LONGEVITY, AGEING, OLD AGE AND THE ELDERLY IN ANCIENT MESOPOTAMIA

Öz

Ancient Mesopotamian societies believed that the gods prolonged the lives of those whose attitudes and behaviours they approved of. They also believed that the life experience gained through longevity gave the elderly broad and deep knowledge, enabling them to solve social problems. Therefore, elders were expected to teach the next generation how to behave and what to do in order to maintain social order. They were also expected to pass on their property and social status to their heirs to ensure social welfare was maintained. In return, the young were expected to heed the advice of the elderly and provide for elderly parents who could no longer work, or could only work partially, by meeting their basic needs, such as providing them with food, shelter and healthcare. This is because, although people desire a long life, they are concerned that the decline in physical and mental capability that comes with ageing will have a negative effect on their lives.

Anahtar Kelimeler

• Ancient Mesopotamia
• Gerontology
• Longevity
• Old age

ESKİ MEZOPOTAMYA’DA UZUN ÖMÜR, YAŞLANMA, YAŞLILIK VE YAŞLILAR

Öz

Eski Mezopotamya’da, tanrıların tutum ve davranışlarından memnun oldukları insanlara uzun ömür bahşettiğine inanılmıştır. Uzun ömrün getirdiği hayat tecrübesinin ise yaşlılara toplumsal sorunların üstesinden gelmelerini sağlayacak geniş ve derin bilgiyi kazandırdığı düşünülmüştür. Bu nedenle yaşlıların, toplumsal düzenin devam etmesi için sonraki nesillere ne yapması ve nasıl davranması gerektiğini öğretmeleri, toplumsal refahın devam etmesi için de vârislerine mülklerini ve sosyal statülerini aktarmaları istenmiştir. Karşılığında ise gençlerin, yaşlıların öğütlerine kulak vermeleri ve artık çalışamayan ya da kısmen çalışabilen yaşlı ebeveynlerinin beslenme, barınma ve sağlık gibi temel ihtiyaçlarını karşılaması beklenmiştir. Çünkü Eski Mezopotamyalılar uzun bir ömür sürmek istemelerine rağmen yaşlanmayla birlikte ortaya çıkan bedensel ve zihinsel kabiliyetteki azalmanın yaşamlarını olumsuz etkilemesinden endişe duymuştur. Eski Mezopotamya’da yaşlılık olgusunun kronolojik, fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik boyutlarının incelendiği bu çalışmada sosyoekonomik açıdan avantajlı insanların uzun yaşam beklentisi, yaşlanma süreci, aile ve toplum içindeki rolleri ve sorumlukları ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Eski Mezopotamya
• Gerontoloji
• Uzun ömür
• Yaşlılık

Kaynakça

1. Adalı, S. F. (2015). Asur-İmparatorluğu’nda Gündelik Hayat Üzerine: Urad-Gula’nın Mektubu K.4267. Kebikeç, 40, 271-290.
2. Adamson, P. B. (1982). Human Diseases and Deaths in the Ancient Near East. Die Welt des Orients, 13, 5-14.
3. Ağar, A. (2020). Yaşlılarda Ortaya Çıkan Fizyolojik Değişiklikler. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 3(3), 347-354. https://doi.org/10.38108/ouhcd.752133
4. Ak, B. (1991). Yaşlılık Psikolojisi. Aile ve Toplum, 1(2), 67-71.
5. Akın, G. (2002). Başlangıçtan Günümüze Yaşlının Aile ve Toplumdaki Statüsü. Geriatri Dergisi, 5(1), 75.
6. Albayrak, İ., & Erol, H. (2018). Sumerliler ve Dilleri Hakkında Bazı Notlar. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 5(17), 153-163.
7. Alıcılar, H. E., & Çalışkan, D. (2021). Alzheimer Hastalığı ve Korunma Stratejileri. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 30(2), 107-115. https://doi.org/10.17942/sted.888837
8. Alster, B. (1996). Literary Aspects of Sumerian and Akkadian Proverbs. M. E. Vogelzang & H. L. J. Vanstiphout (Ed.), Mesopotamian Poetic Language: Sumerian and Akkadian, Cuneiform Monographs 6 (pp. 1-21). Styx.

