The Evaluation Of The Perception Of Non-Muslims Through The Journals of Sebi̇lürreşad and Büyük Doğu

Öz

Islamism, which broke away from its traditional form in the 19th century and took on an ideological dimension, entered a period of revival following World War II after a long hiatus during the founding of the Republic. The most significant medium through which Islamist thought took root was Islamist journals. In Turkish political life, the journal Sebilürreşad stands among the leading publications issued in line with Islamist ideology. Launched in 1948 and published for many years, the journal emerged as the voice of the Islamist intellectual sphere. This study examines the depictions of non-Muslims in the Sebilürreşad Journal, one of the representatives of Islamist thought that gained prominence from the second half of the 1940s onward. The analysis of discourses addressing non-Muslims—positioned in opposition to Muslim identity and conceived as the “other”—is noteworthy for revealing the codes of the Islamist mindset during the Cold War era. It is hoped that the context in which Christianity and Judaism are addressed in Sebilürreşad, along with the journal’s approach to the “other,” will contribute to understanding the mental landscape of Islamic identity and the fundamental concerns of the era. Constructed as a religious and ideological threat, non-Muslims also served as a framework shaping Muslim Turkish identity. Judaism was particularly associated with concepts such as Freemasonry, communism, and internationalism; Christianity, meanwhile, was portrayed as an enemy within the context of missionary activities. The image of non-Muslims has been examined not only through its religious dimension but also within the context of the Cold War conditions of the era. Thus, the impact of the international atmosphere on processes of social construction has been analyzed, along with the place of approaches to the “other” from an Islamist perspective within the political and cultural context.

Anahtar Kelimeler

• Islam
• Islamism
• non-Muslim
• Christian
• Jew
• journal
• Büyük Doğu
• Sebilürreşad.

Sebilürreşad Dergisi’nde Gayrimüslim İmgesi

Öz

19. yüzyılda geleneksel formundan sıyrılarak ideolojik boyuta taşınan İslamcılık, Cumhuriyet’in inşası döneminde geçirdiği uzun bir kesinti sonrasında II. Dünya Savaşı’nı müteakip tekrar canlanma dönemine girmiştir. İslamcı fikriyatın filizlendiği en önemli mecra ise İslamcı dergiler olmuştur. Türk siyasal hayatında Sebilürreşad dergisi, İslamcı ideoloji doğrultusunda neşredilen önde gelen dergiler arasındadır. 1948 yılında yayımlanmaya başlayan ve uzun yıllar neşredilen dergi, İslamcı zihin dünyasının sesi olarak ön plana çıkmıştır. Bu çalışma, 1940’lı yılların ikinci yarısından itibaren görünürlük kazanan İslamcı düşüncenin temsilcilerinden olan Sebilürreşad Dergisi’ndeki gayrimüslim imgelerini incelemektedir. Müslüman kimliğin karşısında konumlandırılan ve “öteki” olarak tasavvur edilen gayrimüslimlerin ele alındıkları söylemlerin incelenmesi, Soğuk Savaş dönemine dair İslamcı zihniyetin kodlarını sunması bakımından dikkate değerdir. Sebilürreşad’da Hristiyanlık ve Yahudiliğin ele alındığı bağlamın ve derginin “öteki”ye dair yaklaşımlarının, İslamcı kimliğin zihin dünyasını ve döneme dair temel kaygılarını anlama noktasında katkı sunması umulmaktadır. Dinî ve ideolojik bir tehdit unsuru olarak inşa edilen gayrimüslimler, aynı zamanda Müslüman Türk kimliğinin de şekillenmesine yön veren bir çerçeve olmuştur. Yahudilik, özellikle masonluk, komünizm ve beynelmilelcilik gibi kavramlarla ilişkilendirilmiş; Hristiyanlık ise, misyonerlik faaliyetleri bağlamında bir düşman portresine oturtulmuştur. Gayrimüslim imgesi, dinî bir boyutunun yanında aynı zamanda dönemin Soğuk Savaş koşullarının etkisi içerisinde incelenmiştir. Böylelikle, uluslararası atmosferin toplumsal inşa süreçlerine yönelik etkisi ve İslamcı perspektifte “öteki”ye dair yaklaşımların siyasal ve kültürel bağlam içerisindeki yeri analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İslam
• İslamcılık
• gayrimüslim
• Hıristiyan
• Yahudi
• dergi
• Büyük Doğu
• Sebilürreşad

