Türkiye’de İç Göçün Belirleyicilerinin Ekonometrik Analizi: Mekânsal Panel SAR Modeli Bulguları

Öz

İç göç, bölgelerin demografik yapısını ve ekonomik dinamiklerini şekillendiren en önemli mekanizmalardan biridir. Bu nedenle bölgeler arası nüfus hareketliliğini belirleyen faktörlerin anlaşılması hem ekonomik analizler hem de bölgesel politika tasarımları açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de iller arası iç göçün belirleyicilerini 2008–2020 dönemine ait yıllık il verilerini kullanarak incelemektedir. Analizde, bölgeler arası etkileşimleri dikkate alabilmek amacıyla mekânsal panel veri yaklaşımı benimsenmiş ve Mekânsal Otoregresif (SAR) model tahmin edilmiştir. Elde edilen bulgular, ekonomik büyüme ve beşerî sermayenin iç göç üzerinde anlamlı ve pozitif etkiler yarattığını göstermektedir. Ekonomik faaliyet düzeyi yüksek ve üniversite mezunu nüfusun yoğunlaştığı iller, göç açısından daha güçlü çekim merkezleri haline gelmektedir. Kamu yatırımlarının göç üzerindeki etkisi ise pozitif olmakla birlikte görece sınırlı düzeydedir. Buna karşılık teknolojik gelişmişlik göstergelerinin göç akımları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi tespit edilememiştir. Ayrıca mekânsal otoregresif katsayının pozitif ve anlamlı olması, iller arasındaki göç hareketlerinin mekânsal bağımlılık içerdiğini ortaya koymaktadır. Genel olarak bulgular, Türkiye’de iç göçün bölgesel ekonomik farklılıklar ve mekânsal etkileşimlerle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• İç Göç
• Teknoloji
• Beşeri Sermaye
• Kamu Yatırımları
• Mekansal Panel Veri

Determinants of Internal Migration in Türkiye: Evidence from a Spatial Panel SAR Model

Öz

Internal migration constitutes one of the most important mechanisms shaping regional demographic structures and economic dynamics. Understanding the factors that drive population mobility across regions is therefore crucial for both economic analysis and regional policy design. This study examines the determinants of interprovincial migration in Türkiye using annual provincial data covering the period 2008–2020. The analysis employs a spatial panel data framework and estimates a Spatial Autoregressive (SAR) model to capture both direct regional effects and spatial spillovers among provinces. The empirical results indicate that regional economic growth and human capital significantly influence migration patterns. Provinces with higher levels of economic activity and a greater concentration of university graduates tend to attract more migrants, highlighting the importance of economic opportunities and skilled labor environments in shaping mobility decisions. Public investment also exhibits a positive but relatively modest impact on migration flows. In contrast, technological development does not appear to exert a statistically significant influence on migration dynamics. Furthermore, the positive and significant spatial autoregressive parameter reveals the presence of spatial interdependence in migration flows across provinces. Overall, the findings emphasize that internal migration in Türkiye is closely linked to regional economic disparities and spatial interactions among provinces.

Anahtar Kelimeler

• Internal Migration
• Technology
• Human Capital
• Spatial Panel Data
• public investments

Kaynakça

1. Ak, B. U. (2021). Göç Kavramı ve Kuramları, Uludağ Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırma Dergisi, 8(72), 1749-1758. https://doi.org/10.26450/jshsr.2579.
2. Akyıldız, İ. E. (2016). Göç Teorilerinin Karşılaştırmalı Analizi, Uludağ Journal of Economy and Society/ B. U. Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 35(2), 127-176.
3. Allison, P. D. (1994). Using panel data to estimate the effects of events. Sociological Methods & Research, 23(2), 174–199.
4. Aydemir, A. B., Kırdar, M. G., & Torun, H. (2022). The Effect of Education on Internal Migration of Young Men and Women: Incidence, Timing, and Type of Migration, Labour Economics, 74.
5. Baltagi, B. H. (2021). Econometric Analysis of Panel Data. Springer.
6. Barro, R. J. ve Sala-i-Martin, X. (1995). Economic Growth. McGraw-Hill.
7. Bekhtiar, K. (2025). Robotization, Internal migration and Rural Decline. J Popul Econ 38. https://doi.org/10.1007/s00148-025-01109-z
8. Bell, A., & Jones, K. (2015). Explaining fixed effects: Random effects modeling of time-series cross-sectional and panel data. Political Science Research and Methods, 3(1), 133–153.