9. Alster, B. (2005). Wisdom of Ancient Sumer. CDL Press.
10. Arnett, W. S. (1985). Only the Bad Died Young in the Ancient Middle East. The International Journal of Aging and Human Development, 21(2), 155-160.
11. Arnett, W. S. (1991). Growing Old in the Cradle: Old Age and Immortality among the Kings of Ancient Assyria. The International Journal of Aging and Human Development, 32(2), 135-141.
12. Aydın, S., & Emiroğlu, K. (2003). Antropoloji Sözlüğü. Bilim ve Sanat Yayınları.
13. Bennett, E. (2023). Age and Masculinities during the Neo-Assyrian Period. Journal of Cuneiform Studies 75, 123-154. https://doi.org/10.1086/725222
14. Biggs, R. D. (1967). ŠÁ.ZI.GA. Ancient Mesopotamian Potency Incantations. J. J. Augustin.
15. Bilge, M. (2020). Geçmişten Günümüze Yaşlılık. Z. Gençtürk (Ed.), Yaşlılık ve Sosyal Politika Tartışmaları (ss. 14-26). Detay Yayıncılık.
16. Bilgiç, E. (1963). Eski Mezopotamya Kavimlerinde Kanun Anlayışı ve An’anesi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 21(3-4), 103-119. https://izlik.org/JA22ED48YW
17. Black, J., Cunningham, G., Robson, E., Zólyomi, G. (2004). The Literature of Ancient Sumer. Oxford University Press.
18. Bordreuil, P., Briquel-Chatonnet, F., Michel, C. (2015). Tarihin Başlangıçları Eski Yakındoğu Kültür ve Uygarlıkları. Alfa Basım Yayım Dağıtım.
19. Bottéro, J. (2015). Gılgamış Destanı Ölmek İstemeyen Büyük İnsan (O. Suda, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
20. Bölüktaş, R. P. (2019). Temel Gerontoloji. İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi (Ders Notu).
21. CAD (2004). The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago.
22. Cicero. (2024). Yaşlı Cato veya Yaşlılık Üzerine (C. C. Çevik, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
23. Cohen, Y. (2024). The Limit of Transmission Babylonian Wisdom Literature and Wisdom in Non-Cuneiform Literatures. F. Sironi & M. Viano (Ed.), Wisdom Between East and West: Mesopotamia, Greece and Beyond (pp. 167-185). Edizioni Ca’ Foscari-Venice University Press.
24. Cole, S. W., & Machinist, P. (1998). Letters from Priests to the Kings Esarhaddon and Assurbanipal. Helsinki University Press.
25. Curchin, L. (1980). Old Age in Sumer: Life Expectancy and Social Status of the Elderly. Florilegium, 2(1), 61-70.
26. Dandamaev, M. A. (1980). About Life Expectancy in Babylonia in the First Millennium B.C. B. Alster (Ed.), Death in Mesopotamia (pp. 183-186). Akademisk Forlag.
27. Dandamaev, M. A. (2006). Neo-Babylonian Society and Economy. J. Boardman et al. (Ed.), The Cambridge Ancient History, The Assyrian and Babylonian Empires and other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries B.C. (pp. 252-275). Cambridge University Press.
28. De Boer, R. (2021). The Members of the Royal House of Old Babylonian Babylon. ISIN Journal, 2, 27-43.
29. Duymuş Florioti, H. H. (2013). Eski Mezopotamya’da Kehanet Olgusuna Genel Bir Bakış. Tarih Okulu Dergisi, 15, 23-42.
30. Emelianov, V. V. (2021). Temporal Perception in Ancient Mesopotamia. V. V. Emelianov (Ed.), Temporal Concepts and Perception of Time in the Ancient Orient, Proceedings of the Workshop “Calendar Festivals of the Ancient Orient” (held in St. Petersburg 20th–21th November 2020) (pp. 15-54). St. Petersburg Centre for Oriental Studies Publishers.
31. Fernes, S. (2021). Status of Older People: Ancient and Biblical. D. Gu & M. E. Dupre (Ed.), Encyclopedia of Gerontology and Population Aging (pp. 4751-4752). Springer.
32. Foster, B. R. (1993). Letters and Literature: A Ghost’s Entreaty. M. E. Cohen et al. (Ed.), The Tablet and the Scroll, Near Eastern Studies in Honor of William W. Hallo (pp. 98-102). CDL Press.
33. Foster, B. R. (2005a). Before the Muses: An Anthology of Akkadian Literature. CDL Press.
