Ekonomik Kriz Döneminde Uluslararası Firmaların Stratejik Yaklaşımlarının Analizi

Öz

Son yıllarda Türkiye'de uygulanan para politikası önlemleri, döviz kurlarında ani dalgalanmalara ve enflasyonda sürekli artışa neden olmuş, bu da işletmeler üzerinde önemli bir etki yaratan bir ekonomik krizin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Mevcut kriz ortamında işletmeler, çok sayıda zorlukla karşılaşmıştı. Bu çalışmanın amacı, ekonomik krizin Mardin ilinde faaliyet gösteren uluslararası şirketler üzerindeki etkisini, bu şirketlerin bu dönemde uyguladıkları stratejileri ve bu stratejilerin performanslarına katkılarını anlamaktır. Çalışma kapsamında, Mardin ilinde çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren 13 uluslararası şirketle yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla veri toplanmış ve analiz edilmiştir. Analizlerden elde edilen veriler, krizin şirketlerde üretimde düşüş ve durgunluk, maliyetlerde artış, istihdamda azalma, yeni yatırımlar ve planlar konusunda belirsizlik, talepte azalma, finansmana erişimde engeller ve finansal zorluklar ile hammadde satın almada zorluklara yol açtığını göstermiştir. Krizden etkilenen şirketlerin mevcut durumlarını korumak için stratejiler geliştirdikleri; bu bağlamda tasarruf, çeşitlendirme, inovasyon ve finansal stratejilere yöneldikleri, ayrıca çalışan desteği, motivasyon ve kalite odaklı stratejiler benimsedikleri tespit edilmiştir. Şirketler tarafından uygulanan başarılı stratejilerin, mevcut durumlarını koruyarak hayatta kalmalarına, verimliliği sağlayarak başarılarına ve rekabet avantajı sağlayarak büyümelerine katkıda bulunduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• kriz
• strateji
• firma performansı

From Crisis to Resilience: Analyzing Strategic Responses of International Firms During Economic Crisis

Öz

Recent years have seen the implementation of monetary policy measures in Turkey that have resulted in sudden fluctuations in exchange rates and a persistent rise in inflation, thereby creating the conditions for an economic crisis that has had a significant impact on businesses. In the midst of the prevailing crisis, businesses have faced a multitude of challenges. The objective of this study is to comprehend the impact of the economic crisis on international companies operating within the province of Mardin, the strategies employed by these companies during this period, and the contributions these strategies made to their performance. In the scope of the study, data was collected and analysed through semi-structured interviews with 13 international companies operating in various sectors in the province of Mardin. The data shows that the crisis resulted in a decline and stagnation in production, an increase in costs, a decrease in employment, uncertainty regarding new investments and plans, a decrease in demand and financial difficulties. It was determined that companies developed certain strategies to maintain their situation; in this context, they turned to savings, diversification, innovation, and financial strategies, and also adopted employee support, motivation, and quality-focused strategies. It shows that the successful strategies have contributed to survival by maintaining their situation, to their success by ensuring efficiency, and to their growth by providing a competitive advantage.

Anahtar Kelimeler

• crisis
• strategy
• firm performance

Kaynakça

1. Adak, N. (2010). Sosyal Bir Problem Olarak İşsizlik Ve Sonuçları. Toplum ve Sosyal Hizmet, 21(2), 105–116. https://doi.org/10.33417/tsh.735805
2. Akçay, Ü., & Güngen, A. R. (2019). The making of Turkey’s 2018-2019 Economic Crisis (Working Paper 120/2019). Hochschule für Wirtschaft und Recht Berlin, Institute for International Political Economy (IPE).
3. Akdiş, M., & Bayrak, S. (2000). Türkiye’de Kobi’lerin Genel Görünümü ve Finansal Krizlere Dayanıklılığı: Beş İli Kapsayan Bir Araştırma. Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F Dergisi, 6, 13–44. https://doi.org/10.18657/yecbu.50513
4. Akkoç, S. (2023). 2018 Kur Şoku ve Türkiye Ekonomisine Yansımaları. International Review of Economics and Management, 11(2), 75–96. https://doi.org/10.18825/iremjournal.1366215
5. Aktan, C. C. (2008). Stratejik Yönetim ve Stratejik Planlama. Çimento İşveren Dergisi, 22(4), 5–6. https://doi.org/10.14783/maruoneri.698446
6. Aktan, C. C., & Şen, H. (2001). Ekonomik Kriz: Nedenler ve Çözüm Önerileri. Yeni Türkiye Dergisi, 2(42), 1.
7. Aktaş, F. (2017). Finansal Performans Analizi: Borsa İstanbul Kurumsal Yönetim Endeksinde Yer Alan Firmalarda Bir Uygulama [Yüksek Lisans Tezi]. Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Alpdoğan, F. F. (2023). Türkiye Cumhuriyeti’nin Ekonomi Politiği Bir Döngünün İçerisinde Mi? Kırılgan Türk Ekonomisinin Son Otuz Yıldaki Krizleri. Sosyolojik Düşün, 8(1), 35–64. https://doi.org/10.37991/sosdus.1222940