9. Bollen, K. A. (2011). Structural Equations with Latent Variables. Wiley.
10. Borjas, G. J. (1989). Economic theory and international migration. International Migration Review, 23(3), 457–485.
11. Borjas, G. J. (1999). The Economic Analysis of Immigration. Handbook of Labor Economics, 3, 1697-1760.
12. Borjas, J.George (1994), The Economics of Immigration, Journal of Economic Literature, Vol. XXXII (December 1994), pp. 1667–1717.
13. Boucher, Anna ve Justin Gest (2015). Göç Çalışmaları Dönüm Noktasında: Göç Rejimi Tipolojilerine İlişkin Bir Eleştiri, Göç Araştırmaları Dergisi, 1(2), 152-187. (http://gam.gov.tr/files/d6.pdf).
14. Bretell, C. & Hollifield, J. (2015). Migration Theory: Talking across Diciplines, 1-22. https://estvitalesydemografia.files.wordpress.com/2013/04/introduccic3b3nmigration-theory-talking-across-disciplines.pdf.
15. Castles, S. ve Mark, J. M. (2008). Göçler Çağı: Modern Dünyada Uluslararası Göç Hareketleri. (B. U. Bal, & İ. Akbulut, Çev.) İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi.
16. Ciccone, A. (2002).Agglomeration Effects in Europe. European Economic Review, 46(2), 213-227.
17. Chiswick, B. (1999). Are Immigrants Favorably Self-Selected? American Economic Review 89(2), 181–185. DOI: 10.1257/aer.89.2.181
18. Çağlayan, S. (2006). Göç Kuramları, Göç ve Göçmen İlişkisi. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (İLKE), 17, 67-91.
19. Çınar, S. (2026). Direct and Spatial Spillover Effects of Interprovincial Migration on Sustainable Economic Growth in Türkiye. World Economics, 27 (1), 101-129. https://www.researchgate.net/publication/403505496_Direct_and_Spatial_Spillover_Effects_of_Interprovincial_Migration_on_Sustainable_Economic_Growth_in_Turkiye
20. Çınar (2025). Internal Migration As a Driver of Regional Economic Growth: Spatial Spillovers and Policy Implications from Turkey. GNLU Journal of Law & Economics, III(II). https://doi.org/10.69893/gjle.2025.000079
21. Çınar (2025). Türkiye’de Bölgesel Göç Hareketlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Mekansal Etkileri. Yayımlanmamış Doktora Tezi. İzmir.
22. Çiftçi, M. (2019). İç Göç Çıkışında GSYİH Bileşenlerinin Etkisi ve Bilecik Örneği. Ekonomi Maliye İşletme Dergisi, 2(2), 81-91.
23. Dayar, H., Sandalcı, U. (2016). Yatırım Teşviklerinin Göçler Üzerindeki Etkisi: TR33 Bölgesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(7), 2041 - 2064.
24. De Haas, H. (2010). Migration and Development: A Theoretical Perspective. International Migration Review, 44(1), 227–264.
25. Gençler, A. (2002). Yabancı Kaçak İşçilik Gerçeği ve Türkiye Örneği. TÜHİS, 28-46.
26. Ghodsi, M., Landesmann, M., & Barišić, A. (2024). Technological Push and Pull Factors of Bilateral Migration, The Vienna Institute for International Economic Studies, Working Paper 242.
27. Ginsburg, C., Bocquier, P., Béguy, D., Afolabi, S., Derra, K., Augusto, O., Otiende, M., Odhiambo, F., Zabré, P., Soura, A., White, M. J., & Collinson, M. A. (2016). Human Capital on the Move: Education as a Determinant of Internal Migration in Selected INDEPTH Surveillance Populations in Africa. Demographic research, 34, 845–884.
28. Godin, M., Ozkul, D., & Humphris, R. (2025). Digital Technologies and Migration: Behind, Beyond and Around the Black Box. Journal of Ethnic and Migration Studies, 51(14), 3571–3589. https://doi.org/10.1080/1369183X.2025.2513153
29. Göv, Abdullah ve Dürrü, Zerrin, (2017) Göç ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Seçilmiş OECD Ülkeleri Üzerine Ekonometrik Bir Analiz, International Journal Of Economic Studies, 3(4), 491-502.
30. Guilmoto, C. Z. & Sandron, F. (2001). The Internal Dynamics of Migration Networks in Developing Countries. Population: An English Selection, 13(2), 135–164.
31. Gurgand, M., Vendryes, T., & Ximing, Y. (2014). Internal migration and rural development in China: a case study using the 2001 hukou system reform. Erişim adresi: https://ferdi.fr/dl/dfhFX4A3bdJm2ZzsZcg8fxRZTH/document-internal-migration-and-rural-development-in-china-a-casestudy.pdf
32. Guo, G., & Hipp, J. R. (2004). Interracial friendships and the transition to college: Do diversity experiences matter? Sociological Perspectives, 47(3), 331–355.
33. González-Leonardo, M., Bernard, A., García-Román, J., & López-Gay, A. (2022). Educational Selectivity of Native and Foreign-born Internal Migrants in Europe, Demographic Research, 47(34), 1033-1046.
34. Harris, J. R., & Todaro, M. P. (1970). Migration, unemployment and development: A two-sector analysis. American Economic Review, 60(1), 126–142.
35. Hausman, J. A. (1978). Specification tests in econometrics. Econometrica, 46(6), 1251–1271.
