Kadro Hareketi’nden Günümüze Kalkınma Yaklaşımı: Devletçi Girişimcilik, Kuramsal Süreklilikler ve Çağdaş Ayrışmalar

Öz

Kadrocuların sınıfsız bir toplum yaratma iddiasını, devletin girişimci kapasitesiyle harmanlayan kalkınma anlayışı, ekonomik alanı, toplumsal dönüşümün kurucu mekânı hâline getiren planlamacı bir vizyonla bütünleşmiştir. Bu nedenle Kadro, yalnızca erken Cumhuriyet’in politik ekonomi tartışmalarına eşlik eden bir entelektüel yönelim değil, Türkiye’de kalkınma söyleminin nasıl kurulduğunu, hangi normatif dayanaklara yaslandığını ve hangi ideolojik sınırlar içinde yeniden üretildiğini sorgulamak için güçlü bir teorik mercek sunmaktadır. Buradan hareketle makale, Türkiye’nin erken Cumhuriyet döneminde şekillenen iktisadi kurgusunu, devletçilik ekseninde örgütlenen kalkınma ve sanayileşme stratejilerinin ötesine geçerek Kadro Hareketi üzerinden yeniden yorumlamaktadır. Çalışmanın temel amacı, Kadro’nun bu devletçi kalkınma kurgusunu çağdaş kalkınma yaklaşımlarının çoğulcu ve parçalı teorik evreniyle karşılaştırmalı biçimde tartışmak; böylece tarihsel sürekliliklerin hangi eksenlerde korunduğunu, hangi noktalarda ise belirgin kırılmaların ortaya çıktığını görünür kılmaktır. Sürdürülebilirlik, çevresel sınırlar, girişimci devlet, neo-kalkınmacı yönelimler, ulusal inovasyon sistemleri ve post-kalkınmacı eleştiriler gibi güncel tartışmalar ışığında yürütülen analiz, erken Cumhuriyet’in iktisadi mimarisini bugünün kalkınma söylemini hâlâ şekillendiren bir entelektüel miras olarak ele almaktadır. Bu çerçevede makale, Türkiye’nin kalkınma paradigmasının uzun erimli dönüşümünü anlamak için yeni bir tartışma zemini sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• erken Cumhuriyet dönemi
• devletçi girişimcilik
• kadro hareketi
• kalkınma
• tarihsel çözümleme

From the Kadro Movement to Contemporary Development Approach: State-Led Entrepreneurship, Theoretical Continuities, and Modern Divergences

Öz

The Kadroists’ vision of development was an attempt to fuse the aspiration for a classless society with the entrepreneurial capacity of a state coalesced around a planning-oriented project that rendered the economic sphere the primary site of social transformation. For this reason, Kadro is not merely an intellectual tendency accompanying the political economy debates of the early Republic, it constitutes a powerful analytical lens through interrogate how Türkiye’s development discourse was constructed, which normative foundations it relied upon, and within which ideological boundaries it was continually reproduced. Building on this premise, the article reinterprets the economic architecture of the early Republican period through the prism of the Kadro Movement, moving beyond the conventional reading of state-led industrialization and development strategies. The central aim of the study is to examine Kadro’s statist developmental framework in a comparative dialogue with the plural and fragmented theoretical landscape of contemporary development approaches. In doing so, it identifies the axes along which historical continuities are preserved and the points at which significant ruptures emerge. Drawing on contemporary debates surrounding sustainability, planetary boundaries, the entrepreneurial state, neo-developmentalist perspectives, national innovation systems, and post-development critiques, the analysis approaches the economic design of the early Republic not as a closed historical episode but as an intellectual legacy that continues to shape Türkiye’s developmental imaginaries. Within this framework, the article offers a renewed conceptual ground for understanding the long-term transformation of Türkiye’s development paradigm.

Anahtar Kelimeler

• Early Republican period
• state-led entrepreneurship
• kadro movement
• development
• historical analysis

Kaynakça

1. Acar, Y. (1995). Tarihsel Açıdan Türkiye Ekonomisi ve İzlenen İktisadi Politikalar (1923-1963). Bursa: Uludağ Üniversitesi Basımevi.
2. Adalet, B. (2025). An Empire of Development: American Political Thought in Transnational Perspective. American Political Science Review, 119(1), 193-207.
3. Akar, M. (2016). Kadro: Bir ‘Sınıftan Kaçış’ Teorisi. Çalışma ve Toplum, 1, 229-251.
4. Altenburg, T. & Rodrik, D. (2017). Green industrial policy: Accelerating structural change towards wealthy green economies. Green Industrial Policy, 1, 2-20.
5. Altıntaş, A. (2003). 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı ve Türkiye'ye Etkileri. İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
6. Arndt, H. (1978). The Rise and Fall of Economic Growth, A Study in Contemporary Thought. Chicago: University of Chicago.
7. Arthur, P. (2006). The state, private sector development, and Ghana's “golden age of business”. African Studies Review, 49(1), 31-50.
8. Aslan, M. (2024). 1929 Dünya Ekonomik Buhranı’nin Türk Siyasal Hayatına Etkileri Üzerine Bir İnceleme. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Afyon.

