DENİZLİ’NİN KADİM EĞİTİM KURUMU: İSHAK BEY MEDRESESİ
Öz
Türk-İslam devletlerinin kurumsal işleyişleri içerisinde en önemli eğitim müesseseleri olan medreseler, Anadolu’nun dört bir köşesinde varlık gösteren her devlet ve beylik bünyesinde İslam’ın gelenek ve öğretileri ile Türklerin örf ve âdetlerinden beslenerek yüzyıllar boyunca irili ufaklı yapılar hâlinde kurulmuştur. Güneybatı Anadolu’da yer alan Denizli kazası sınırları içerisinde hüküm süren İnançoğulları Beyliği ve inşa ettiği medrese de bu durumun en güzel örneklerinden birini meydana getirmiştir. Denizli kazasının bilinen ilk medresesi ve XVII. yüzyıla kadar en mühim eğitim kurumu olma özelliğini taşıyan bu müessese, teşkil edildiği dönemden itibaren bölgenin kültürel ve ilmî hayatında merkezî bir konum edinmiştir. Nitekim bu makale; eğitime verilen önemin bir neticesi olarak kendisine tahsis edilen zengin vakıflar sayesinde kurulduğu XIV. yüzyıldan XIX. yüzyıla değin ayakta kalmayı başaran ve köklü bir kurum olarak tarih sahnesinde yerini alan İshak Bey Medresesi’ni mercek altına almıştır. Makalede; Osmanlı eğitim sisteminin taşradaki temsilcilerinden biri olan İshak Bey Medresesi’nin kuruluşundan itibaren geçirdiği tarihî-siyasi süreç bağlamında kurumsal kökeni ve banisi, idari mekanizması ve işleyişi, personel kadrosu ve entelektüel altyapısı, finansal temelleri ve bütçe bilançosu ele alınarak Denizli kazasının sosyo-ekonomik ve kültürel tarihine ışık tutulması amaçlanmıştır. Bu kapsamda farklı arşiv fonlarında tespit edilen tahrir, evkaf, mühimme ve hurufat defterleri ile muhtelif resmi vesikalar incelenmiş; elde edilen veriler doğrultusunda Osmanlı maarif ağının yereldeki izdüşümü olan medrese, kurumsal yapı ve işlevsel boyutlarına odaklanan monografik bir perspektifle analiz edilmiştir. İshak Bey Medresesi’nin beş asırlık kurumsal biyografisini birincil kaynaklar ışığında konu edinen bu makale, müesseseye dair kaleme alınan ilk müstakil ve özgün çalışma olarak literatürde var olan önemli bir boşluğu doldurmuştur.
Anahtar Kelimeler
DENİZLİ’S ANCIENT EDUCATIONAL INSTITUTION: İSHAK BEY MADRASAH
Öz
Turkic-Islamic states, were established over the centuries in various forms-both large and small-within every state and principality across every corner of Anatolia, drawing on both the traditions and teachings of Islam and the customs and traditions of the Turks. The Principality of the İnançoğulları, which ruled within the boundaries of the district of Denizli in south-western Anatolia, and the madrasah it built, constitute one of the finest examples of this phenomenon. As the first known madrasah in the district of Denizli and the region’s most important educational institution until the 17th century, this institution has held a central position in the region’s cultural and academic life since its foundation. Indeed, this article examines the İshak Bey Madrasah, a long-established institution that managed to survive from the 14th to the 19th century thanks to the substantial endowments allocated to it-a testament to the importance placed on education-and which has taken its place on the historical stage. In this article; the aim is to shed light on the socio-economic and cultural history of the
Denizli district by examining the institutional origins and founder, administrative mechanisms and operations, staffing and intellectual infrastructure, financial foundations and budgetary balance staffing and intellectual infrastructure, financial foundations and budgetary balance of the İshak Bey Madrasah-one of the representatives of the Ottoman education system in the provinces-within the context of the historical and political processes it underwent from its foundation onwards. Within this framework, the tahrir, evkaf, mühimme and hurufat registers, as well as various official documents, identified in different archival collections were examined; based on the data obtained, they were analysed from a monographic perspective focusing on the madrasahs-which constituted the local manifestation of the Ottoman education network-and their institutional structure and functional dimensions. This article, which examines the five-century institutional history of the İshak Bey Madrasah in the light of primary sources, has filled a significant gap in the literature as the first independent and original study written on the institution.
Anahtar Kelimeler