9. Altun, İ. (2020). 2010 Sonrası Ortadoğu Ve Kuzey Afrika’da Yaşanan Krizlerin Türk İhracatçı Firma Stratejilerine Etkilerinin İncelenmesi [Doktora Tezi]. Marmara Üniversitesi, Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Araştırma Enstitüsü, Ortadoğu Ekonomi Politiği Anabilim Dalı.
10. Altun, İ., & Tabakoğlu, A. (2020). Uluslararası Firmaların Kriz Dönemi Tasarruf Stratejilerinin İncelenmesi. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 3(1), 1–26. https://doi.org/10.55119/artuklu.1537798
11. Ansoff, H. I. (1957). Strategies for diversification. Harvard Business Review, 35(5), 113–124.
12. Asunakutlu, T., & Safran, B. (2004). Stratejik Yönetim Açısından Kriz Kaynaklarına İlişkin Bir Değerlendirme. Öneri Dergisi, 6(21), 51–58. https://doi.org/10.14783/maruoneri.680076
13. Atakan, S. C. (2019). Yenilik Stratejileri İle Yenilik Performansı Arasındaki İlişki. İstanbul Ticaret Üniversitesi Girişimcilik Dergisi, 1(2), 29–42.
14. Ayrıçay, Y. (2010). Ekonomik Krizin Sanayi Kuruluşları Üzerine Etkisi: İşletme Finansına Ilişkin Bir Çalışma. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1), 171–193. https://doi.org/10.38122/ased.1596114
15. Bahar, E., Ferudun, K., & Keklik, F. (2011). Konaklama Sektöründe Krizle Mücadele Stratejileri. Uluslararası İktisadi Ve İdari İncelemeler Dergisi, 6.
16. Baltacı, A. (2019). Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
17. Baltaş, Z. (2003). Değişimde Değer Yaratmak. Remzi Kitabevi.
18. Barutçugil, İ. (2013). Stratejik Yönetim. Kariyer Yayıncılık.
19. Beliaeva, T., Shirokova, G., Wales, W., & Gafforova, E. (2020). Benefiting From Economic Crisis? Strategic Orientation Effects, Trade-Offs, and Configurations With Resource Availability on SME Performance. International Entrepreneurship and Management Journal, 16, 165–194. https://doi.org/10.1007/s11365-018-0499-2
20. Bourletidis, K. (2013). The Strategic Management of Market Information to SMEs During Economic Crisis. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 73, 598–606. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.02.096
21. Brahmasrene, T., Tansuhaj, P., & Ussahawanitchakit, P. (2004). Resources and Performance: The Firm’s Recovery From Economic Crisis. Journal of International Business Research, 3(2), 59–76.
22. Bryman, A. (1989). Research Methods and Organization Studies. Routledge.
23. Bulut, Ç., Pırnar, İ., Halaç, S. D., & Öztürk, A. D. (2013). Girişimsel pazarlamanın firma performansına etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(2), 209–232. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1420750
24. Çalışkan, T., Kerestecioğlu, S., & Tülin, K. (2011). Finansal Krizin Gıda İşletmelerinin Finansal Yapısı Üzerine Etkileri. Journal Of Management and Economics Research, 9(16), 68–84.
25. Çelik, A., & Akgemci, T. (2007). Girişimcilik Kültürü ve KOBİ’ler. Gazi Kitabevi.
26. Çelik, H., Baykal, N. B., & Memur, H. N. K. (2020). Nitel Veri Analizi ve Temel İlkeleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(1), 379–406. https://doi.org/10.14527/9786257880176.10
27. Chandler, A. D. (1962). Strategy and Structure: Chapters in the History of the Industrial Empire. MIT Press.
28. Çomaklı, Ş., Ertan, E., Kenan, M., & Şahım, T. Z. (2007). Geleceği Planlamada Stratejik Yönetim. A-C Yayınevi.
29. Çubukçu, M. (2018). İşletmelerde Uygulanan Strateji Tipleri ve Uygulamadan Örnekler. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 1(2), 142–156.
30. Darıcan, M. F. (2013). Ekonomik krizler ve Türkiye. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 5(17), 39–46.
