Sıfır Atık Yönetimi Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi ile Değerlendirilmesi: Büyükşehirler Örneği

Öz

Teknolojik gelişmeler, artan refah düzeyi, gittikçe kalabalıklaşan nüfus ve tüketim, çevre üzerinde olumsuz baskılara yol açmaktadır. Bununla birlikte atıkların etkin, sorumlu ve sürdürülebilir biçimde işlenmesi sorunu her zamankinden daha önemlidir. Bu nedenle, kaynakların daha fazla tükenmesini önlemek için sürdürülebilir üretim ve tüketim stratejilerine olan talepler giderek artmaktadır. Bu kapsamda sürdürülebilir çevre politikalarının temel odak noktalarından biri sıfır atık yönetimidir. Sıfır atık yönetimi atık üretimini önlemek ve ortadan kaldırmak, atıktan kaynak ya da enerji geri kazanımı sağlamak, doğayı ve insanoğlunu korumak için israfı önlemek biçiminde tanımlanmaktadır. Bu çerçevede ele alınan çalışmada, Türkiye’nin otuz büyükşehrinin sıfır atık yönetim etkinliğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Üç girdi ve iki çıktı değişkeni bağlamında VZA ile gerçekleştirilen değerlendirmeler, çoğu büyükşehrin tüm modellerde etkin olmadığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, yerel yönetimlerin atık işleme kapasitesinin artırılması, nitelikli uzmanlar istihdam edilmesi, sıfır atık için tüm yerel ve merkezi paydaş yönetim birimleri ile işbirliği yapılması, paydaşların eğitilmesi, mevzuatın etkin bir şekilde uygulanması ve evsel atıkların sınıflandırılması için önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Atık Yönetimi
• Sıfır Atık Yönetimi
• Yerel Yönetimler
• Büyükşehirler
• Etkinlik Analizi
• Veri Zarflama Analizi

Evaluation of Zero Waste Management Efficiency Using Data Envelopment Analysis: The Case of Metropolitan Cities

Öz

Technological developments, increasing welfare levels, an increasingly crowded population and consumption all cause negative pressures on the environment. In addition, the problem of effective, responsible and sustainable treatment of waste is more important than ever. Therefore, the demands for sustainable production and consumption strategies are increasing in order to prevent further depletion of resources. In this framework, zero waste management is a major focus point of sustainable environmental policies. Zero waste management is defined as the prevention and elimination of waste production, the extraction and utilization of resources or energy from waste, and the prevention of waste in order to protect nature and humans. The aim of this study, conducted under this framework, is to investigate the zero waste management efficiency of Turkey's thirty metropolitan cities. Most metropolitan cities are not efficient in all models, according to DEA evaluations including three input and two output variables. As a result, recommendations were made to increase local governments' waste processing capacity, employ qualified experts, collaborate with all local and central stakeholder management units to achieve zero waste, train stakeholders, effectively apply legislation, and classify domestic waste.

Anahtar Kelimeler

• Waste Management
• Zero Waste Management
• Local Governments
• Metropolitan Cities
• Efficiency Analysis
• Data Envelopment Analysis

Kaynakça

1. Abbott, A., Nandeibam, S., & O'Shea, L. (2011). Explaining the variation in household recycling rates across the UK. Ecological Economics, 70(11), 2214-2223.
2. Abbott, A., Nandeibam, S., & O'Shea, L. (2011). Explaining the variation in household recycling rates across the UK. Ecological Economics, 70(11), 2214-2223.
3. Agovino, M., Garofalo, A., & Mariani, A. (2016). Effects of environmental regulation on separate waste collection dynamics: empirical evidence from Italy. Journal of Cleaner Production, 124, 30-40.
4. Agovino, M., Garofalo, A., & Mariani, A. (2016). Effects of environmental regulation on separate waste collection dynamics: empirical evidence from Italy. Journal of Cleaner Production, 124, 30-40.
5. Apaydin, Ş. (2020). OECD Ülkelerinde atık yönetimi ve ekonomik büyüme ilişkisi: Bir panel kantil regresyon yaklaşımı. Third Sector Social Economic Review, 55(1), 300-312.
6. Apaydin, Ş. (2020). OECD Ülkelerinde atık yönetimi ve ekonomik büyüme ilişkisi: Bir panel kantil regresyon yaklaşımı. Third Sector Social Economic Review, 55(1), 300-312.
7. Ardoğan, R. (2012). Tüketim, nüfus ve çevre sorunları: Orantısız denklem. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 1(4), 81-106.
8. Ardoğan, R. (2012). Tüketim, nüfus ve çevre sorunları: Orantısız denklem. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 1(4), 81-106.

