DENİZLİ YÖRESİNE AİT EL SANATLARI ÜRÜNLERİNİN, KÜLTÜREL MİRASIN AKTARIMI BAĞLAMINDA HEDİYELİK EŞYA PROTOTİPLERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ

Öz

Denizli, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan uluslararası ziyaretçilere de açık destinasyonlara ev sahipliği yapmasına ve zengin bir tarihi, kültürel ve doğal mirasa sahip olmasına rağmen, bölgedeki özgün hediyelik eşya çeşitliliği oldukça sınırlıdır. Yerel ekonomiye ve destinasyon imajına doğrudan katkı sağlayan hediyelik eşya sektöründeki bu sınırlılık bölgenin kültürel potansiyeliyle çelişmektedir. Bu çalışmada, Denizli yöresine ait geleneksel el sanatlarının kültürel miras kapsamında korunmasını ve çağdaş tasarım ilkeleriyle yeniden yorumlanarak özgün hediyelik eşya prototiplerine dönüştürülmesi amaçlanmaktadır. Araştırma sürecinde nitel araştırma yaklaşımlarından alan araştırması ve tasarım odaklı düşünme metodolojisinden yararlanılmıştır. Bu bağlamda, yörenin somut ve somut olmayan el sanatları unsurları, geleneksel motifler ve üretim teknikleri, modern yaşam tarzının estetik ve fonksiyonel ihtiyaçları doğrultusunda harmanlanarak yenilikçi ürün prototipleri geliştirilmiştir. Elde edilen prototiplerin, kültürel mirasın sürdürülebilirliğini güvence altına almasının yanı sıra yaratıcı endüstriler aracılığıyla yerel kalkınmayı destekleyecek nitelikte olduğu öngörülmektedir. Sonuç olarak bu yaklaşımın, kültürel belleğin gelecek nesillere aktarılmasına, Denizli'nin destinasyon markalama sürecine ve yerel halkın turizm gelirlerinden aldığı payın artırılmasına stratejik bir katkı sunacağı öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel miras
• Geleneksel El Sanatları
• Hediyelik Eşya Tasarımı
• Denizli
• Yerel Kalkınma

TRANSFORMATION OF TRADITIONAL HANDICRAFT PRODUCTS OF THE DENIZLI PROVINCE INTO SOUVENIR PROTOTYPES IN THE CONTEXT OF CULTURAL HERITAGE TRANSMISSION

Öz

Despite hosting internationally accessible destinations such as Pamukkale, which is inscribed on the UNESCO World Heritage List, and possessing a rich historical, cultural, and natural heritage, the diversity of authentic souvenirs in the region remains remarkably limited. This limitation in the souvenir sector, which directly contributes to the local economy and destination image, contradicts the cultural potential of the region. This study aims to preserve the traditional crafts of the Denizli region within the scope of cultural heritage and to re-interpret them through contemporary design principles to transform them into authentic souvenir prototypes. Throughout the research process, field research—one of the qualitative research approaches—and the design thinking methodology were utilized. In this context, the region's tangible and intangible craft elements, traditional motifs, and production techniques were blended in line with the aesthetic and functional needs of modern lifestyles, resulting in the development of innovative product prototypes. It is anticipated that the developed prototypes will not only safeguard the sustainability of cultural heritage but also support local development through creative industries. Conclusively, this approach is projected to provide a strategic contribution to transmitting cultural memory to future generations, enhancing Denizli's destination branding process, and increasing the local community's share of tourism revenues.

Anahtar Kelimeler

• Cultural heritage
• Traditional Crafts
• Souvenir Design
• Denizli
• Local Development

Kaynakça

1. Akay, B., & Yılmaz, O. (2019). Turistlerin seyahat motivasyonlarının hediyelik eşyalara yönelik tutumları ve satın alma niyetleri üzerindeki etkisi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(2), 2163-2186.
2. Akoğlu, F. (2018). Denizli’de Dokumacılık Ve Dokuma Kooperatifinde İlkler: Kale Dokumacılar Kooperatifi Ve Denizli Dokumacıları Birlik Kooperatifi. Belgi Dergisi, 2(16), 928-943.
3. Alagöz, G., Çalık, İ., & Güneş, E. (2018). Kültürel Miras Turizmi Açısından Erzincan Bakır İşleme Sanatının Mevcut Durumu ve Sürdürülebilirliği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 55, 174-191.
4. Arğun, F. N., Çolak, S., & Kaygusuz, M. (2022). Surface Design of Parchment Leather by Traditional Printing Methods. Engineering and Architecture Sciences, Theory, Current Research and New Trends-5, IVPE.
5. Ateşok, E. A. (2005). Babadağ dokumacılığı ve ilçede üretilen düz dokumaların bazı özellikleri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi.
6. Atmadiredja, G., Hendrik, H., Hartanto, A., Ocktaviana, S., & Wikayanto, A. (2025). Tourism Souvenir Innovation: Creating Visual Diversity Through Cultural Heritage. Handbook of Tourism and Hospitality Marketing in Indonesia (ss. 895-920). Springer Nature Singapore.
7. Bahadır Ünal, Z. (2008, 28–30 Mayıs). Geleneksel Kumaşların Turizme Yönelik Olarak Değerlendirilmesi [Bildiri Kitabı]. Kızılcabölük Geleneksel Dokumalar Sempozyumu, Denizli, Kızılcabölük, s. 59-62.
8. Belk, R. W. (1988). Possessions and the Extended Self. Journal of Consumer Research, 15(2), 139-168. https://doi.org/10.1086/209154

