Türkiye’de Vergi Rekortmenleri (1997–2023)

Öz

Bu çalışma, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından kamuya açıklanan verilere dayanarak, 1997 ile 2023 yılları arasında Türkiye’nin “vergi rekortmenlerinin” kapsamlı bir uzun dönem analizini sunmaktadır. Çalışma, yoğunlaşma oranlarını (Top-1, Top-10, Top-25, Top-50), eşitsizlik endekslerini (Gini katsayıları) ve sektörel-coğrafi dağılımları analiz ederek, mükellefler hiyerarşisinin üst katmanındaki vergi yoğunlaşmasının yapısal özelliklerini ortaya koymaktadır. Bulgular, yirmi yılı aşkın bir süre boyunca, en çok vergi ödeyen ilk 100 mükellefin ödediği toplam verginin yarısından fazlasının sürekli olarak ilk on firma içinde yoğunlaştığını, 2023 yılında ise yalnızca bir en büyük mükellefin tek başına toplamın %10’undan fazlasını oluşturduğunu göstermektedir. Aynı işletmelerin — özellikle bankalar, enerji şirketleri ve petrokimya şirketlerinin — 20 yıl boyunca listede yer alması, küçük ama köklü bir mükellef grubunun varlığını göstermektedir. Veriler, vergi katkılarının özellikle Büyük Mükellefler Vergi Dairesi aracılığıyla İstanbul’da son derece yoğunlaştığını göstermektedir. Küçük Anadolu illerinin katkısı ise neredeyse hiç yoktur. Bu örüntüler, sınırlı sayıda büyük mükelleften kaynaklanan bir mali istikrarı yansıtırken, aynı zamanda mali kırılganlık ve toplumsal eşitsizliğe de işaret etmektedir; çünkü kamu gelirlerinin büyük kısmı hâlâ sıradan vatandaşlar tarafından ödenen dolaylı vergilere dayanmaktadır. Çalışma, sembolik önemine rağmen, “vergi rekortmenleri” listelerinin Türkiye’nin mali sisteminin hem yapısal eksikliklerini hem de güçlü yönlerini ortaya koyduğunu ve bu listelerin devlet kapasitesi ile vergi adaleti üzerine daha geniş bir tartışma çerçevesinde titizlikle değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Vergi rekortmenleri
• vergi yoğunlaşması
• vergi adaleti
• mali kırılganlık
• büyük mükellefler

Top Taxpayers in Turkey (1997–2023)

Öz

This study provides a comprehensive longitudinal analysis of Turkey’s “top taxpayers” between 1997 and 2023, based on data publicly released by the Revenue Administration. The study reveals the structural characteristics of tax concentration at the upper end of the taxpayer hierarchy by analyzing concentration ratios (Top-1, Top-10, Top-25, Top-50), inequality indices (Gini coefficients), and sectoral-geographical distributions. Findings show that over more than two decades, more than half of the total tax paid by the top 100 taxpayers has consistently been concentrated within the top ten firms, while the single largest taxpayer alone accounted for over 10% in 2023. The fact that the same businesses have been around for 20 years, especially banks, energy companies, and petrochemical companies, shows that there is a small but well-established group of taxpayers. The data shows that tax contributions are very concentrated in Istanbul, especially through the Large Taxpayers Office. The provinces of Anatolia do not contribute much at all. While these patterns suggest fiscal stability derived from a limited group of major taxpayers, they also imply fiscal fragility and social inequity, as the bulk of public revenue continues to rely on indirect taxes paid by ordinary citizens. The study concludes that, despite their symbolic significance, the "top taxpayer" lists reveal both the structural deficiencies and the strengths of Turkey's fiscal system and should be meticulously evaluated within the broader discourse on state capacity and tax equity.

Anahtar Kelimeler

• Top taxpayers
• tax concentration
• tax justice
• fiscal fragility
• large taxpayers

Kaynakça

1. Agun, B. H., & Tavşancı, A. (2024). Vergilemede adalet ilkesi açısından Türk vergi yapısının değerlendirilmesi (1990–2023). Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 10(3).
2. Akgun, O., Cournède, B., & Fournier, J.-M. (2017). The effects of the tax mix on inequality and growth. OECD Economics Department Working Papers, No. 1447. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/c57eaa14-en
3. Alvaredo, F., Atkinson, A. B., Piketty, T., & Saez, E. (2013). The top 1 percent in international and historical perspective. Journal of Economic Perspectives, 27(3), 3–20. https://doi.org/10.1257/jep.27.3.3
4. Ay, H., & Haydanlı, M. L. (2017). Vergi yükü ekseninde toplumsal yapının gelir dağılımı ve yoksullukla ilişkisi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(3), 136–153.
5. Bird, R. M., & Zolt, E. M. (2008). Tax policy in emerging countries. Environment and Planning C: Government and Policy, 26(1), 73–86. https://doi.org/10.1068/cav3
6. Çalışkan, Ş. (2011). Türkiye’de gelir eşitsizliği ve yoksulluk. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 59, 89–132.
7. Causa, O., & Hermansen, M. (2017). Income redistribution through taxes and transfers across OECD countries. OECD Economics Department Working Papers, No. 1453. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/bc7569c6-en
8. Chancel, L., Piketty, T., Saez, E., Zucman, G., et al. (2022). World inequality report 2022. World Inequality Lab.