9. Atçı F. (2020). Çevre ve atık yönetiminde sıfır atık uygulamaları kapsamında atık toplama tesislerinin veri zarflama analizi ile etkinlik ölçümü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
10. Atçı F. (2020). Çevre ve atık yönetiminde sıfır atık uygulamaları kapsamında atık toplama tesislerinin veri zarflama analizi ile etkinlik ölçümü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
11. Ayçin, E., & Kayapinar Kaya, S. (2021). Towards the circular economy: Analysis of barriers to implementation of Turkey’s zero waste management using the fuzzy DEMATEL method. Waste Management & Research, 39(8), 1078-1089.
12. Ayçin, E., & Kayapinar Kaya, S. (2021). Towards the circular economy: Analysis of barriers to implementation of Turkey’s zero waste management using the fuzzy DEMATEL method. Waste Management & Research, 39(8), 1078-1089.
13. Aytekin, A. (2022). Çok kriterli karar analizi. Ankara: Nobel Bilimsel.
14. Aytekin, A. (2022). Çok kriterli karar analizi. Ankara: Nobel Bilimsel.
15. Aytekin, A., Ecer, F., Korucuk, S., & Karamaşa, Ç. (2022). Global innovation efficiency assessment of EU member and candidate countries via DEA-EATWIOS multi-criteria methodology. Technology in Society, 68, 101896.
16. Aytekin, A., Ecer, F., Korucuk, S., & Karamaşa, Ç. (2022). Global innovation efficiency assessment of EU member and candidate countries via DEA-EATWIOS multi-criteria methodology. Technology in Society, 68, 101896.
17. Baştan Töke, L. (2020). Kompost ve biyogaz tesislerinde veri zarflama analizi ile etkinlik ölçümü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
18. Baştan Töke, L. (2020). Kompost ve biyogaz tesislerinde veri zarflama analizi ile etkinlik ölçümü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
19. Bek, N. (2019). Çevresel performans endeksi ve sürdürülebilir yönetişim göstergeleri kapsamında ülke karşılaştırması: Türkiye ve İsviçre örneği. Uluslararası Sosyal Bilimlerde Yenilikçi Yaklaşımlar Dergisi, 3(2), 36-45.
20. Bek, N. (2019). Çevresel performans endeksi ve sürdürülebilir yönetişim göstergeleri kapsamında ülke karşılaştırması: Türkiye ve İsviçre örneği. Uluslararası Sosyal Bilimlerde Yenilikçi Yaklaşımlar Dergisi, 3(2), 36-45.
21. Benito-López, B., del Rocio Moreno-Enguix, M., & Solana-Ibañez, J. (2011). Determinants of efficiency in the provision of municipal street-cleaning and refuse collection services. Waste Management, 31(6), 1099-1108.
22. Benito-López, B., del Rocio Moreno-Enguix, M., & Solana-Ibañez, J. (2011). Determinants of efficiency in the provision of municipal street-cleaning and refuse collection services. Waste Management, 31(6), 1099-1108.
23. Boysan, F., Özer, Ç., Has, M., Murat, M. (2015). Project on solid waste recycling plant in Sakarya university campus. Procedia Earth and Planetary Science, 15, 590-595.
24. Boysan, F., Özer, Ç., Has, M., Murat, M. (2015). Project on solid waste recycling plant in Sakarya university campus. Procedia Earth and Planetary Science, 15, 590-595.
25. Buenrostro, O., & Bocco, G. (2003). Solid waste management in municipalities in Mexico: goals and perspectives. Resources, Conservation and Recycling, 39(3), 251-263.
26. Buenrostro, O., & Bocco, G. (2003). Solid waste management in municipalities in Mexico: goals and perspectives. Resources, Conservation and Recycling, 39(3), 251-263.
27. Boussofiane, A., Dyson, R. G., & Thanassoulis, E. (1991). Applied data envelopment analysis. European Journal of Operational Research, 52(1), 1-15.
28. Boussofiane, A., Dyson, R. G., & Thanassoulis, E. (1991). Applied data envelopment analysis. European Journal of Operational Research, 52(1), 1-15.
29. Callan, S. J., & Thomas, J. M. (2006). Analyzing demand for disposal and recycling services: a systems approach. Eastern Economic Journal, 32(2), 221-240.
30. Callan, S. J., & Thomas, J. M. (2006). Analyzing demand for disposal and recycling services: a systems approach. Eastern Economic Journal, 32(2), 221-240.
31. Căutişanu, C., Asandului, L., Borza, M., & Turturean, C. (2018). Quantitative approach to circular economy in the OECD countries. Amfiteatru Economic, 20(48), 262-277.
32. Căutişanu, C., Asandului, L., Borza, M., & Turturean, C. (2018). Quantitative approach to circular economy in the OECD countries. Amfiteatru Economic, 20(48), 262-277.