9. Bozok, D., Demirbulat, Ö. G., & Özdemir, S. S. (2015). El Sanatları ve Turizm İlişkisi Çerçevesinde Türk Halı Dokumacılığının UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesinde Yer Alan Örnekler Doğrultusunda Değerlendirilmesi. B. Zengin, S. A. Solmaz & Ç. Erdoğan (Ed.), 14. Geleneksel Turizm Paneli (ss. 564-569).
10. Brennan, L., & Savage, T. (2012). Cultural Consumption and Souvenirs: An Ethical Framework. Arts Marketing: An International Journal, 2(2), 144-160. https://doi.org/10.1108/20442081211274020
11. Carson, D., Prideaux, B., Coghlan, A., & Taylor, A. (2009). Heritage as a motivation for four-wheel-drive tourism in desert Australia. Journal of Heritage Tourism, 4(3), 217-225. https://doi.org/10.1080/17438730802691707
12. Ceylan, S., Arğun, F. N., & Kaygusuz, M. (2020). Serinhisar El Sanatları Ürünlerinin Kültürel Turizme Katkısı ve Hediyelik Eşya Tasarımlarında Yeniden Canlandırılması. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Alanında Akademik Çalışmalar II. Gece Kitaplığı.
13. Chen, C., Chen, H.-B., Yeh, S.-S., Tseng, L.-Y., & Huan, T.-C. (2022). Exploring tourists’ purchase intention of food-related souvenirs. Tourism Management Perspectives, 44, 101035. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2022.101035
14. Cohen, E. (1995). Touristic craft ribbon development in Thailand. Tourism Management, 16(3), 225-235. https://doi.org/10.1016/0261-5177(95)00007-B
15. Cohen, J. H. (2001). Textile, tourism and community development. Annals of Tourism Research, 28(2), 378-398. https://doi.org/10.1016/S0160-7383(00)00060-8
16. Çatalkaya Gök, E. (2020). Kızılcabölük Dokumacılığı nın XXI Yüzyıl Örnekleri [Bildiri Kitabı]. 14. Uluslararası Türk Kültürü, Sanatı ve Kültürel Mirası Koruma Sempozyumu, Konya.
17. Çaylı, G., & Ölmez, F. N. (2017). Denizli İli Serinhisar İlçesi Üç Etekleri. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 231-248.
18. Çeliker, D., & Dulupçu, M. A. (2017). Sürdürülebilirlik ve Yenileşim Açısından Turistik Hediyelik Eşyalar Konusunda Yenileştirilmiş Tasarımlar. Mevzuat Dergisi, 12, 187-205.
19. Duan, Z. Y., Tan, S.-K., Choon, S.-W., & Zhang, M. Y. (2023). Crafting a place-based souvenir for sustaining cultural heritage. Heliyon, 9(5), e15761. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e15761
20. Fagence, M. (2003). Tourism in Destination Communities. S. Singh, D. J. Timothy & R. K. Dowling (Ed.), Tourism and Local Society and Culture (ss. 55-78). CABI Publishing.
21. Hammad, A., Li, M., & Vrcelj, Z. (2023, Eylül). From tradition to exclusion: Analysing the surge of gated communities in Jordan and their societal consequences [Conference session]. 6th Langkawi International Multidisciplinary Conference 2023, s. 81.
22. Hitchcock, M. (2013). Souvenirs and Cultural Tourism. M. Smith & G. Richards (Ed.), The Routledge Handbook of Cultural Tourism (1. baskı). Routledge.
23. İleri, B., & Aysever, E. (2021). Hediyelik (Hatıra) Eşya Tasarımı: Hatay Arkeoloji Müze Mağazası İçin Bir Uygulama. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 10(80).
24. Kahvecioğlu Sarı, H. (2017). Denizli Kocadere Köyünde Bulunan El Dokuması Heybeler Üzerine Bir Araştırma [Bildiri Kitabı]. V. Uluslararası Halk Kültürü ve Sanat Etkinlikleri Sempozyumu, Ankara.
25. Kızık, M. M., & Dündar, R. (2024). Kültürel Miras Aktarımında Eşyaların Dili. Nizip Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 85-94.
26. Kim, S., & Littrell, M. A. (2001). Souvenir buying intentions for self versus others. Annals of Tourism Research, 28(3), 638-657. https://doi.org/10.1016/S0160-7383(00)00064-5
27. Kuhn, F. (2020). Conspicuous souvenirs: Analysing touristic self-presentation through souvenir display. Tourist Studies, 20(4), 485-504. https://doi.org/10.1177/1468797620956935