34. Foster, B. R. (2005b). Transmission of Knowledge. D. C. Snell (Ed.), A Companion to the Ancient Near East (pp. 245-252). Blackwell Publishing.
35. Gadd, C. J. (1958). The Harran Inscriptions of Nabonidus. Anatolian Studies, 8, 35-92.
36. Gündüz, G. (2013). Yaşam Uzunluğunun Cinsiyetler Arası Farklılığının Biyolojik Nedenleri. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 2, 136-139. https://izlik.org/JA35RZ75BF
37. Gündüz, O. H. (2000). Yaşlılarda Postür ve Yürüme. Turkish Journal of Geriatrics, 3(4), 155-162.
38. Hallo, W. W. (2010). The World’s Oldest Literature Studies in Sumerian Belles-Lettres. Brill.
39. Harris, R. (1962). Biographical Notes on the nadītu Women of Sippar. Journal of Cuneiform Studies, 16(1), 1-12.
40. Harris, R. (1963). The Organization and Administration of the Cloister in Ancient Babylonia. Journal of the Economic and Social History of the Orient, 6(2), 121-157.
41. Harris, R. (1964). The Naditu Woman. Studies Presented to A. Leo Oppenheim, Oriental Institute of the University of Chicago (pp. 106-135). The University of Chicago Press.
42. Harris, R. (1975). Ancient Sippar: A Demographic Study of an Old-Babylonian City (1894 - 1595 B. C.). Publications de l’Institut Historique et Archéologique Néerlandais de Stamboul.
43. Harris, R. (2000). Gender and Aging in Mesopotamia: The Gilgamesh Epic and Other Ancient Literature. University of Oklahoma Press.
44. Hasdemir, H. K. (2021). Akadlı Sargon’un Mezopotamya Hâkimiyetinde Enḫeduanna’nın Rolü. OANNES-Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3(2), 425- 438. https://doi.org/10.33469/oannes.975744
45. Jeyes, U. (1993). The Nadītu Women of Sippar. A. Cameron & A. Kuhrt (Ed.), Images of Women in Antiquity (pp. 260-272). Routledge.
46. Kaçar, A. (2019). Eski Mezopotamya’da Cinsel İktidarsızlığı Sağaltmak İçin Yapılan Büyü Ritüelleri: ŠÀ.ZI.GA/Nīš Libbi. Archivum Anatolicum, 13(2), 123-133. https://izlik.org/JA59UR87XN
47. Kağnıcı, G. (2020). Asur ve Babil Kroniklerinde Kadınlar: Kraliçeler, Eşler ve Tanrıçalar. Tarih Araştırmaları Dergisi, 39(68), 23-49. https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.729381
48. Kılıç, Y., & Ay, Ş. (2013). Eski Mezopotamya’da Siyasi Örgütlenmede Din Olgusu. Turkish Studies, 8(5), 387-403. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.4648
49. Kılıç, Y., & Duymuş, H. H. (2009). Eski Mezopotamya’da Din Kadınları (Rahibeler). Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1, 159-178.
50. Kılıç, Y., & Eser, E. (2017). Eskiçağ Toplumlarının Mitolojisinde Ölümsüzlük Arayışı (Ölümsüzlük Sembolü Olarak Bazı Bitki, Su ve Hayvanlar). Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 4(13), 122-56. https://izlik.org/JA33LH54AC
51. Kılıç, Y., & Eser, E. (2022). Nuh Tufanı: Yazılı Kaynaklar Işığında Mukayeseli Tufan Olayı. Çizgi Kitabevi.
52. Kılıç, Y., & Sabuncuo, T. (2019). Eski Mezopotamya Toplumlarında Eğitim. H. Akdağ & F. S. Say (Ed.), II. Uluslararası Eğitimde ve Kültürde Akademik Çalışmalar Sempozyumu (ss. 65-88). Vize Akademik.
53. Klein, J. (1990). The ‘Bane’ of Humanity: A Lifespan of One Hundred Twenty Years. Acta Sumerologica, 12, 57-70.
54. Koch, U. S. (2015). Mesopotamian Divination Texts: Conversing with the Gods Sources from the First Millennium BCE. Ugarit-Verlag.
55. Kovacs, M. G. (1964). The Epic of Gilgamesh. Stanford University Press.
56. Köroğlu, K. (2013). Eski Mezopotamya Tarihi Başlangıcından Perslere Kadar. İletişim Yayınları.
57. Kramer, S. N. (2002a). Sümerler Tarihleri, Kültürleri ve Karakterleri (Ö. Buze, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
58. Kramer, S. N. (2002b). Tarih Sümer’de Başlar Yazılı Tarihteki Otuzdokuz İlk (H. Koyukan, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