9. Cowell, F. A. (2011). Measuring inequality (3rd ed.). Oxford University Press.
10. Duncan, D., & Sabirianova Peter, K. (2016). Unequal inequalities: Do progressive taxes reduce income inequality? International Tax and Public Finance, 23(4), 762–783. https://doi.org/10.1007/s10797-016-9412-5
11. Eydam, U., & Qualo, H. (2024). Income inequality and taxes—An empirical assessment. Applied Economics Letters, 31(18), 1828–1835. https://doi.org/10.1080/13504851.2023.2208328
12. Farris, F. A. (2010). The Gini index and measures of inequality. The American Mathematical Monthly, 117(10), 851–864. https://doi.org/10.4169/000298910X523344
13. Gastwirth, J. L. (1972). The estimation of the Lorenz curve and Gini index. The Review of Economics and Statistics, 54(3), 306–316. https://doi.org/10.2307/1937992
14. Gelir İdaresi Başkanlığı. (t.y.). İstatistikler. https://gib.gov.tr/kurumsal/planlar-ve-raporlar/istatistikler
15. Genç, Y., & Yaşar, R. (2009). Vergilemede adalet ve etkinlik ilişkisi. Vergi Dünyası, (338).
16. Genschel, P., & Seelkopf, L. (2016). Did they learn to tax? Taxation trends outside the OECD. Review of International Political Economy, 23(2), 316–344. https://doi.org/10.1080/09692290.2016.1174723
17. International Monetary Fund. (2002). Improving large taxpayers’ compliance. IMF.
18. International Monetary Fund. (2011). Revenue mobilization in developing countries (Policy Paper). IMF.
19. International Monetary Fund. (2017). Understanding revenue administration. IMF.
20. Irmak, N. (2007). Reformların uygulanabilirliği bağlamında Büyük Mükellefler Vergi Dairesi. Vergi Raporu, 96, 17–23.
21. Işık, O. (2022). Eşitsizlikler kitabı: 2000’ler Türkiyesi’nde gelir, tüketim ve değişim. İletişim Yayınları.
22. Joumard, I., Pisu, M., & Bloch, D. (2012). Less income inequality and more growth—Are they compatible? Part 3: Income redistribution via taxes and transfers across OECD countries. OECD Economics Department Working Papers, No. 926. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5k9h296b1zjf-en
23. Kılıç, Ö. (2018). Türkiye’de vergi adaleti. Akademik Bakış Dergisi, (66).
24. Martinez, V. J., & Vulovic, V. (2014). Tax structure in Latin America: Its impact on the real economy. Revista de Economía Mundial, 37, 41–73.
25. Musgrave, R. A., & Musgrave, P. B. (1989). Public Finance in Theory and Practice (5th ed.). McGraw-Hill.
26. O’Connor, J. (2009). The fiscal crisis of the state. Transaction Publishers. (Original work published 1973)
27. OECD. (2019). Tax administration 2019: Comparative information on OECD and other advanced and emerging economies. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/74d162b6-en
28. OECD. (2021). Revenue statistics 2021. OECD Publishing.
29. OECD. (2024). Consumption tax trends 2024: VAT/GST and excise, core design features and trends. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/dcd4dd36-en
30. Öztürk, L. (2012). Türkiye’de bölgesel eşitsizliğin sektörel dinamikleri: Bir ayrıştırma analizi, 1987–2001. Ege Akademik Bakış, 12(2), 149–159
31. Petrie, M., & Hemming, R. (2000). A framework for assessing fiscal vulnerability (IMF Working Paper No. 00/52). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9781451847246.001
32. Piketty, T., & Saez, E. (2003). Income inequality in the United States, 1913–1998. Quarterly Journal of Economics, 118(1), 1–41. https://doi.org/10.1162/00335530360535135
33. Ouedraogo, R., Tapsoba, R., Sow, M., & Compaoré, A. (2020). Fiscal resilience building: Insights from a new tax revenue diversification index. IMF Working Papers, 2020(94). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9781513546032.001
34. Saez, E., & Zucman, G. (2019). Progressive wealth taxation. Brookings Papers on Economic Activity, 2019(2), 437–533. https://doi.org/10.1353/eca.2019.0017
35. Stiglitz, J. E. (1988). Economics of the Public Sector (2nd ed.). W. W. Norton.
36. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2024). Türk vergi sisteminin vergi adaleti bakımından değerlendirilmesi (Vergi Konseyi Çalışma Raporu). HMB.
37. Tomul, E. (2011). Educational inequality in Turkey: An evaluation by Gini index. Education and Science, 36(160), 133–143. https://doi.org/10.15390/ES.2011.933
38. Zararsız, Y., & Barlas, E. (2024). Türkiye’deki dolaylı ve dolaysız vergilerin ekonomik büyümeye etkisi üzerine bir çalışma. Uluslararası İktisadi ve İdari Çalışmalar Dergisi, 2(2).