28. Lehto, X. Y., Cai, L. A., O’Leary, J. T., & Huan, T.-C. (2004). Tourist shopping preferences and expenditure behaviours: The case of the Taiwanese outbound market. Journal of Vacation Marketing, 10(4), 320-332. https://doi.org/10.1177/135676670401000404
29. Liang, Y., & Qi, Z. (2021). Research on Innovative Design of Tourism, Cultural and Creative Products from the Perspective of Huizhou Intangible Cultural Heritage Culture: Taking Wood Carving Patterns as an Example. Scientific and Social Research, 3(3), 228-232. https://doi.org/10.36922/ssr.v3i3.1189
30. Lin, Y.-H., & Lin, K. Q. R. (2006). Assessing mainland Chinese visitors’ satisfaction with shopping in Taiwan. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 11(3), 247-268. https://doi.org/10.1080/10941660600753281
31. Littrell, M. A. (1990). Symbolic significance of textile crafts for tourists. Annals of Tourism Research, 17(2), 228-245. https://doi.org/10.1016/0160-7383(90)90085-6
32. Liu, Y., Chen, M., & Wang, Q. (2022). The impact of symmetry design of intangible cultural heritage souvenir on tourists’ aesthetic pleasure. Frontiers in Psychology, 13, 987716.
33. Mathisen, S. R. (2020). Souvenirs and the Commodification of Sámi Spirituality in Tourism. Religions, 11(9), 429. https://doi.org/10.3390/rel11090429
34. Mossberg, L. (2007). A Marketing Approach to the Tourist Experience. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 7(1), 59-74. https://doi.org/10.1080/15022250701231915
35. Olalere, F. (2017). Importance of Product Attributes for Souvenir Purchase Preferences: A Viewpoint of Foreign Tourists in South Africa. African Journal of Hospitality, Tourism and Leisure, 6(3).
36. Olalere, F. E. (2019). Commoditising indigenous crafts to enhance tourism experience: A case study on Mambong Pottery, Malaysia. African Journal of Hospitality, Tourism and Leisure, 8(4).
37. Özkan, N., Aral, S., & Küçükmeral, S. (2008, 28–30 Mayıs). Kızılcabölük Bez Dokumalarının Özellikleri ve Giysi Tasarımları ile Uygulamalarından Örnekler [Bildiri Kitabı]. Kızılcabölük Geleneksel Dokumalar Sempozyumu, Denizli, Kızılcabölük, s. 59-62.
38. Özaltaş Serçek, G., & Akyüz İliyo. (2021). Telkâri Sanatı’nın Kültürel Miras ve Turizm Açısından Değerlendirilmesi. International Journal of Mardin Studies, 2021(2), 18-30.
39. Paraskevaidis, P., & Andriotis, K. (2015). Values of souvenirs as commodities. Tourism Management, 48, 1-10. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2014.10.014
40. Qiu, L., Rahman, A. R. A., & Dolah, M. S. B. (2024). The role of souvenirs in enhancing local cultural sustainability: A systematic literature review. Sustainability, 16(10), 3893.
41. Qiuxia, Z., Abdul Rahman, A. R., & Wenhong, H. (2022). A thematic review on souvenirs from design perspective publications from 2012–2022: analysis of trends for future studies. Cogent Arts & Humanities, 9(1). https://doi.org/10.1080/23311983.2022.2100129
42. Richards, G. (2018). Cultural tourism: A review of recent research and trends. Journal of Hospitality and Tourism Management, 36, 12-21. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2018.03.005
43. Sarıoğlu, H., Özmen, B., & Sarıoğlu, P. (2008, 28–30 Mayıs). Kızılcabölük Kumaş Dokuma Geleneğinin Geçmişinden Örnekler [Bildiri Kitabı]. Kızılcabölük Geleneksel Dokumalar Sempozyumu, Denizli, Kızılcabölük, s. 35–46.
44. Shen, H., & Lai, I. K. W. (2022). Souvenirs: A Systematic Literature Review (1981–2020) and Research Agenda. Sage Open, 12(2). https://doi.org/10.1177/21582440221106734
45. Smith, L. (2009). Uses of heritage (1. baskı). Routledge.
46. Snepenger, D. J., Murphy, L., O’Connell, R., & Gregg, E. (2003). Tourists and residents use of a shopping space. Annals of Tourism Research, 30(3), 567-580. https://doi.org/10.1016/S0160-7383(03)00026-4