59. Kuhrt, A. (2010). Eski Çağ’da Yakındoğu Yaklaşık M.Ö. 3000-330 C. I (D. Şendil, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
60. Lambert, W. G. (1996). Babylonian Wisdom Literature. Eisenbrauns.
61. Leick, G. (2015). Too Young–Too Old?: Sex and Age in Mesopotamian Literature. M. Masterson et al. (Ed.), Sex in Antiquity Exploring Gender and Sexuality in the Ancient World (pp. 80-95). Routledge.
62. Leick, G. (2019). Kentin Mucidi Mezopotamya: Mitoloji, Arkeoloji ve Tarih (E. Duru, Çev.). Say Yayınları.
63. Livingstone, A. (1989). Court Poetry and Literary Miscellanea. Helsinki University Press.
64. Longman, T. (1991). Fictional Akkadian Autobiography: A Generic and Comparative Study. Eisenbrauns.
65. Malamat, A. (1982). Longevity: Biblical Concepts and Some Ancient Near Eastern Parallels. Vorträge gehalten auf der 28. Rencontre Assyriologique Internationale in Wien, 6.-10. Juli 1981, Archiv für Orientforschung Beiheft 19 (pp. 215-224). Berger & Söhne.
66. Matuszak, J. (2022). A Complete Reconstruction, New Edition and Interpretation of the Sumerian Morality Tale ‘The Old Man and the Young Girl’. Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, 112(2), 184-218. https://doi.org/10.1515/za-2022-0002
67. Matuszak, J. (2024). Law, Morality, and Subversion in Sumerian Prose Miniatures. F. Sironi & M. Viano. (Ed.), Wisdom Between East and West: Mesopotamia, Greece and Beyond (pp. 271-296). Edizioni Ca’ Foscari-Venice University Press. http://doi.org/10.30687/978-88-6969-776-0/014
68. Maul, S. M. (2012). Das Alter ehren: Vorstellungen vom Alter und Sorge um die Alten im Alten Orient. P. G. Kielmansegg & H. Häfner (Ed.), Alter und Altern (pp. 23-33). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-24832-0_3
69. Maul, S. M. (2022). Altern und Altersvorsorge in einer frühen Hochkultur. A. D. Ho et al. (Ed.), Altern: Biologie und Chancen, Alter und Altern individuell, kollektiv und die Folgen (pp. 141-151). Springer Spektrum.
70. McLaren, A. (2007). Impotence: A Cultural History. University of Chicago Press.
71. Nakata, I. (2016). Economic Activities of nadītum-Women of Šamaš Reflected in the Field Sale Contracts. B. Lion & C. Michel (Ed.), The Role of Women in Work and Society in the Ancient Near East (pp. 255-269). Walter De Gruyter.
72. Nielsen, J. P. (2024). Children and the Elderly. L. Culbertson & G. Rubio (Ed.), Society and the Individual in Ancient Mesopotamia (pp. 269-291). De Gruyter.
73. Olmstead, A. T. (1923). History of Assyria. Charles Scribner’s Sons.
74. Öğütcü, M. (2022). Gerontoloji ve Edebiyat: Genel bir Bakış. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 27, 728-744. https://doi.org/10.29000/rumelide.1105702
75. Ören, H., & Ateş, A. (2024). Tarihin Bilinen İlk İmparatorluğu: Akadlar. G. Karauğuz (Ed.), Eski Çağ Tarihi ve Uygarlıkları (ss. 227-240). Akademisyen Kitabevi.
76. Parpola, S. (1993). Letters from Assyrian and Babylonian Scholars. Helsinki University Press.
77. Pritchard, J. B. (1969). Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament with Supplement. Princeton University Press.
78. Renger, J. M. (1967). Untersuchungen zum Priestertum in der altbabylonischen Zeit. 1.Teil. Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie, 58, 110-188. https://doi.org/10.1515/zava.1967.58.1.110
79. Reviv, H. (1989). The Elders in Ancient Israel: The Study of a Biblical Institution. Magnes Press.
80. Roth, M. T. (1987). Age at Marriage and the Household: A Study of Neo-Babylonian and Neo-Assyrian Forms. Comparative Studies in Society and History, 29(4), 715-747. https://doi.org/10.1017/S0010417500014857
81. Sabuncuo, T. (2019). Eski Mezopotamya ve Anadolu’da Çocuk (MÖ II. Binyılın Sonuna Kadar) [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