9. Aydemir, Ş. S. (1934). İnkilâbın İdeolojisi: İnkilâp Kürsülerinde İnkilâp İlmileşmelidir. Kadro Dergisi, Sayı 28, 5-13.
10. Aydemir, Ş. S. (1968). İnkılap ve Kadro. Ankara: Bilgi Yayınevi
11. Belge, B. A. (1933). Milli Kurtuluş İnkilâbının Cihanşümul Ehemiyetini, Anlıyan Anlıyana. Kadro Dergisi, Sayı 18, 37-42.
12. Bergius, M. & Buseth, J. T. (2019). Towards a Green Modernization Development Discourse: The New Green Revolution in Africa. Journal of Political Ecology, 26(1), 57-83.
13. Beriş, H. E. (2009). Tek Parti Döneminde Devletçilik/Türkiye'de Otoritarizmin Siyasal ve Ekonomik Kökenleri. Ankara: Liberte Yayınları.
14. Boratav, K. (2006). Türkiye’de Devletçilik. Ankara: İmge.
15. Bozkurt, A. D. (2024). Milli İktisat”tan İktisadi Devletçiliğe: Kadro Hareketi Üzerine Bir İnceleme. Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 55-75.
16. Brundtland Raporu (1987). Ortak Geleceğimiz. https://www.are.admin.ch/dam/en/sd-web/oUREniCte9uh/our_common_futurebrundtlandreport1987.pdf
17. Demirci, F. (2006). Kadro Hareketi ve Kadrocular. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15, 35-54.
18. Dent, C. M. (2022). Neoliberal Environmentalism, Climate Interventionism and the Trade-Climate Nexus. Sustainability, 14(23), 15804.
19. Dereli, D. D. & Ertek, İ. (2024). The Relationship Between Energy Consumption and Economic Growth in Türkiye. Ekonomi Maliye İşletme Dergisi, 7(1), 54-71.
20. Easterly, W. (2007). The Ideology of Development. Foreign Policy, 161, 30-35.
21. Ertan, T. F. (1993). Kadro Hareketine Genel Bir Bakış. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 9(27), 549-558.
22. Escobar, A. (2007). ‘Post-development'as concept and social practice. Londra: Routledge.
23. Esteva, G. & Prakash, M. S. (1998). Beyond development, what?. Development in Practice, 8(3), 280-296.
24. Ferguson, J. (1994). Anti-politics machine: Development, depoliticization, and bureaucratic power in Lesotho. U of Minnesota Press, Minnesota.
25. Ferretto, A., Matthews, R., Brooker, R. & Smith, P. (2022). Planetary Boundaries and the Doughnut frameworks: A review of their local operability. Anthropocene, 39. https://doi.org/10.1016/j.ancene.2022.100347
26. Gümüş, N. (2024). Türk Savunma Sanayiindeki Gelişmelerin Ülke Kalkınması, Sanayileşme ve İstihdama Etkileri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 11(4), 182-201.
27. İlhan, O. A. (2011). Cumhuriyet İdeolojisinin Oluşmasında Kadro Dergisi ve Kadro Hareketinin Rolü. İstanbul Üniversitesi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
28. Kadro (1932). Kadro. Kadro Dergisi, Sayı 1.
29. Kayalı, K. (2000). Türk Düşünce Dünyasının Bunalımı. İstanbul: İletişim Yayınları.
30. Knutsson, B. (2009). The Intellectual History of Development: Towards a Widening Potential Repertoire. Perspectives, 13(1), 2-46.
31. Korkmaz, Ş. (2021). Erken Cumhuriyet Döneminde Devletçilik: Ahmet Ağaoğlu ve Kadro Hareketi. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 7(3), 27-39.
32. Kumar Singh, S. (2016). Sustainable Development: A Literature Review. The International Journal of Indian Psychology, 3(3), 63-69.
33. Lundvall, B. Å. (2007). National innovation systems -analytical concept and development tool. Industry and Innovation, 14(1), 95-119.
34. Mazzucato, M. (2021). Girişimci Devlet: Kamu Sektörü-Özel Sektör Karşıtlığı Masalının Çürütülmesi. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
35. Mensah, J. (2019). Sustainable development: Meaning, history, principles, pillars, and implications for human action: Literature review. Cogent social sciences, 5(1), 1653531.