31. Daştan, A. (2009). Ekonomik Kriz Dönemlerinde Muhasebe Bilgi Sisteminin İşletmelerdeki Rolü ve Kriz Yönetimine Katkısı. Muhasebe ve Denetime Bakış, 28, 57–72. https://doi.org/10.55322/mdbakis.1033305
32. Davidson, P. (2009). The Keynes Solution. Palgrave Macmillan.
33. Demarrais, K. B., & Lapan, S. D. (2004). Foundations For Research: Methods of Inquiry in Education and The Social Sciences. Routledge.
34. Dinçer, Ö. (2013). Stratejik Yönetim ve İşletme Politikası. Alfa Yayınları.
35. Domi, A., & Krasniqi, B. (2019). Entrepreneurs’ responses to an economic crisis: Evidence from a transitional economy. In Societal Entrepreneurship and Competitiveness (pp. 185–202). Emerald Publishing Limited.
36. Duman, E., & Işık, N. (2012). 1929 Ekonomik Buhranı ve 2008 Küresel Krizi’nin Türkiye Ekonomisi Üzerindeki Etkileri. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 73–101. https://doi.org/10.17065/huiibf.58825
37. Durmaz, F. (2022). Dış Ticaret Firmalarında Mülteci İstihdamının Belirleyicileri: Gaziantep İli Örneği [Yüksek Lisans Tezi]. Mardin Artuklu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
38. Eleren, A., & Gürpınar, K. (2008). Üretimde Kalite Odaklı Süreç Geliştirme Analizi: Panel Pres Kapı Üretim Örneği. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 8(15), 249–268.
39. Eren, E. (2000). İşletmelerde Stratejik Yönetim ve İşletme Politikası (5. Genişletilmiş Baskı). Beta Basım Yayım.
40. Ergün, H. O., & Ergün, T. (2021). Türkiye’de Finansal Erişimin Belirleyici Faktörleri Üzerine Bir Araştırma. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 13(24), 111–128. https://doi.org/10.14784/marufacd.880617
41. Fink, S. (1986). Crises Management: Planning For The Inevitable. American Management Association.
42. Göçer, İ. (2013). Küresel Ekonomik Krizin Etkileri: Panel Veri Analizi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(29), 163–188. https://doi.org/10.16953/deusbed.83818
43. Güneş, M., & Beyazıt, E. (2010). Özel İşletmelerde Kriz Yönetimi Üzerine Genel Bir Değerlendirme. Aksaray Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 15–33. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1589801
44. Gürgün, G. (2020). Belirsizlik Kavramı, Belirsizlik Ölçütleri ve Belirsizliğin Makroekonomik Etkileri Üzerine Bir İnceleme. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 34(1), 21–38. https://doi.org/10.16951/atauniiibd.428508
45. Hill, R. A. (2009). Strategic Financial Management—Exercises. Ventus Publishing ApS.
46. Kağnıcıoğlu, C. H. (2002). Ürün Tasarımında Kalite Fonksiyon Yayılımı. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(1), 177–188. https://doi.org/10.21550/sosbilder.269501
47. Karaköse. (2007). Örgütler ve Kriz Yönetimi. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, 13.
48. Karaoğlu, B. (2010). Stratejik Yönetim. Etap Yayınevi.
49. Kash, T. J., & Darling, J. R. (1998). Crisis Management: Prevention, Diagnosis and Intervention. Leadership & Organization Development Journal, 19(4), 179–186. https://doi.org/10.1108/01437739810217151
50. Keskin, H., Zehir, S., & Ayar, H. (2016). Pazar Yönelimi ve Firma Performansı İlişkisi: Farklılaştırma Stratejisinin Aracı Rolü. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 17(1), 111–127. https://doi.org/10.31671/dogus.2018.46
51. Kınaytürk, Z. (2006). 1990 Yılından Sonra Yaşanan Ekonomik Krizlerin KOBİ’ler Üzerindeki Etkileri [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
52. Köksal, M., & Özgül, E. (2007). The Relationship Between Marketing Strategies and Performance in an Economic Crisis. Marketing Intelligence & Planning, 25(4), 326–342. https://doi.org/10.1108/02634500710754574