Kaynakça

1. Akın, M. H. (2016). 1960-1980 Yılları Arasında Büyük Doğu Dergisi ve Necip Fazıl Kısakürek. V. Işık, A. Köroğlu ve Y. E. Sezgin (Eds.), 1960-1980 Arası İslamcı Dergiler: Toparlanma ve Çeşitlenme (s.185-206.). Nobel Yayınları.
2. Anderson, B. (1995). Hayali Cemaatler: Milliyetçiliğin Kökenleri ve Yayılması (2. Baskı). Metis Yayınları.
3. Anscombe, F. (2017). Osmanlı Dönemi ve Sonrası Ülkelerde Devlet, İnanç ve Millet (1. Baskı). Alfa Yayınları.
4. Atilhan, C. R. (1949, Mart). Farmasonluk ve Dinsizlik. Sebilürreşad, 2(35).
5. Berkes, N. (2002). Türkiye’de Çağdaşlaşma (22. Baskı). Yapı Kredi Yayınları.
6. Bora, T. (2018). Cereyanlar: Türkiye’de Siyasi İdeolojiler (6. Baskı). İletişim Yayınları.
7. Bora, T. (2022). Kemalist Kültüralizm: Eleştirinin Eleştirisi ve Ayrışmalar. İ. Aytürk, B. Esen (Der.). Post-Post-Kemalizm: Türkiye Çalışmalarında Yeni Arayışlar (s. 277-314). İletişim Yayınları.
8. Bozkurt, G. (1989). Gayrimüslim Osmanlı Vatandaşlarının Hukuki Durumu (1839-1914). Türk Tarih Kurumu Basımevi