36. Matthews, S. J. (2017). Post-development theory. R.A. Denemark & R. Marlin-Bennet (Eds.) in Oxford Research Encyclopedia of International Studies. DOI: 10.1093/acref/9780191842665.001.0001
37. North, D. C. (1993). The new institutional economics and development. Economic History, 9309002, 1-8.
38. Ordóñez, S. & Sánchez, C. (2017). Latin American “neo-developmentalism,” state action and supranational realignment: What consequences to multipolarity?. World Review of Political Economy, 8(3), 365-389.
39. Özgür, M. E. (2006). Kadro and Its Analysis of the Great Depression. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 2(4), 91-103.
40. Pamuk, Ş. (2013). Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
41. Pueyo, S. (2019). Limits to Green Growth and the Dynamics of Innovation. https://arxiv.org/pdf/1904.09586
42. Rockström, J., Steffen, W., Noone, K., Persson, Å., Chapin III, F. S., Lambin, E., Lenton, T. M., Scheffer, M., Folke, C., Schellnhuber, H. J., Nykvist, B., de Wit, C. A., Hughes, T., van der Leeuw, S., Rodhe, H., Sörlin, S., Snyder, P. K., Costanza, R., Swedin, U., Falkenmark, M., Karlkberg, L., Corell, R. W., Fabry, V. J., Hansen, J., Walker, B., Liverman, D., Richardson, K., Crutzen, P. & Foley, J. (2009). Planetary boundaries: exploring the safe operating space for humanity. Ecology and Society, 14(2). https://www.stockholmresilience.org/download/18.8615c78125078c8d3380002197/1459560331662/ES-2009-3180.pdf
43. Rodrik, D. (2006), Goodbye Washington consensus, hello Washington confusion? A review of the World Bank's economic growth in the 1990s: learning from a decade of reform. Journal of Economic Literature, 44(4), 973-987.
44. Sunny, F. A., Jeronen, E. & Lan, J. (2024). Influential theories of economics in shaping sustainable development concepts. Administrative Sciences, 15(1). https://doi.org/10.3390/admsci15010006
45. Sutton, F. X., Kessinger, T. G., Grant, J. P. & Zeidenstein, G. (1989). Development Ideology: Its Emergence and Decline. Daedalus, 118(1), 35-60.
46. Şimşek, O. (2016). Türkiye’nin Planlama ile Tanışması: Devletçilik Dönemi Üzerine Bir İnceleme. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 1-21.
47. Şimşek, O. & Kurtuluş, G. (2024). Milli İktisat, Cumhuriyet ve Kalkınma: 1923-1929 Dönemine İlişkin Bir Değerlendirme. O. Şimşek, A. A. Eren & M. Şakı (Eds.), Prof. Dr. Aziz Konukman’a Armağan: Türkiye Ekonomisinin Serencamı (s. 21-40). Ankara: Gazi Kitabevi.
48. Tezel, Y. S. (1982). Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi 1923-1950. Ankara: Yurt Yayınları.
49. Tökin, İ. H. (1932). Türkiye’de Milli Sermaye Hareketi. Kadro Dergisi, Sayı 10, 20-25.
50. Tör, N. V. (1932). Müstemleke İktisadiyatından Millet İktisadiyatına. Kadro Dergisi, Sayı 2, 6-14.
51. Tör, N. V. (1933). Devletçilik Yolunda Aydınlık. Kadro Dergisi, Sayı 23, 12-17.
52. Türkeş, M. (1998). The Ideology of the Kadro [Cadre] Movement: A Patriotic Leftist Movement in Turkey. Middle Eastern Studies, 34(4), 92–119.
53. Türkeş, M. (1999). Kadro Hareketi, Ulusçu Sol Bir Akım. Ankara: İmge Kitabevi.
54. United Nations (1948). Universal Declaration of Human Rights. https://www.un.org/sites/un2.un.org/files/2021/03/udhr.pdf
55. Yalçın, A. Z. & Dogan, M. (2023). Enerjide Dışa Bağımlılık Sorunu: Türkiye için Ampirik Bir Analiz. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 30(2), 203-223.
56. Yalçınkaya, M. H. & Sert, S. (2024). Türkiye’de Enerji ve Yeşil Enerji Kaynaklarının Sürdürülebilir Ekonomik Kalkınmaya Etkisi: Swot Analizi. The Journal of Academic Social Science, 151(151), 96-123.
57. Yat-Sen, S. (1922). The International Development of China. Londra & New York: G. P. Putnam’s Sons.