Sürdürülebilir Atık Yönetiminde Yerel Yönetim Uygulamaları Türkiye ve Dünya Örnekleri Üzerine İnceleme

Öz

Bu çalışma, sürdürülebilir atık yönetimi konusunda dünya ve Türkiye’den başarılı uygulama örneklerini inceleyerek, atık yönetiminin çevresel, ekonomik ve sosyal boyutlarını ele almıştır. Atık yönetimi, çevre sorunlarının ötesinde, ekonomik fırsatlar ve toplumsal katılım gerektiren bir politika alanı olarak değerlendirilmiştir. İncelenen uygulamalar, döngüsel ekonomi ve geri dönüşüm stratejilerinin önemini vurgulamaktadır. Çalışmada, Amerika Birleşik Devletleri (Teksas-Houston), Danimarka (Kopenhag), Avustralya (Sydney), İsveç (Göteborg), Güney Kore (Seul), İtalya (Milano) gibi şehirler ile Türkiye’den İzmir Büyükşehir Belediyesi, Eskişehir-Tepebaşı Belediyesi, Ankara Büyükşehir Belediyesi, Çanakkale Belediyesi, Lüleburgaz Belediyesi ve Kayseri Büyükşehir Belediyesi örnek olarak ele alınmıştır. Atıkların sadece bertaraf edilmesi gereken değil, ekonomik değer yaratacak bir kaynak olduğu vurgulanmıştır. Sürdürülebilir atık yönetimi, vatandaşlar, yerel yönetimler, özel sektör ve kamu kurumları arasında iş birliği gerektirmektedir. Bu süreçlerin etkin uygulanabilmesi için yerel yönetimlerin kapasitesinin artırılması, sanayi sektörünün atık yönetimine entegrasyonu ve toplumsal katılımın güçlendirilmesi gerekmektedir. Sonuç olarak, sürdürülebilir atık yönetimi, çevresel sürdürülebilirliğin yanı sıra ekonomik kalkınma ve toplumsal refah için de kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Yerel yönetimler
• Atık yönetimi
• Sürdürülebilir atık yönetimi
• Geri dönüşüm,
• Döngüsel ekonomi

Local Government Practices in Sustainable Waste Management: A Review on Turkey and World Examples

Öz

This study examines the environmental, economic and social dimensions of waste management by reviewing examples of successful sustainable waste management practices from around the world and from Turkey. Beyond environmental issues, waste management is considered a policy area that requires economic opportunities and social participation. The practices examined emphasise the importance of circular economy and recycling strategies. Cities such as the United States of America (Texas-Houston), Denmark (Copenhagen), Australia (Sydney), Sweden (Gothenburg), South Korea (Seoul), Italy (Milan) as well as Izmir Metropolitan Municipality, Eskişehir-Tepebaşı Municipality, Ankara Metropolitan Municipality, Çanakkale Municipality, Lüleburgaz Municipality and Kayseri Metropolitan Municipality from Turkey were taken as examples. It was emphasised that waste is not only a resource to be disposed of, but also a resource to create economic value. Sustainable waste management requires cooperation between citizens, local authorities, the private sector, and public institutions. In order to implement these processes effectively, the capacity of local governments should be strengthened, the industrial sector should be involved in waste management, and social participation should be increased. In conclusion, sustainable waste management is crucial for economic development and social welfare, as well as for environmental sustainability.

Anahtar Kelimeler

• Local Government
• Waste management
• Sustainable waste management
• recycling
• Circular economy