33. Cooper, W. W., Li, S., Seiford, L. M., Tone, K., Thrall, R. M., & Zhu, J. (2001). Sensitivity and stability analysis in DEA: some recent developments. Journal of Productivity Analysis, 15, 217-246.
34. Cooper, W. W., Li, S., Seiford, L. M., Tone, K., Thrall, R. M., & Zhu, J. (2001). Sensitivity and stability analysis in DEA: some recent developments. Journal of Productivity Analysis, 15, 217-246.
35. Dyson, R. G., Allen, R., Camanho, A. S., Podinovski, V. V., Sarrico, C. S., & Shale, E. A. (2001). Pitfalls and protocols in DEA. European Journal of Operational Research, 132(2), 245-259.
36. Dyson, R. G., Allen, R., Camanho, A. S., Podinovski, V. V., Sarrico, C. S., & Shale, E. A. (2001). Pitfalls and protocols in DEA. European Journal of Operational Research, 132(2), 245-259.
37. Emrouznejad, A., & Yang, G. L. (2018). A survey and analysis of the first 40 years of scholarly literature in DEA: 1978–2016. Socio-Economic Planning Sciences, 61, 4-8.
38. Emrouznejad, A., & Yang, G. L. (2018). A survey and analysis of the first 40 years of scholarly literature in DEA: 1978–2016. Socio-Economic Planning Sciences, 61, 4-8.
39. Evin., H. & Özdemir, A. (2022). Büyükşehirlerin katı atık yönetimi etkinliğinin veri zarflama analizi kullanılarak ölçülmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42, 422-454.
40. Evin., H. & Özdemir, A. (2022). Büyükşehirlerin katı atık yönetimi etkinliğinin veri zarflama analizi kullanılarak ölçülmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42, 422-454.
41. Feng, Y., Yang, C. Y., Lu, C. C., & Tang, P. Y. (2022). Measuring pollution control and environmentally sustainable development in China based on parallel DEA method. Energies, 15(15), 5697.
42. Feng, Y., Yang, C. Y., Lu, C. C., & Tang, P. Y. (2022). Measuring pollution control and environmentally sustainable development in China based on parallel DEA method. Energies, 15(15), 5697.
43. Gan, L., Wan, X., Ma, Y., & Lev, B. (2023). Efficiency evaluation for urban industrial metabolism through the methodologies of emergy analysis and dynamic network stochastic block model. Sustainable Cities and Society, 90, 104396.
44. Gan, L., Wan, X., Ma, Y., & Lev, B. (2023). Efficiency evaluation for urban industrial metabolism through the methodologies of emergy analysis and dynamic network stochastic block model. Sustainable Cities and Society, 90, 104396.
45. Gaeta, G. L., Ghinoi, S., & Silvestri, F. (2017). Municipal performance in waste recycling: An empirical analysis based on data from the Lombardy region (Italy). Letters in Spatial and Resource Sciences, 10, 337-352.
46. Gaeta, G. L., Ghinoi, S., & Silvestri, F. (2017). Municipal performance in waste recycling: An empirical analysis based on data from the Lombardy region (Italy). Letters in Spatial and Resource Sciences, 10, 337-352.
47. Gertsakis, J., & Lewis, H. (2003). Sustainability and the waste management hierarchy. A discussion paper for EcoRecycle Victoria, Melbourne: RMIT University.
48. Gertsakis, J., & Lewis, H. (2003). Sustainability and the waste management hierarchy. A discussion paper for EcoRecycle Victoria, Melbourne: RMIT University.
49. Gözen, E., Salihoğlu, N., K., (2022). Bursa Uludağ Üniversitesi’nde katı atık karakterizasyonu ve geri dönüşüm potansiyelinin belirlenmesi. Doğa ve Mühendislik Bilimlerinde Güncel Tartışmalar, 4(1), 110-127.
50. Gözen, E., Salihoğlu, N., K., (2022). Bursa Uludağ Üniversitesi’nde katı atık karakterizasyonu ve geri dönüşüm potansiyelinin belirlenmesi. Doğa ve Mühendislik Bilimlerinde Güncel Tartışmalar, 4(1), 110-127.
51. Guerrini, A., Carvalho, P., Romano, G., Marques, R. C., & Leardini, C. (2017). Assessing efficiency drivers in municipal solid waste collection services through a non-parametric method. Journal of Cleaner Production, 147, 431-441.
52. Guerrini, A., Carvalho, P., Romano, G., Marques, R. C., & Leardini, C. (2017). Assessing efficiency drivers in municipal solid waste collection services through a non-parametric method. Journal of Cleaner Production, 147, 431-441.
53. Gündogdu, H. G., & Aytekin, A. (2022a). The effects of sustainable governance to sustainable development. Operational Research in Engineering Sciences: Theory and Applications, 5(2), 117–151.