82. Sabuncuo, T. (2020). Eski Mezopotamya’da Gebelik ve Doğum. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 7(3), 1820-1841.
83. Scurlock, J. (2010). Advantages of Listening to Patients: The First Description of Parkinson’s. Journal des Medecines Cuneiformes, 15, 57-60.
84. Scurlock, J. (2014). Sourcebook for Ancient Mesopotamian Medicine. SBL Press.
85. Scurlock, J., & Andersen, B. (2005). Diagnoses in Assyrian and Babylonian Medicine: Ancient Sources, Translations, and Modern Medical Analyses. University of Illinois Press.
86. Sefati, Y., & Klein, J. (2004). The Law of the Sorceress (Exodus 22:17[18]) in the Light of Biblical and Mesopotamian Parallels. C. Cohen et al. (Ed.), Sefer Moshe: The Moshe Weinfeld Jubilee Volume (pp. 171-190). Eisenbrauns.
87. Sibbing‐Plantholt, I. (2021). Coping with Time and Death in the Ancient Near East. Religion Compass, 15(11), 1-11. https://doi.org/10.1111/rec3.12420
88. Sonik, K., & Steinert, U. (2023). Introduction: Emotions in the Ancient Near East: Foundations for a Developing Field of Study. K. Sonik & U Steinert (Ed.), The Routledge Handbook of Emotions in the Ancient Near East (pp. 1-24). Routledge.
89. Sophokles. (2023). Kral Oidipus (B. Tuncel, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
90. Steinkeller, P. (2018). Care for the Elderly in Ur III Times: Some New Insights. Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, 108(2), 136-142. https://doi.org/10.1515/za-2018-0009
91. Stol, M. (1995). Private Life in Ancient Mesopotamia. J. M. Sasson (Ed.), Civilizations of the Ancient Near East 1 (pp. 485-501). Charles Scribner’s Sons.
92. Tamam, L., & Öner, S. (2001). Yaşlılık Çağı Depresyonları. Demans Dergisi, 1(2), 50-60.
93. Tan, R., Osman, V., Tan, G. (1997). Ear Size as a Predictor of Chronological Age. Archives of Gerontology and Geriatrics, 25(2), 187-191.
94. Tosun, M., & Yalvaç, K. (1989). Sumer, Babil, Assur Kanunları ve Ammi-Ṣaduqa Fermanı, Türk Tarih Kurumu Basımevi.
95. Ulutaş, G., & Öz Kiriş, E. (2022). Eski Mezopotamya’da Bazı Ruhsal Hastalıkların Doğaüstü Güçlerle İlişkisi. OANNES-Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi, 4(1), 277-303. https://doi.org/10.33469/oannes.1058172
96. Van Buylaere, G. (2020). Depression at the Royal Courts of Esarhaddon and Assurbanipal. S. Hsu & J. L. Raduà (Ed.), The Expression of Emotions in Ancient Egypt and Mesopotamia (pp. 201-219). Brill. https://doi.org/10.1163/9789004430761_010
97. Van Driel, G. (1998). Care of the Elderly: The Neo-Babylonian Period. M. Stol & S. P. Vleeming (Ed.), The Care of the Elderly in the Ancient Near East, Studies in the History and Culture of the Ancient Near East 14 (pp. 161-197). Brill.
98. Weinfeld, M. (1992). The Phases of Human Life in Mesopotamian and Jewish Sources. E. Ulrich et al. (Ed.), Priests, Prophets, and Scribes. Essays on the Formation and Heritage of Second Temple Judaism in Honour of Joseph Blenkinsopp, Journal for the Study of the Old Testament Supplement Series 149 (pp. 182-189). JSOT Press.
99. Westbrook, R. (1998a). Legal Aspects of Care of the Elderly in the Ancient Near East. Introduction. M. Stol & S. P. Vleeming (Ed.), The Care of the Elderly in the Ancient Near East, Studies in the History and Culture of the Ancient Near East 14 (pp. 1-22). Brill.
100. Westbrook, R. (1998b). Legal Aspects of Care of the Elderly in the Ancient Near East, Conclusion. M. Stol & S. P. Vleeming (Ed.), The Care of the Elderly in the Ancient Near East, Studies in the History and Culture of the Ancient Near East 14 (pp. 241-250). Brill.
101. Zisa, G. (2021). The Loss of Male Sexual Desire in Ancient Mesopotamia: Nīš Libbi Therapies, De Gruyter