AVRUPA BİRLİĞİ’NDE HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ KRİZİ ÜYE VE ADAY ÜLKELERE YÖNELİK ÖNLEYİCİ POLİTİKALARIN SİYASETİ

Son dönemde yeni Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkelerde (özellikle Polonya ve Macaristan) yapılan bir takım anayasal ve yasal değişiklikler Birliğin kurucu ilkelerinden biri olan hukukun üstünlüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle eleştirilmiştir. Brüksel, üye ülkelerin oy hakkının bile elinden alınmasına imkan veren AB anlaşmasının yedinci maddesinin uygulanması yönünde adımlar atmıştır. Genel olarak ‘hukukun üstünlüğü krizi’ başlığı altında değerlendirilen bu gelişmeler, i) AB kurumlarının üye ülkelerde demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü gibi AB üyelik (demokratik) koşulluluğunun parçası olan kuralların ihlali karşısında gerekli donanıma sahip olmadığını ve ii) üye ülkelerin bu ihalelere karşı birlikte hareket etmekte zorlandıklarını göstermiştir. AB üye ülkelerinde etkin politikalar yürütülememesi, demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı alanlarında üye devlet ortalamasından oldukça geride olan aday ülkelerde AB’nin izleyeceği strateji hakkında soru işaretlerini artırmıştır. Bu çalışma, AB’de hukukun üstünlüğü ilkesini denetleyen kurumsal mekanizmaları siyasi boyutları ile ele alırken, aday ülkeler için hukukun üstünlüğü ilkesini teşvik politikalarının genişleme strateji belgeleri çerçevesinde değişen gelişimini analiz etmektedir. Bulgular göstermektedir ki, AB, üye ülkelerde öğrendiği dersten hareketle genişleme stratejisi kapsamımda hukukun üstünlüğü ilkesinin teşvikine yönelik daha kapsamlı bir politika izlemeye başlamıştır. Bu haliyle çalışma, literatürde hukukun üstünlüğünü ihlal eden uygulamaları daha çok üye ülkeler nezdinde değerlendiren çalışmalara bir katkı yapmayı ve AB’nin bu alandaki politikalarına tarihsel bir derinlik ve karşılaştırmalı bir perspektif kazandırmayı amaçlamaktadır.