54. Gündogdu, H. G., & Aytekin, A. (2022a). The effects of sustainable governance to sustainable development. Operational Research in Engineering Sciences: Theory and Applications, 5(2), 117–151.
55. Gündoğdu, H. G. & Aytekin, A. (2022b). İklim değişikliği, sürdürülebilir şehirler ve topluluklar bağlamında çok kriterli bir değerlendirme. İnsan ve İnsan, 9(33), 33-52.
56. Gündoğdu, H. G. & Aytekin, A. (2022b). İklim değişikliği, sürdürülebilir şehirler ve topluluklar bağlamında çok kriterli bir değerlendirme. İnsan ve İnsan, 9(33), 33-52.
57. Hacısalihoğlu, S. (2021). Okullarda atık yönetimi yaklaşımı: Balıkesir ili örneği, Biyosistem Mühendisliği Dergisi, 2(1),70-85.
58. Hacısalihoğlu, S. (2021). Okullarda atık yönetimi yaklaşımı: Balıkesir ili örneği, Biyosistem Mühendisliği Dergisi, 2(1),70-85.
59. Haksevenler, B., H., G., Kavak, F., F., Akpınar, A., (2020). Sıfır atık yönetimi, Marmara Üniversitesi Anadoluhisarı Kampüsü örneği. Kent Akademisi, 13(4), 722-735.
60. Haksevenler, B., H., G., Kavak, F., F., Akpınar, A., (2020). Sıfır atık yönetimi, Marmara Üniversitesi Anadoluhisarı Kampüsü örneği. Kent Akademisi, 13(4), 722-735.
61. Hanedar, A., Gül, B., Güneş, E., Kaykıoğlu, G. ve Güneş, Y., (2021). Waste management and zero waste practices in educational institutions, Environmental Research & Technology, 4(2), 126-133.
62. Hanedar, A., Gül, B., Güneş, E., Kaykıoğlu, G. ve Güneş, Y., (2021). Waste management and zero waste practices in educational institutions, Environmental Research & Technology, 4(2), 126-133.
63. Ilgar, R., (2020). Geri Dönüşüm olgusu ve 5., 6., 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin geri dönüşüme yönelik duyarlılıkları, Çanakkale ili örneği. Turkish Academic Research Review, 5(4), 493-510.
64. Ilgar, R., (2020). Geri Dönüşüm olgusu ve 5., 6., 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin geri dönüşüme yönelik duyarlılıkları, Çanakkale ili örneği. Turkish Academic Research Review, 5(4), 493-510.
65. Iresha, F. M., & Prasojo, S. A. (2018). Evaluation of solid waste management at campus using the “Zero Waste Index”: The case on campus of Islamic University of Indonesia. In MATEC Web of Conferences (Vol. 154, p. 02004). EDP Sciences.
66. Iresha, F. M., & Prasojo, S. A. (2018). Evaluation of solid waste management at campus using the “Zero Waste Index”: The case on campus of Islamic University of Indonesia. In MATEC Web of Conferences (Vol. 154, p. 02004). EDP Sciences.
67. Kara, Ü. (2021). Türkiye’de sıfır atık projesi uygulaması: Safranbolu örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Karabük Üniversitesi Eğitim Enstitüsü, Karabük.
68. Kara, Ü. (2021). Türkiye’de sıfır atık projesi uygulaması: Safranbolu örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Karabük Üniversitesi Eğitim Enstitüsü, Karabük.
69. Karahan, A., & Özgür, E. (2009). Hastanelerde performans yönetim sistemi ve veri zarflama analizi. İstanbul: Nobel Yayınevi.
70. Karahan, A., & Özgür, E. (2009). Hastanelerde performans yönetim sistemi ve veri zarflama analizi. İstanbul: Nobel Yayınevi.
71. Kılınç Şahin, S., Bekar, A. (2018). Küresel bir sorun “gıda atıkları”: Otel işletmelerindeki boyutları. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(4), 1039-1061.
72. Kılınç Şahin, S., Bekar, A. (2018). Küresel bir sorun “gıda atıkları”: Otel işletmelerindeki boyutları. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(4), 1039-1061.
73. Kinnaman, T. C., & Fullerton, D. (2002). Garbage and recycling with endogenous local policy. In D. Fullerton (Ed.), The Economics of Household Garbage and Recycling Behavior (s. 120-143), Edward Elgar Publishing.
74. Kinnaman, T. C., & Fullerton, D. (2002). Garbage and recycling with endogenous local policy. In D. Fullerton (Ed.), The Economics of Household Garbage and Recycling Behavior (s. 120-143), Edward Elgar Publishing.
75. Lakhan, C. (2014). Exploring the relationship between municipal promotion and education investments and recycling rate performance in Ontario. Resources, Conservation and Recycling, 92, 222-229.