Kaynakça

1. Aclima. (2017). How Seoul used the IoT to improve waste management and collection. https://aclima.eus/en/noticia/how-seoul-used-the-iot-to-improve-waste-management-and-collection/
2. Agamuthu, P., Khidzir, K. M., & Hamid, F. S. (2009). Drivers of sustainable waste management in Asia. Waste Management & Research, 27(7), 625–633. https://doi.org/10.1177/0734242X09103191
3. Anadolu Ajansı. (2021, March 26). Çanakkale'de katı atıklardan elde edilen depo gazından elektrik üretilecek. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/canakkalede-kati-atiklardan-elde-edilen-depo-gazindan-elektrik-uretilecek/2132691
4. Ankara Büyükşehir Belediyesi. (2025, March 26). Belplas A.Ş’den sürdürülebilir geri dönüşüm modeli. https://www.ankara.bel.tr/haberler/belplas-as-den-surdurulebilir-geri-donusum-modeli-17616
5. Årnes, P. (2025). Clear Cities-improving urban waste collection systems. https://goteborg.se/wps/portal/enhetssida/gothenburg-european-office/projects-in-gothenburg/iris--integrated-and-replicable-solutions-for-cocreation-in-sustainable-cities
6. Ayilara, M. S., Olanrewaju, O. S., Babalola, O. O., & Odeyemi, O. (2020). Waste management through composting: Challenges and potentials. Sustainability, 12(11), 4456. https://doi.org/10.3390/su12114456
7. Ayodele, T. R., Alao, M. A., & Ogunkuyigbe, A. S. O. (2018). Recyclable resources from municipal solid waste: Assessment of its energy, economic and environmental benefits in Nigeria. Resources, Conservation & Recycling, 134, 165–173. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2018.03.017
8. Bilgili, M. Y. (2023). Sıfır atık yönetiminin çevre etiği yaklaşımları açısından incelenmesi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 64, 21–28. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.1173752

9. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
10. Bozkurt, S. (2012). Evsel nitelikli katı atıkların geri dönüşüm olasılıkları ve bertaraf yöntemlerinin araştırılması [Doctoral dissertation, Çukurova University].
11. Buczyńska-Pizoń, N. (2020). The promotion of the zero-waste concept by influencers in social media. Zarządzanie Publiczne (Public Governance), 2(52), 63–74. https://doi.org/10.15678/ZP.2020.52.2.06
12. Bulut, A., & Şengül, H. (2023). Atık yönetimi ve sıfır atık projesinin değerlendirilmesi: İstanbul ili örneği. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 5(1), 85–97. https://doi.org/10.55050/sarad.1224470
13. C40. (2016). *C40 good practice guides: Houston-reuse warehouse*. https://www.c40.org/case-studies/c40-good-practice-guides-houston-reuse-warehouse/
14. C40. (2016). *C40 iyi uygulama kılavuzları: Milano-entegre atık toplama sistemi 2012-2014*. https://www.c40.org/case-studies/c40-good-practice-guides-milan-integrated-waste-collection-system-2012-2014/
15. Circular Copenhagen. (2025). Circular Copenhagen. https://circular.kk.dk/
16. Clean Vibes. (2024). Exemplary waste management at Sydney Marathon 2024. https://cleanvibes.com.au/projects/exemplary-waste-management-at-sydney-marathon-2024/
17. Coşkun, A. (2018). Cebimizdeki değerli çöp – cep telefonu atıklarında genişletilmiş üretici sorumluluğu. Pazarlama İçgörüsü Üzerine Çalışmalar, 2(1), 35–45.
18. Curran, T., & Williams, I. D. (2012). A zero waste vision for industrial networks in Europe. Journal of Hazardous Materials, 207–208, 3–7. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2011.07.122
19. Demir Yetiş, A., Gazigil, L., Sapcı, Z., Can, O. T., Tütün, M. M., Gözeten, C., Durmaz Bekmezci, H., & Yücesoy Özkan, Z. (2013). Bitlis ili katı atık yönetiminin değerlendirilmesi. 5. Ulusal Katı Atık Yönetimi Kongresi.
20. Demirarslan, K. A., & Başak, S. (2018). Doğu Karadeniz Bölgesi illeri katı atık yönetimi. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 1(3), 117–132.
21. Demirbas, A. (2011). Waste management, waste resource facilities and waste conversion processes. Energy Conversion and Management, 52(2), 1280–1287. https://doi.org/10.1016/j.enconman.2010.09.025
22. EPA. (2024). What is a circular economy? https://www.epa.gov/circulareconomy/what-circular-economy
23. Esser, F., & Vliegenthart, R. (2017). Comparative research methods. In The International Encyclopedia of Communication Research Methods. https://doi.org/10.1002/9781118901731.iecrm0035
24. Gündüzalp, A. A., & Güven, S. (2016). Atık, çeşitleri, atık yönetimi, geri dönüşüm ve tüketici: Çankaya Belediyesi ve semt tüketicileri örneği. Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-Dergisi, 2-15.
25. Gürcan, C., & Açıksöz, S. (2023). Akıllı atık yönetimi ve örnek uygulamalar. Kent Akademisi, 16(1), 577-594. https://doi.org/10.35674/kent.881639
26. Hannon, J., Zaman, A., Rittl, G., Rossi, R., Meireles, S., & Palandi, F. E. D. (2019). Moving toward zero waste cities: A nexus for international zero waste academic collaboration (NIZAC). In W. L. Filho & U. Bardi (Eds.), Sustainability on university campuses: Learning, skills building and best practices (pp. 379–414). Springer.
27. İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2005). Sıfır atık yönetim sistemi kuruyoruz. https://www.izmir.bel.tr/tr/Projeler/sifir-atik-yonetim-sistemi-kuruyoruz/1312/4
28. Kania, O. D. (2017). Zero waste philosophy on the example of a selection of international projects. World Scientific News, 72, 576–583.
29. Karatekin, K., & Merey, Z. (2015). Attitudes of preservice social studies teachers towards solid wastes and recycle. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2), 297–314.
30. Kayseri Büyükşehir Belediyesi. (2025). Kayseri’de atıktan enerjiye “büyükşehir” başarısı. http://kayseri.bel.tr/haberler/kayseride-atiktan-enerjiye-buyuksehir-basarisi23690
31. Khetriwal, D. S., Kraeuchi, P., & Widmer, R. (2009). Producer responsibility for e-waste management: Key issues for consideration-Learning from the Swiss experience. Journal of Environmental Management, 90(1), 153–165. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2008.08.003
32. Lüleburgaz Belediyesi. (2023). Lüleburgazlılar dönüştürüyor çevre kazanıyor! “6 ayda 220 bin adet pet şişe toplandı. https://luleburgaz.bel.tr/haberler/luleburgazlilar-donusturuyor-cevre-kazaniyor-6-ayda-220-bin-adet-pet-sise-toplandi
33. Mahmutaj, L., Jusufi, N., Krasniqi, B., Mazrekaj, L., & Krasniqi, T. (2025). Barriers to transitioning to circular economy within firms in Western Balkans countries. Frontiers in Sustainability, 6. https://doi.org/10.3389/frsus.2025.1546110
34. Mısır, A., & Arıkan, O. (2022). Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye’de döngüsel ekonomi ve sıfır atık yönetimi. Çevre İklim ve Sürdürülebilirlik, 23(1), 69–78.
35. Moshkal, M., Akhapov, Y., & Ogihara, A. (2024). Sustainable waste management in Japan: Challenges, achievements, and future prospects: A review. Sustainability, 16(17), 7347. https://doi.org/10.3390/su16177347
36. OECD. (2016). Extended producer responsibility: Updated guidance for efficient waste management. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264256385-en
37. Pongrácz, E., & Pohjola, V. J. (2004). Re-defining waste, the concept of ownership and the role of waste management. Resources, Conservation and Recycling, 40(2), 141–153. https://doi.org/10.1016/S0921-3449(03)00057-0
38. Shanmugasundaram, L. (2024). Waste picking in the age of COVID-19: An environmental justice perspective. Discover Environment, 2, 82. https://doi.org/10.1007/s44274-024-00095-5
39. Steenmans, K., & Lesnievska, F. (2023). Limitations of the circular economy concept in law and policy. Frontiers in Sustainability, 4. https://doi.org/10.3389/frsus.2023.1154059
40. Tepebaşı Belediyesi. (2021). Atığını getir doğal gübreyi götür. https://www.tepebasi.bel.tr/hd.asp?hid=10677
41. Tezel, Ö., & Yıldız, E. (2020). Sürdürülebilir atık yönetimi uygulamalarında dünya ve Türkiye karşılaştırması: EDİKAB örneği. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 9(2), 35–48.
42. Zavos, S., Lehtokunnas, T., & Pyyhtinen, O. (2024). The (missing) social aspect of the circular economy: A review of social scientific articles. Sustainable Earth Reviews, 7, 11. https://doi.org/10.1186/s42055-024-00083-w.