53. Kol, E. N., & Karaçor, Z. (2012). 2001 Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı ve İstihdam Üzerine Etkileri. Maliye Dergisi, 162, 379–395. https://doi.org/10.3848/iif.2001.185.0008
54. Kouzmin, A. (2008). Crisis Management in Crisis? Administrative Theory and Praxis, 30(2), 155–183. https://doi.org/10.1080/10841806.2008.11029631
55. Krzeminska, A. M. (2015). The Importance of Firms’ Strategic Resources and Capabilities in Crisis Situations [PhD Thesis]. Doctoral Dissertation.
56. Laitinen, E. K. (2000). Long-Term Success of Adaptation Strategies: Evidence From Finnish Companies. Long Range Planning, 33(6), 805–830. https://doi.org/10.1016/s0024-6301(00)00088-1
57. Laperche, B., Lefebvre, G., & Langlet, D. (2011). Innovation Strategies of Industrial Groups in The Global Crisis: Rationalization and New Paths. Technological Forecasting and Social Change, 78(8), 1319–1331. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2011.03.005
58. Öcal, F. M. (2011). Küresel Ekonomik Krizin Reel Sektöre Etkileri Çerçevesinde Türkiye’nin Dış Ticaret Analizi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(36), 204–225. https://doi.org/10.16953/deusbed.83818
59. Oktar, S., & Dalyancı, L. (2010). Finansal Kriz Teorileri ve Türkiye Ekonomisinde 1990 Sonrası Finansal Krizler. Marmara Üniversitesi İİBF Dergisi, 29(2), 1–22.
60. Okumuş. (2004). İşletmelerde Kriz Yönetimi ve Krizlerin İşletmeler Üzerine Olası Etkileri. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 17(1–2).
61. Okumuş, F. (2001). 2001 Yılı Başında Ortaya Çıkan Ekonomik Krizin Bodrum’daki Konaklama İşletmeleri Üzerine Olan Etkileri. Dokuz Eylül Üniversitesi Türk Turizmini Araştırma Enstitüsü 2. Turizm Sempozyumu, 234–254.
62. Okumuş, F., & Çicek, E. (2002). 2001 Yılında Ortaya Çıkan Ekonomik Krizin Bodrumdaki Konaklama İşletmeleri Üzerine Uzun Vadeli Etkileri ve Otelcilerin Krizden Öğrendikleri Üzerine Bir Araştırma. Akdeniz Ülkeleri I. Turizm Kongresi, 636–648.
63. Orhan, Z., & Erdoğan, S. (2008). İktisada Giriş. Palme Yayıncılık.
64. Osiyevskyy, O., Shirokova, G., & Ehsani, M. (2023). The Role of Effectuation and Causation For SME Survival Amidst Economic Crisis. International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 29(7), 1664–1697. https://doi.org/10.1108/ijebr-04-2022-0350
65. Ostrenga, M. R., & Probst, F. R. (1992). Process Value Analysis: The Missing Link in Cost Management. Journal of Cost Management.
66. Öz, E., & Baran, T. (2019). Türkiye’de Ekonomik Kriz Dönemlerinde Vergi İndirimlerinin Enflasyon, Faiz ve Yatırımlar Üzerindeki Etkisinin Değerlendirilmesi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 15(4), 1257–1277. https://doi.org/10.17130/ijmeb.2019456408
67. Özdemir, L. (2014). 2008 Küresel Ekonomik Krizinin Örgütsel Etkileri Ve Bir Ölçek Geliştirme. Yönetim Bilimleri Dergisi, 12(23), 79–105. https://doi.org/10.17541/optimum.256387
68. Özdevecioğlu, M. (2002). Krizin İşletmelerin Yönetsel Ve Örgütsel Yapısı Üzerindeki Olumsuz Etkileri Ve Kayseri Sanayi İşletmelerinde Yapılan Bir Araştırma. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19, 93–114. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.338123
69. Pearson, C. M., & Clair, J. A. (1998). Reframing Crisis Management. The Academy of Management Review, 23(1), 59–76. https://doi.org/10.2307/259099
70. Peker, A. E., & Boyraz, A. (2017). Stratejik Yönetim Kavramına Teorik Bir Yaklaşım. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 1(2), 67–92. https://doi.org/10.25294/auiibfd.632904
71. Porter, M. (1998). Competitive Strategy: Techniques for Analyzing Industries and Competitors. The Free Press.