76. Lakhan, C. (2014). Exploring the relationship between municipal promotion and education investments and recycling rate performance in Ontario. Resources, Conservation and Recycling, 92, 222-229.
77. Liang, L., Wu, D., & Hua, Z. (2004). MES-DEA modelling for analyzing anti-industrial pollution efficiency and its application in Anhui province of China. International Journal of Global Energy Issues, 22(2-4), 88-98.
78. Liang, L., Wu, D., & Hua, Z. (2004). MES-DEA modelling for analyzing anti-industrial pollution efficiency and its application in Anhui province of China. International Journal of Global Energy Issues, 22(2-4), 88-98.
79. Liu, L., & Sun, Q. (2019). Empirical research on ecological efficiency of coal resource–dependent cities in China. Journal of Environmental Engineering, 145(9), 04019047.
80. Liu, L., & Sun, Q. (2019). Empirical research on ecological efficiency of coal resource–dependent cities in China. Journal of Environmental Engineering, 145(9), 04019047.
81. Liu, W., Xiao, L., Lin, J., & Guo, Q. (2020). Ling-Xinga Evaluation on the efficiency of municipal solid waste management in cities of China based on DEA-Malmquist. Zhongguo Huanjing Kexue/ China Environmental Science, 40(7), 3196 – 3203.
82. Liu, W., Xiao, L., Lin, J., & Guo, Q. (2020). Ling-Xinga Evaluation on the efficiency of municipal solid waste management in cities of China based on DEA-Malmquist. Zhongguo Huanjing Kexue/ China Environmental Science, 40(7), 3196 – 3203.
83. McDougall, F. R., White, P., Franke, M., & Hindle, P. (2001). Integrated solid waste management: A life cycle inventory (2. Ed.). Oxford, UK: Blackwell Science.
84. McDougall, F. R., White, P., Franke, M., & Hindle, P. (2001). Integrated solid waste management: A life cycle inventory (2. Ed.). Oxford, UK: Blackwell Science.
85. Molinos-Senante, M., Maziotis, A., Sala-Garrido, R., & Mocholí-Arce, M. (2023). Factors influencing eco-efficiency of municipal solid waste management in Chile: A double-bootstrap approach. Waste Management & Research, 41(2), 457-466.
86. Molinos-Senante, M., Maziotis, A., Sala-Garrido, R., & Mocholí-Arce, M. (2023). Factors influencing eco-efficiency of municipal solid waste management in Chile: A double-bootstrap approach. Waste Management & Research, 41(2), 457-466.
87. Okursoy, A., & Tezsürücü, D. (2014). Veri zarflama analizi ile göreli etkinliklerin karşılaştırılması: Türkiye’deki illerin kültürel göstergelerine ilişkin bir uygulama. Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(2), 1-18.
88. Okursoy, A., & Tezsürücü, D. (2014). Veri zarflama analizi ile göreli etkinliklerin karşılaştırılması: Türkiye’deki illerin kültürel göstergelerine ilişkin bir uygulama. Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(2), 1-18.
89. Özden, Ü. (2008). Veri zarflama analizi (VZA) ile Türkiye’deki vakıf üniversitelerinin etkinliğinin ölçülmesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 167-185.
90. Özden, Ü. (2008). Veri zarflama analizi (VZA) ile Türkiye’deki vakıf üniversitelerinin etkinliğinin ölçülmesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 167-185.
91. Öztürk, İ. (2010). Katı atık yönetimi ve AB uyumlu uygulamaları, İstanbul: İSTAÇ A.Ş. Teknik Kitaplar Serisi 2.
92. Öztürk, İ. (2010). Katı atık yönetimi ve AB uyumlu uygulamaları, İstanbul: İSTAÇ A.Ş. Teknik Kitaplar Serisi 2.
93. Pehlivan, S. (2021). Kamu kurumlarında sıfır atık yönetimi: Bursa ilinde bir kamu kuruluşu olarak ilbank bursa bölge müdürlüğü örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bursa Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bursa.
94. Pehlivan, S. (2021). Kamu kurumlarında sıfır atık yönetimi: Bursa ilinde bir kamu kuruluşu olarak ilbank bursa bölge müdürlüğü örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bursa Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bursa.
95. Price, J. L., & Joseph, J. B. (2000). Demand management–a basis for waste policy: a critical review of the applicability of the waste hierarchy in terms of achieving sustainable waste management. Sustainable Development, 8(2), 96-105.
96. Price, J. L., & Joseph, J. B. (2000). Demand management–a basis for waste policy: a critical review of the applicability of the waste hierarchy in terms of achieving sustainable waste management. Sustainable Development, 8(2), 96-105.
97. Ramanathan, R. (2003). An introduction to data envelopment analysis: a tool for performance measurement. New Delhi: Sage Publications.