9. Bulaç, A. (2018). İslam’ın Üç Siyaset Tarzı veya İslamcıların Üç Nesli. İçinde T. Bora, M. Gültekin (Eds.), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt 6 : İslamcılık (s. 48-67). İletişim Yayınları.
10. Cevdet, A. (1952, Kasım). Müslüman Topraklarında Yahudi Hükümeti. Sebilürreşad, 6 (139).
11. Cizre, Ü. (2005). Muktedirlerin Siyaseti: Merkez Sağ-Ordu-İslamcılık (5. Baskı). İletişim Yayınları.
12. Çalış, Ş. H. (2018). İslâmcıların Dünyası: Uluslararası İlişkilerin Dinî Politiği. T. Bora ve M. Gültekingil (Eds.), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt 6: İslâmcılık (s.887-902). İletişim Yayınları.
13. Çetinsaya, G. (2017). Kalemiye’den Mülkiye’ye Tanzimat Zihniyeti. T. Bora ve M. Gültekingil (Eds.), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt 1: Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi (s.54-71). İletişim Yayınları.
14. Danişmend, İ. H. (1953, Ocak). Komünizmi Gölgede Bırakan Tehlike, Sebilürreşad, 6 (143).
15. Debus, E. (2009). Sebilürreşad: Kemalizm Öncesi ve Sonrası Dönemdeki İslamcı Muhalefete Dair Karşılaştırmalı Bir Araştırma (1. Baskı). Libra Yayınları.
16. Doğrul, Ö. R. (1948, Ekim). Misyonerliğin Yeni Şekli. Sebilürreşad, 1 (18).
17. Edip, E. (1948, Aralık). Türklerin Kalplerine Sokulan Siyonist Hançeri: "İsrail Devletinden Haberler" Bülteni. Sebilürreşad, 1(25)
18. Edip, E. (1950, Kasım). Türk Milletini ve Devletini Tehdit Eden Tehlikeler: Kara İrtica, Sarı İrtica, Kızıl İrtica. Sebilürreşad, 4(91).
19. Edip, E. (1951, Şubat). Esas Dava Masonlukla Müslümanlık Arasındaki Mücadeledir. Sebilürreşad, 4(96).
20. Edip, E. (1953a, Şubat). Müslümanlığa Suikast. Sebilürreşad, 6(144).
21. Edip, E. (1953b, Şubat). Düzme Yahudi Mehdisi. Sebilürreşad, 6(145).
22. Elfaruki (1951, Ocak). Yahudi Masonluğunun Husule Getirdiği. Sebilürreşad, 4(94).
23. Ergüç, V. (2023). Ütopyaya Tutunuştan İktidara Tutunuşa Türkiye’de İslamcılık. A. S. Şanlı (Ed.), Erken Cumhuriyet’ten Günümüze Türkiye’de Siyasal İdeolojiler: Kavramlar, Fikirler, Partiler (s. 31-56). Nika Yayınları.
24. Erken, M. (2018). 1923-1960 Yılları Türkiye’de İslamî Yayıncılık. L. Sunar (Ed.), İslam’ı Uyandırmak” Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e İslamcı Düşünce ve Dergiler Cilt 1 (s. 29-54). İlmi Etüdler Derneği.
25. Göktürk, E. D. T. (2020). 1919-1923 Dönemi Türk Milliyetçilikleri. T. Bora, M. Gültekin (Ed.), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt 4: Milliyetçilik (s. 103-116). İletişim Yayınları.
26. Gümüşçü, Ş. (2023). İslamcılık. T. Bora (Der.), Siyasi Düşüncelerin Bir Muhasebesi (s.117-136). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
27. Kara, İ. (1985) Cumhuriyet Türkiye’sinde Dinî Yayıncılığın Gelişimi Üzerine Birkaç Not. Toplum ve Bilim, 29/30, 153- 177.
28. Kara, İ. (2012). Cumhuriyet Türkiyesi’nde Bir Mesele Olarak İslâm (5. Baskı). Dergah Yayınları.
29. Kara, İ. (2014). Türkiye'de İslamcılık Düşüncesi Metinler / Kişiler 1 (2. Baskı). Dergah Yayınları.
30. Korkmaz, T. (2023). Cumhuriyet’in Kuruluş Dönemi’nde Resmî İdeoloji ve Türk Tarih Tezi’ne Alternatif Bir Yaklaşım: Atsız Mecmua. Akademik Hassasiyetler, 10 (Cumhuriyet Özel), 642-669.
31. Külçe, S. (1948, Ekim). Memleketimizde Hristiyanlık Propagandaları -2. Sebilürreşad. 1 (19).
32. Mardin, Ş. (2017). Türk Modernleşmesi: Makaleler 4 (25. Baskı). İletişim Yayınları.
33. Mert, N. (2023). Cumhuriyet Tarihini Yeniden Okumak. N. Mert (Der.), Cumhuriyet Tarihini Yeniden Okumak. (s.19-75). Alfa Yayınları.
34. Meşe, E. (2023). Mukaddesatçı Anti-Kemalizm: İslamcıların Atatürk ve Cumhuriyet Algılarının Sosyolojisi (2. Baskı). İletişim Yayınları.
35. Ogan, M. R. (1949, Temmuz) İsrail Saltanatı mı, Yahudi Mezalimi mi? Suriye’de Gördüklerim. Sebilürreşad 3 (52).
36. Öz, A. (2016). Kenetlenmenin İmkansızlığı: 1960-1980 Dönemi İslamcı Dergiciliğin Macerası Üzerine Bir Değerlendirme. V. Işık, A. Köroğlu ve Y. E. Sezgin (Eds.), 1960-1980 Arası İslamcı Dergiler: Toparlanma ve Çeşitlenme (s.73-162). Nobel Yayınları.
37. Özdemirci, İ. C. N. (2022). Fötr Şapkalı Şıh: Cumhuriyet Sekülerleşmesi ve Taşra (1. Baskı). İletişim Yayınları.
38. Parla, T. (2009). Ziya Gökalp, Kemalizm ve Türkiye’de Korporatizm (6. Baskı). Deniz Yayınları.
39. Sebilürreşad (1948, Kasım). İslâm Milletlerinin Davaları: Filistin Faciasının Son Perdesi. Sebilürreşad, 1 (21).
40. Sebilürreşad (1948a, Ekim). Türkleri Hristiyanlaştırma Hareketleri. Sebilürreşad, 1(16).
41. Sebilürreşad (1949, Ocak). İslâm Dünyasına Büyük Suikast. Sebilürreşad, 2(26).
42. Sebilürreşad (1949a, Ocak). Patrik Hür Değil midir. Sebilürreşad, 2(27).
43. Sebilürreşad (1949b, Aralık). Papanın Yeryüzündeki Dinî Nüfuzu. Sebilürreşad, 3(66).
44. Sebilürreşad (1954, Nisan). İlim Meydan Mübahasesi: İncil ve Tevrat’ın Mahiyeti Hakkında. Sebilürreşad, 7(171).
45. Sebilürreşad (1954a, Mart). İsa ve İncil. Sebilürreşad, 7(168).
46. Sebilürreşad (1954b, Mayıs). Tevrat ve İncilin Mahiyeti. Sebilürreşad, 7(172).
47. Sebilürreşad (1954c, Ocak). Patrik'in Cüretkar Metropolidi. Sebilürreşad, 7(165).
48. Sebilürreşad (1955, Nisan). Masonluk-Yahudilik. Sebilürreşad, 8(195).
49. Simson, D. (1954, Haziran). Hristiyanlığın İç Yüzü. Sebilürreşad, 7(175).
50. Subaşı, N. (2016). 1960 Öncesi İslamî Neşriyat, Sin(diril)me, Tahayyül ve Tefekkür. V. Işık, A. Köroğlu ve Y. E. Sezgin (Eds.), 1960-1980 Arası İslamcı Dergiler: Toparlanma ve Çeşitlenme (s.43-72.). Nobel Yayınları.
51. Sunar, L. (2023). Giriş: Çağdaş Türk Düşüncesinin Temel Meseleleri, Dönemlendirme ve Tasnif. L. Sunar (Ed.), Müslüman Dünyada Çağdaş Düşünce Cilt 1: Türk Düşüncesi (s.21-72). Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı Yayınları. ISBN: 978-975-17-5448-6
52. Türköne, M. (1991). Siyasi İdeoloji Olarak İslamcılığın Doğuşu (1. Baskı). İletişim Yayınları.
53. Ünlü, B. (2022). Türklük Sözleşmesi: Oluşumu, İşleyişi ve Krizi (12. Baskı). Dipnot Yayınları.
54. Yıldız, A. (2019). “Ne Mutlu Türküm Diyebilene” Türk Ulusal Kimliğinin Etno-Seküler Sınırları (1919-1938) (7. Baskı). İletişim Yayınları.
55. Yörükan, Y. Z. (1948). Din Aleyhtarlığı Komünizm Yoludur. Sebilürreşad, 1(6).