36. Hsiao, C. (2014). Analysis of Panel Data. Cambridge University Press.
37. Katz, P. A. (1986). Gender Identity: Development and Consequences. In R. D. Ashmore, & F. K. Del Boca (Eds.), The Social Psychology of Female-Male Relations: A Critical Analysis of Central Concepts (pp. 21-67). Orlando, FL: Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-065280-8.50007-5
38. Krugman, P. (1991). Increasing returns and economic geography. Journal of Political Economy, 99(3), 483–499.
39. Kodrzycki, Y. K. (2001). Migration of Recent College Graduates: Evidence from the National Longitudinal Survey of Youth. New England Economic Review, 13–34. Federal Reserve Bank of Boston.
40. Konya S. ve Kabaklarlı, E. (2023). Göçün Ekonomik Büyümeye Etkileri: Seçilmiş Ülkeler Üzerine Panel Veri Analizi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 26(1), 20-34. e-ISSN: 2564-7458.
41. Lee, Everett S. (1966). A Theory of Migration, Demography, 3(1), 47- 57.
42. Lewis, William. Arthur. (1954). Economic Development With Unlimited Supplies Of Labour. The Manchester School, 22(2), 139-191.
43. Lucas, R. E. (1988). On the Mechanics of Economic Development. Journal of Monetary Economics, 22(1), 3-42.
44. Mabogunje, Akin. Ladipo. (1970). Systems Approach To A Theory Of Rural‐ Urban Migration. Geographical Analysis, 2(1), 1-18.
45. Massey, D. S. (1990). The Social and Economic Origins of Immigration. Annals of the American Academy of Political and Social Science, 510, 60–72.
46. Noi, H. (2010). Internal Migration Opportunities and Challenges for Socioeconomic Development in Vietnam, United Nation Development Program, Vietnam
47. Oytun, O. ve Gündoğar, S. S. (2015). Suriyeli Sığınmacıların Türkiye’ye Etkileri Raporu. ORSAM-TESEV Rapor No:195.
48. Petersen, William. (1958). A General Typology Of Migration. American Sociological Review, 23(3), 256-266.
49. Piore, M. J. (1986). The Shifting Grounds for Immigration. Annals of the American Academy of Political and Social Science(485), 23-33.
50. Ravenstein, Ersnt. Georg. (1885). The Laws Of Migration. Journal Of The Statistical Society Of London, 48(2), 167-235.
51. Ravenstein, Ersnt. Georg. (1889). The Laws Of Migration. Journal Of The Royal Statistical Society, 52(2), 241-305.
52. Rogers, A. (1967). A regression Analysis of Interregional Migration in California. The Review of Economics and Statistics, 49(2), 262-267.
53. Romer, P. M. (1990). Endogenous technological change. Journal of Political Economy, 98(5), S71–S102.
54. Sinha VNP ve Ataullah MD (1987). Immigration -An Interdisciplinary Approach Statement on Signing the Immigration Reform, (İlk Basım), Delhi: Seema Publications.
55. Sjaastad, Larry. A. (1962). The Costs And Returns Of Human Migration. Journal Of Political Economy, 70(5), 80-93.
56. Solow, R. M. (1956). A Contribution to the Theory of Economic Growth. Quarterly Journal of Economics, 70(1), 65-94.
57. Stark, O., & Bloom, D. E. (1985). The New Economics of Labor Migration. American Economic Review, 75(2), 173-178.
58. Stouffer, Samuel. A. (1940). Intervening Opportunities: A Theory Relating Mobility And Distance. American Sociological Review, 5(6), 845-867.
59. Şahutoğlu, A. (2023). Suriyeli Göçmenlerin Harran'ın Sosyo-ekonomik Yapısına Etkileri. Yüksek Lisans Tezi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi.
60. Tekeli, İ. ve Erder, L. (1978). İç Göçler, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
61. Todaro, M. P. (1969). A model of Labor Migration and Urban Unemployment in Less Developed Countries. The American Economic Review, (59), 138-148.
62. Toksöz, G. (2006). Uluslararası Emek Göçü. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
63. Topbaş, F. ve Tanrıöver, B. (2009). Türkiye’de İç Göç Akımları Üzerine Bir Çalışma: Lowry Hipotezi, Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(1), 93-104.
64. Vignoles, A., Levacic, R., Walker, J., Machin, S., & Reynolds, D. (2009). The relationship between resource allocation and pupil attainment: A review. IZA Discussion Paper No. 5287.
65. Wooldridge, J. M. (2010). Econometric Analysis of Cross Section and Panel Data. MIT Press.
66. Wickramasinghe, A. A. I. N., ve Wimalaratana, W. (2016). International Migration And Migration Theories. Social Affairs, 1(5), 13-32.
67. Williamson, J. G. (1965). Regional Inequality and the Process of National Development: A Description of the Patterns. Economic Development and Cultural Change, 13(4), 3-45.
68. Yürük, B., Batmaz, T. (2023). İç Göç ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkinin Mekansal Analizi: Türkiye Örneği (2008-2020), Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(3), 763-785.