98. Ramanathan, R. (2003). An introduction to data envelopment analysis: a tool for performance measurement. New Delhi: Sage Publications.
99. Ramsar, (2012). The Ramsar Convention on Wetlands. Background and context to the development of principles and guidance for the planning and management of urban and peri-urban wetlands (COP11 DR11), Retrieved from: http://www.ramsar.org/pdf/cop11/doc/cop11-doc23-e-urban.pdf.
100. Ramsar, (2012). The Ramsar Convention on Wetlands. Background and context to the development of principles and guidance for the planning and management of urban and peri-urban wetlands (COP11 DR11), Retrieved from: http://www.ramsar.org/pdf/cop11/doc/cop11-doc23-e-urban.pdf.
101. Ren, F., Sun, Y., Liu, J., Chen, K., & Shi, N. (2022). A modified dynamic DEA model to assess the wastewater treatment efficiency: perspective from Yangtze River and Non-Yangtze River Basin. Scientific Reports, 12(1), 9931.
102. Ren, F., Sun, Y., Liu, J., Chen, K., & Shi, N. (2022). A modified dynamic DEA model to assess the wastewater treatment efficiency: perspective from Yangtze River and Non-Yangtze River Basin. Scientific Reports, 12(1), 9931.
103. Romano, G., Rapposelli, A., & Marrucci, L. (2019). Improving waste production and recycling through zero-waste strategy and privatization: An empirical investigation. Resources, Conservation and Recycling, 146, 256-263.
104. Romano, G., Rapposelli, A., & Marrucci, L. (2019). Improving waste production and recycling through zero-waste strategy and privatization: An empirical investigation. Resources, Conservation and Recycling, 146, 256-263.
105. Romano, G., Ferreira, D. C., Marques, R. C., & Carosi, L. (2020). Waste services' performance assessment: The case of Tuscany, Italy. Waste Management, 118, 573-584.
106. Romano, G., Ferreira, D. C., Marques, R. C., & Carosi, L. (2020). Waste services' performance assessment: The case of Tuscany, Italy. Waste Management, 118, 573-584.
107. Sakai, S., Yoshida, H., Hirai, Y., Asari, M., Takigami, H., Takahashi, S., … Chi, N.K. (2011). International comparative study of 3R and waste management policy developments. Journal of Material Cycles Waste Management, 13(2), 86-102.
108. Sakai, S., Yoshida, H., Hirai, Y., Asari, M., Takigami, H., Takahashi, S., … Chi, N.K. (2011). International comparative study of 3R and waste management policy developments. Journal of Material Cycles Waste Management, 13(2), 86-102.
109. Sarra, A., Mazzocchitti, M., & Rapposelli, A. (2017). Evaluating joint environmental and cost performance in municipal waste management systems through data envelopment analysis: Scale effects and policy implications. Ecological Indicators, 73, 756-771.
110. Sarra, A., Mazzocchitti, M., & Rapposelli, A. (2017). Evaluating joint environmental and cost performance in municipal waste management systems through data envelopment analysis: Scale effects and policy implications. Ecological Indicators, 73, 756-771.
111. Seadon, J. K. (2006). Integrated waste management–Looking beyond the solid waste horizon. Waste Management, 26(12), 1327-1336.
112. Seadon, J. K. (2006). Integrated waste management–Looking beyond the solid waste horizon. Waste Management, 26(12), 1327-1336.
113. Seyhan, N. (2023). AB ülkelerinin çevre ve atık yönetimi performanslarının değerlendirilmesi: Veri zarflama analizi ve yapay sinir ağlarının birlikte uygulanması. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 343-355.
114. Seyhan, N. (2023). AB ülkelerinin çevre ve atık yönetimi performanslarının değerlendirilmesi: Veri zarflama analizi ve yapay sinir ağlarının birlikte uygulanması. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 343-355.
115. Shekdar, A. V. (2009). Sustainable solid waste management: An integrated approach for Asian countries. Waste Management, 29(4), 1438-1448.
116. Shekdar, A. V. (2009). Sustainable solid waste management: An integrated approach for Asian countries. Waste Management, 29(4), 1438-1448.
117. Shi, Z., Huang, H., Chiu, Y. H., Zhang, B., & Zhang, C. (2021). Linkage analysis of water resources, wastewater pollution, and health for regional sustainable development—using undesirable three-stage dynamic data envelopment analysis. Environmental Science and Pollution Research, 28, 19325-19350.
118. Shi, Z., Huang, H., Chiu, Y. H., Zhang, B., & Zhang, C. (2021). Linkage analysis of water resources, wastewater pollution, and health for regional sustainable development—using undesirable three-stage dynamic data envelopment analysis. Environmental Science and Pollution Research, 28, 19325-19350.