72. Sak, R., Şendil, Ç. Ö., & Nas, E. (2021). Bir Araştırma Yöntemi Olarak Doküman Analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–256. https://doi.org/10.33400/kuje.843306
73. Sarı, E., & Sarı, B. (2020). Kriz Zamanlarında Eğitim Yönetimi: Covid-19 Örneği. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 3(2), 49–63. https://doi.org/10.52848/ijls.1705739
74. Sarı, Y., & Seçilmiş, C. (2010). 2008 Yılı Finansal Ekonomik Krizinin Türkiye Turizm Sektörüne Yansımaları Üzerine Bir Araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 5(1), 191–204.
75. Saunders, M., Thornhill, A., & Lewis, P. (2009). Research Methods for Business Students. Pearson Education UK.
76. Savuncu, M. (2023). Covid-19 Pandemisinin Turist Rehberleri Üzerinde Sektörde Kalma ve Ayrılma Niyeti Yönündeki Etkileri [Yüksek Lisans Tezi]. Mardin Artuklu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı.
77. Şendoğdu, A. A. (2009). Kurumsal Yönetişim Uygulamaları Çerçevesinde Basel II Kriterleri Açısından Türk Bankacılık Sektöründe Kriz Yönetimi Yaklaşımlar: Kuramsal ve Görgül Bir Araştırma [Doktora Tezi]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
78. Shirokova, G., & Ivvonen, L. (2016). Performance of Russian SMEs During The Economic Crisis: The Role of Strategic Entrepreneurship (Working Paper 20–2016). Graduate School of Management, St. Petersburg University.
79. Shrivastava, P., & Mitroff, I. I. (1987). Strategic Management of Corporate Crises. Columbia Journal of World Business, 22(1), 5–11.
80. Silverman, D. (2010). Qualitative Research. SAGE Publications, London.
81. Soylu, B., & Ayanoğlu, Y. (2022). Finansal Ve Finansal Olmayan Performans İle Kurumsal Yönetim Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Kurumsal Yönetim Endeksindeki İşletmeler Üzerine Bir Uygulama. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 24(Modavıca Özel Sayısı), 202–227. https://doi.org/10.31460/mbdd.1065876
82. Soysal, A., Karasoy, H. A., & Alıcı, S. (2009). KOBİ’lerde Kriz Yönetimi: K. Maraş’ta Tekstil Sektöründeki KOBİ’lerde Bir Uygulama. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 431–446. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.413472
83. Sucu, E. M. (2010). KOBİ’lerde Stratejik Yönetim Ve Bir Araştırma [Yüksek Lisans Tezi]. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı.
84. Tabar & Tokatlıoğlu. (2018). Küresel Ekonomik Kriz Döneminde Türkiye’de Uygulanan Vergi Politikalarının Değerlendirilmesi. International Journal of Public Finance, 3(1), 27–46. https://doi.org/10.30927/ijpf.364430
85. TCMB. (2025). Yıllık Faiz Oranları. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/tr/tcmb+tr/main+menu/temel+faaliyetler/para+politikasi/merkez+bankasi+faiz+oranlari
86. TÜİK. (2024). Foreign Trade Data of Mardin. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=dis-ticaret-104&dil=1, https://ilostat.ilo.org/blog/work-and-employment-are-not-synonyms/
87. Tunçsiper, B., & Dikili, G. (2010). Küresel Ekonomik Kriz Çerçevesinde İşletmelerde Kriz Yönetimi ve Balıkesir İli Örneği. Journal of Management and Economics Research, 8(14), 1–14. https://doi.org/10.59617/efepub20242348
88. Türk Dil Kurumu. (2023). Kriz Tanımı. https://sozluk.gov.tr/
89. Tüz, T. (2004). Kriz Yönetimi: İşletmelerde Uygulama İçin Temel Adımlar (3rd ed.). Alfa Yayınları.
90. Ülgen, H., & Mirze, S. K. (2013). İşletmelerde Stratejik Yaklaşım (7th ed.). Beta Yayınevi.
91. Wheelen, T. L., & Hunger, J. D. (2012). Strategic Management and Business Policy (13th ed.). Pearson.
92. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
93. Yılmaz, F. (2018). Jenerik Stratejilerin Firma Performansına Etkisi: Entelektüel Sermaye Ve İnformal İlişkilerin Rolü [Doktora Tezi]. Trakya Üniversitesi.