47. Soukhathammavong, B., & Park, E. (2019). The authentic souvenir: What does it mean to souvenir suppliers in the heritage destination? Tourism Management, 72, 105-116. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2018.11.015
48. Sthapit, E., & Björk, P. (2019). Relative contributions of souvenirs on memorability of a trip experience and revisit intention: a study of visitors to Rovaniemi, Finland. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 19(1), 1-26. https://doi.org/10.1080/15022250.2017.1354717
49. Swanson, K. K., & Horridge, P. E. (2006). Travel motivations as souvenir purchase indicators. Tourism Management, 27(4), 671-683. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2005.03.001
50. Swanson, K. K., & Timothy, D. J. (2012). Souvenirs: Icons of meaning, commercialization and commoditization. Tourism Management, 33(3), 489-499. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2011.10.007
51. Tanrısevdi, A., & Kurnaz, H. A. (2018). Hediyelik eşya satın alma davranışında kültürel özellikler: Hediyelik eşya satıcıları açısından bir inceleme. Journal of Travel and Tourism Research, (13), 1-18.
52. Timothy, D. J. (2005). Shopping Tourism, Retailing and Leisure. Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781873150610
53. Timothy, D. J. (2014). Trends in Tourism, Shopping, and Retailing. The Wiley Blackwell Companion to Tourism (ss. 378-388). Wiley. https://doi.org/10.1002/9781118474648.ch30
54. Timothy, D. J., & Boyd, S. W. (2003). Heritage tourism. Prentice Hall.
55. Torabian, P., & Arai, S. M. (2016). Tourist perceptions of souvenir authenticity: an exploration of selective tourist blogs. Current Issues in Tourism, 19(7), 697-712. https://doi.org/10.1080/13683500.2013.820259
56. Tosun, C., Temizkan, S. P., Timothy, D. J., & Fyall, A. (2007). Tourist shopping experiences and satisfaction. International Journal of Tourism Research, 9(2), 87-102. https://doi.org/10.1002/jtr.595
57. Tsang, N. K. F., Tsai, H., & Leung, F. (2011). A Critical Investigation of the Bargaining Behavior of Tourists: The Case of Hong Kong Open-Air Markets. Journal of Travel & Tourism Marketing, 28(1), 27-47. https://doi.org/10.1080/10548408.2011.535442
58. Turner, L. W., & Reisinger, Y. (2001). Shopping satisfaction for domestic tourists. Journal of Retailing and Consumer Services, 8(1), 15-27. https://doi.org/10.1016/S0969-6989(00)00005-9
59. Uğurlu, A., & Uğurlu, S. S. (2006, 23–24 Kasım). Yörenin kültürel kimliği olarak Buldan Bezi [Bildiri Kitabı]. Buldan Sempozyumu, s. 275-280.
60. UNESCO. (2023). Tangible and Intangible Heritage. https://ich.unesco.org/en/tangible-and-intangible-heritage-00097
61. Utkun, E., & Gündoğan, M. A. (2014). Buldan Dokumalarının Kullanım Alanının Arttırılmasına Yönelik Bir Uygulama Çalışması. Ejovoc (Electronic Journal of Vocational Colleges), 4(4), 73-78.
62. Yanar, A., & Erdoğan, Z. (2019). Denizli Dokumalarının Kültürel Miras ve Coğrafi İşaretleme Bakımından Önemi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (37), 43-51.
63. Yang, Y., Shafi, M., Song, X., & Yang, R. (2018). Preservation of Cultural Heritage Embodied in Traditional Crafts in the Developing Countries. A Case Study of Pakistani Handicraft Industry. Sustainability, 10(5), 1336. https://doi.org/10.3390/su10051336
64. Yu, X., & Xu, H. (2019). Cultural heritage elements in tourism: A tier structure from a tripartite analytical framework. Journal of Destination Marketing & Management, 13, 39-50. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2019.05.003
65. Zhu, Q., Rahman, R., Alli, H., & Effendi, R. A. A. R. A. (2023). Souvenirs Development Related to Cultural Heritage: A Thematic Review. Sustainability, 15(4), 2918. https://doi.org/10.3390/su15042918