119. Shi, Z., Wu, F., Huang, H., Sun, X., & Zhang, L. (2019). Comparing economics, environmental pollution, and health efficiency in China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(23), 27-48.
120. Shi, Z., Wu, F., Huang, H., Sun, X., & Zhang, L. (2019). Comparing economics, environmental pollution, and health efficiency in China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(23), 27-48.
121. Sueyoshi, T., Yuan, Y., & Goto, M. (2017). A literature study for DEA applied to energy and environment. Energy Economics, 62, 104-124.
122. Sueyoshi, T., Yuan, Y., & Goto, M. (2017). A literature study for DEA applied to energy and environment. Energy Economics, 62, 104-124.
123. Şaşmaz, E., Avcı, S., & Aladağ, Z. (2020). Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflamasına Göre 1. Düzey ’de yer alan belediyelerin katı atık yönetiminin değerlendirilmesi. Veri Bilimi, 3(1), 33-40.
124. Şaşmaz, E., Avcı, S., & Aladağ, Z. (2020). Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflamasına Göre 1. Düzey ’de yer alan belediyelerin katı atık yönetiminin değerlendirilmesi. Veri Bilimi, 3(1), 33-40.
125. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2023a). Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü, İl Çevre Durum Raporları. Erişim Adresi: https://ced.csb.gov.tr/2021-yili-il-cevre-durum-raporlari-i-104268
126. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2023a). Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü, İl Çevre Durum Raporları. Erişim Adresi: https://ced.csb.gov.tr/2021-yili-il-cevre-durum-raporlari-i-104268
127. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2023b). Atık Yönetim Uygulaması, Atık Raporlama Ekranı”. Erişim Adresi: http://motatkds.cevre.gov.tr/MotatKDS/WebAtikRapor.zul.
128. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2023b). Atık Yönetim Uygulaması, Atık Raporlama Ekranı”. Erişim Adresi: http://motatkds.cevre.gov.tr/MotatKDS/WebAtikRapor.zul.
129. TCMB EVDS (2023). Türkiye’ye gelen yabancı ziyaretçilerin sınır kapılarının bağlı olduğu illere göre dağılımı. Erişim Adresi: https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/dashboard/1317.
130. TCMB EVDS (2023). Türkiye’ye gelen yabancı ziyaretçilerin sınır kapılarının bağlı olduğu illere göre dağılımı. Erişim Adresi: https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/dashboard/1317.
131. Troschinetz, A. M. & Mihelcic, J. R. (2009). Sustainable recycling of municipal solid waste in developing countries. Waste Management, 29(2), 915-923.
132. Troschinetz, A. M. & Mihelcic, J. R. (2009). Sustainable recycling of municipal solid waste in developing countries. Waste Management, 29(2), 915-923.
133. Tüfek, B. (2022). Sıfır atık yönetimi sisteminin atık yönetimi sürecine etkileri: Balıkesir ili örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bandırma On yedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Balıkesir.
134. Tüfek, B. (2022). Sıfır atık yönetimi sisteminin atık yönetimi sürecine etkileri: Balıkesir ili örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bandırma On yedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Balıkesir.
135. UNDESA (2022). World Population Prospects 2022: Summary of Results. Retrieved from: https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/wpp2022_summary_of_results.pdf.
136. UNDESA (2022). World Population Prospects 2022: Summary of Results. Retrieved from: https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/wpp2022_summary_of_results.pdf.
137. UNDESA (2019). World Population Prospects 2019: Highlights. Retrieved from: https://population.un.org/wpp/publications/files/wpp2019_highlights.pdf (Erişim Tarihi: 14.04.2023).
138. UNDESA (2019). World Population Prospects 2019: Highlights. Retrieved from: https://population.un.org/wpp/publications/files/wpp2019_highlights.pdf (Erişim Tarihi: 14.04.2023).
139. UN-Habitat (2018). “Developing Public Space and Land Values in Cities and Neighbourhoods”, Discussion Paper, 23 July 2018.
140. UN-Habitat (2018). “Developing Public Space and Land Values in Cities and Neighbourhoods”, Discussion Paper, 23 July 2018.
141. UNEP, (2001a). India: State of the Environment 2001, United Nations Environment Programme, Retrieved from: https://wedocs.unep.org/20.500.11822/29566.
142. UNEP, (2001a). India: State of the Environment 2001, United Nations Environment Programme, Retrieved from: https://wedocs.unep.org/20.500.11822/29566.
143. UNEP, (2001b). Solid Waste Management, Nepal: State of the Environment 2001, United Nations Environment Programme, Retrieved from: http://www.sacep.org/pdf/Reports-Technical/2001-State-of-Environment-Report-Nepal.pdf.
144. UNEP, (2001b). Solid Waste Management, Nepal: State of the Environment 2001, United Nations Environment Programme, Retrieved from: http://www.sacep.org/pdf/Reports-Technical/2001-State-of-Environment-Report-Nepal.pdf.
