge Journal of Eurasian Studies, 1, 1–29. https://doi.org/10.22261/94D4RC
36. Milliken, J. (1999). The study of discourse in International Relations: A critique of research and methods. European Journal of International Relations, 5(2), 225–254.
37. Muhammadzoda, P. (2025, 20 Mart). Урегулирование пограничных вопросов между Таджикистаном и Кыргызстаном – уникальный пример в современном мире [Tacikistan ile Kırgızistan arasındaki sınır meselelerinin düzenlenmesi, modern dünyada benzersiz bir örnektir]. Asia-Plus. https://asiaplustj.info/ru/news/opinion/20250320/uregulirovanie-pogranichnih-voprosov-mezhdu-tadzhikistanom-i-kirgizstanom-unikalnii-primer-v-sovremennom-mire
38. Nwadinihu, C. C. M. (2025). Foucault on discourse and power/knowledge: Questioning traditional epistemology. Concrescence: Journal of Multi-Disciplinary Research, 2(1), 74–90.
39. Ó Tuathail, G., & Agnew, J. (1992). Geopolitics and discourse: Practical geopolitical reasoning in American foreign policy. Political Geography, 11(2), 190–204.
40. Ormonaliyev, K. O. (2022). Современные киргизско-таджикские погранично-территориальные проблемы [Günümüz Kırgız–Tacik sınır ve toprak sorunları.]. Бюллетень науки и практики / Bulletin of Science and Practice, 8(9), 664–670. https://doi.org/10.33619/2414-2948/82/75
41. Ozodi. (2023, 17 Nisan). Садыр Жапаров: Вопрос границы с Таджикистаном решается, но медленно [Sadır Caparov: Tacikistan ile sınır meselesi çözülüyor, ancak yavaş ilerliyor]. Elde edilme tarihi: 10 Eylül 2025. https://rus.ozodi.org/a/32367526.html
42. Russian.news.cn. (2025, 6 Mart). Проблема кыргызско-таджикской границы решена окончательно — президент Кыргызстана [Kırgız–Tacik sınırı sorunu kesin olarak çözüldü — Kırgızistan Cumhurbaşkanı]. https://russian.news.cn/20250306/f61ee2693e304730833be5897841b451/c.html
43. Saud, A., & Gul, A. (2024). Kyrgyzstan-Tajikistan Border Skirmishes (2022) and Waning Russian Influence in Central Asia. Central Asia, 92(Summer), 17–34. https://doi.org/10.54418/ca-92.198
44. Sooronbaeva, A. (2022, 20 Eylül). Фактчек: проверяем высказывания замминистра иностранных дел Таджикистана по конфликту на границе [Fact-check: Tacikistan Dışişleri Bakan Yardımcısının sınırdaki çatışma hakkındaki açıklamalarını inceliyoruz]. Bulak.kg. https://bulak.kg/2022/09/20/lozh-i-manipulyatsiya-proveryaem-vyskazyvaniya-zamministra-inostrannyh-del-tadzhikistana
45. Sputnik Kyrgyzstan. (2021, 30 Nisan). Жапаров обратился к кыргызстанцам по ситуации на границе с Таджикистаном [Caparov, Tacikistan ile sınırdaki durumla ilgili olarak Kırgızistan halkına hitap etti]. https://ru.sputnik.kg/20210430/sadyr-zhaparov-obraschenie-tadzhikistan-situatsiya-1052338018.html
46. Sullivan, C. J. (2021). Battle at the Border: An Analysis of the 2021 Kyrgyzstan-Tajikistan Conflict. Asian Affairs, 52(3), 529–535. https://doi.org/10.1080/03068374.2021.1940587
47. Tacikistan Dışişleri Bakanlığı. (2025, 13 Mart). Tacik-Kırgız görüşmeleri sonuçlarına dair basın açıklaması.https://www.mfa.tj/ru/bishkek/view/16744/zayavlenie-dlya-pressy-po-itogam-tadzhiksko-kyrgyzskikh-peregovorov
48. Thomassen, L. (2016). Hegemony, populism and democracy: Laclau and Mouffe today. Revista Española de Ciencia Política, 40, 161–176.
49. Toktomushev, K. (2017). Promoting Social Cohesion and Conflict Mitigation: Understanding Conflict in the Cross-Border Areas of Kyrgyzstan and Tajikistan (Working Paper No. 40). Institute of Public Policy and Administration, University of Central Asia.
50. Toktomushev, K. (2018). Understanding Cross-Border Conflict in Post-Soviet Central Asia: The Case of Kyrgyzstan and Tajikistan. Connections: The Quarterly Journal, 17(1), 21- 41. https://doi.org/10.11610/Connections.17.1.02
51. Torfing, J. (2005). Discourse Theory: Achievements, Arguments, and Challenges. In D. Howarth ve J. Torfing (Eds.), Discourse Theory in European Politics (pp. 1–32). Palgrave Macmillan.
52. Turgunbaeva, A. (2025, May 15). Kyrgyzstan and Tajikistan resolve final border dispute: A historic but fragile peace. The Central Asia- Caucasus Analyst. Retrieved from https://www.cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13868-kyrgyzstan-and-tajikistan-resolve-final-border-dispute-a-historic-but-fragile-peace.html
53. Van Dijk, T. A. (1993). Principles of Critical Discourse Analysis. Discourse & Society, 4(2), 249–283.
54. Waitt, G. (2010). Doing Discourse Analysis. In I. Hay (Ed.), Qualitative Research Methods in Human Geography (pp. 217–240). Oxford University Press.
55. Yalçınkaya, A., & Abidzhonov, K. (2020). Özbekistan ve Kırgızistan’daki Anklav/Eksklav Alanlarının Çözüm Süreci. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(4), 2653- 2667. https://doi.org/10.33206/mjss.731246
56. Yetim, M., & Erdağ, R. (2018). Uluslararası İlişkilerde Eleştirel Söylem Analizi: Revizyonist Söylemin Gelişimi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 79–100. Zicman de Barros, T. (2023). The polysemy of an empty signifier: The various uses of Ernesto Laclau’s puzzling concept. Journal of Political Ideologies, 28(1), 1–20