145. UNEP, (2001c). Waste Disposal, Sri Lanka: State of the Environment 2001, United Nations Environment Programme, Retrieved from: http://www.sacep.org/pdf/Reports-Technical/2001-State-of-Environment-Report-Sri-Lanka.pdf.
146. UNEP, (2001c). Waste Disposal, Sri Lanka: State of the Environment 2001, United Nations Environment Programme, Retrieved from: http://www.sacep.org/pdf/Reports-Technical/2001-State-of-Environment-Report-Sri-Lanka.pdf.
147. UNEP, (2023). “About UN Environment Programme”. Retrieved from: https://www.unep.org/about-un-environment.
148. UNEP, (2023). “About UN Environment Programme”. Retrieved from: https://www.unep.org/about-un-environment.
149. The UN Millennium Ecosystem Assessment Report [Online]. Retrieved from: http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200607/cmselect/cmenvaud/77/77.pdf.
150. The UN Millennium Ecosystem Assessment Report [Online]. Retrieved from: http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200607/cmselect/cmenvaud/77/77.pdf.
151. Wilson, D. C. (2007). Development drivers for waste management. Waste Management & Research, 25(3), 198-207.
152. Wilson, D. C. (2007). Development drivers for waste management. Waste Management & Research, 25(3), 198-207.
153. Wolsink, M. (2010). Contested environmental policy infrastructure: Socio-political acceptance of renewable energy, water, and waste facilities. Environmental Impact Assessment Review, 30(5), 302-311.
154. Wolsink, M. (2010). Contested environmental policy infrastructure: Socio-political acceptance of renewable energy, water, and waste facilities. Environmental Impact Assessment Review, 30(5), 302-311.
155. Veleva, V., Parker, S., Lee, A., & Pinney, C. (2012). Measuring the business impacts of community involvement: The case of employee volunteering at UL. Business and Society Review, 117(1), 123-142.
156. Veleva, V., Parker, S., Lee, A., & Pinney, C. (2012). Measuring the business impacts of community involvement: The case of employee volunteering at UL. Business and Society Review, 117(1), 123-142.
157. Veleva, V., Bodkin, G., & Todorova, S. (2017). The need for better measurement and employee engagement to advance a circular economy: Lessons from Biogen’s “zero waste” journey. Journal of Cleaner Production, 154, 517-529.
158. Veleva, V., Bodkin, G., & Todorova, S. (2017). The need for better measurement and employee engagement to advance a circular economy: Lessons from Biogen’s “zero waste” journey. Journal of Cleaner Production, 154, 517-529.
159. Yang, Q., Fu, L., Liu, X., & Cheng, M. (2018). Evaluating the efficiency of municipal solid waste management in China. International journal of Environmental Research and Public Health, 15(11), 24-48.
160. Yang, Q., Fu, L., Liu, X., & Cheng, M. (2018). Evaluating the efficiency of municipal solid waste management in China. International journal of Environmental Research and Public Health, 15(11), 24-48.
161. Yang, Z., Xia, J., Zou, L., Qiao, Y., Xiao, S., Dong, Y., & Liu, C. (2022). Efficiency and driving force assessment of an integrated urban water use and wastewater treatment system: Evidence from spatial panel data of the urban agglomeration on the middle reaches of the Yangtze River. Science of the Total Environment, 805, 150232.
162. Yang, Z., Xia, J., Zou, L., Qiao, Y., Xiao, S., Dong, Y., & Liu, C. (2022). Efficiency and driving force assessment of an integrated urban water use and wastewater treatment system: Evidence from spatial panel data of the urban agglomeration on the middle reaches of the Yangtze River. Science of the Total Environment, 805, 150232.
163. You, S., & Yan, H. (2011). A new approach in modelling undesirable output in DEA model. Journal of the Operational Research Society, 62, 2146-2156.
164. You, S., & Yan, H. (2011). A new approach in modelling undesirable output in DEA model. Journal of the Operational Research Society, 62, 2146-2156.
165. Zaman, A. U. (2014). Measuring waste management performance using the ‘Zero Waste Index’: the case of Adelaide, Australia. Journal of Cleaner Production, 66, 407-419.
166. Zaman, A. U. (2014). Measuring waste management performance using the ‘Zero Waste Index’: the case of Adelaide, Australia. Journal of Cleaner Production, 66, 407-419.
167. Zaman, A. U., & Lehmann, S. (2013). The zero-waste index: a performance measurement tool for waste management systems in a ‘zero waste city’. Journal of Cleaner Production, 50, 123-132.
168. Zaman, A. U., & Lehmann, S. (2013). The zero-waste index: a performance measurement tool for waste management systems in a ‘zero waste city’. Journal of Cleaner Production, 50, 123-132.