Araştırma Makalesi

Uluslararası ticaret tutarsızlığının ölçümü: Türkiye'nin ihracat farklılıkları için üç aşamalı ampirik bir çerçeve

Cilt: 10 Sayı: 3 27 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Uluslararası ticaret tutarsızlığının ölçümü: Türkiye'nin ihracat farklılıkları için üç aşamalı ampirik bir çerçeve

Öz

Ayna ticaret istatistikleri, uluslararası ticaret raporlamasının tutarlılığını değerlendirmek için yaygın olarak kullanılmakta; ancak ihracatçı ve ithalatçı ülkelerin raporladığı değerler, değerleme yöntemleri, raporlama uygulamaları, yeniden ihracat ve kurumsal farklılıklar nedeniyle sıkça birbirinden ayrışmaktadır. Bu çalışma, 2013–2024 dönemi için 204 partner ekonomiyi kapsayan UN Comtrade verilerini kullanarak Türkiye'nin ihracatındaki ayna farklılıklarını analiz etmek amacıyla bir Uluslararası Ticaret Tutarsızlığı (ITI) çerçevesi geliştirmektedir. Ampirik tasarım; betimleyici, açıklayıcı ve öngörücü yöntemleri üç aşamada bütünleştirmektedir. İlk aşamada kümeleme analizi, ticaret ortakları arasındaki heterojen farklılık rejimlerini belirlemektedir. İkinci aşamada, Türkiye'nin en büyük yirmi ihracat pazarı için panel lojistik regresyon, farklılık riski ile Dünya Bankası Dünya Kalkınma Göstergeleri'nden elde edilen ekonomik ve kurumsal göstergeler arasındaki ilişkiyi değerlendirmektedir. Üçüncü aşamada, WEKA ortamında uygulanan lojistik sınıflandırma ve Random Forest modelleri, on katlı çapraz doğrulama ile öngörü sağlamlığını sınamaktadır. Bulgular, ayna farklılıklarının ortaklar arasında tekdüze değil yapısal nitelikte olduğunu göstermektedir. Ticaret hacmi ve seçilmiş ülke özellikleri, geniş yönetişim göstergelerine kıyasla farklılık riskiyle daha yakından ilişkilidir; makine öğrenmesi modelleri ise orta düzeyde öngörü performansı sunarak ekonometrik bulguları genel olarak desteklemektedir. Çalışma, ayna ticaret farklılıklarının doğrudan ticaret usulsüzlüğü kanıtı olarak değil, raporlama riski göstergesi olarak yorumlanması gerektiği sonucuna ulaşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Bhagwati, J. N. (1974). On the underinvoicing of imports. In J. N. Bhagwati (Ed.), Illegal transactions in international trade: Theory and measurement (pp. 138–147). North-Holland.
  2. Biswas, A. K., & Sengupta, S. (2011). Tariffs and imports mis-invoicing under oligopoly. Economics and Politics, 23(2), 254–270. https://doi.org/10.1111/j.1468-0343.2011.00384.x
  3. Biswas, A. K., von Hagen, J., & Sarkar, S. (2022). FDI mismatch, trade mis-reporting, and hidden capital movements: The USA–China case. Journal of International Money and Finance, 120, Article 102534. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2021.102534
  4. de Boyrie, M. E., Nelson, J. A., & Pak, S. J. (2007). Capital movement through trade misinvoicing: The case of Africa. Journal of Financial Crime, 14(4), 474–489. https://doi.org/10.1108/13590790710828181
  5. Carrère, C., & Grigoriou, C. (2015). Can mirror data help to capture informal international trade? (FERDI Working Paper No. P123). Fondation pour les Études et Recherches sur le Développement International. https://ferdi.fr/en/publications/can-mirror-data-help-to-capture-informal-international-trade
  6. Chan, B., Ng, I., & Chung, N. (2023). Anomaly detection in trade declarations using deep learning techniques: A risk-assessment approach to identify misclassification and incorrect valuation. Statistical Journal of the IAOS, 39(4), 825–834. https://doi.org/10.3233/sji-230081
  7. Chen, C., Jiang, Z., Li, N., Wang, H., Wang, P., Zhang, Z., Zhang, C., Ma, F., Huang, Y., Lu, X., Wei, J., Qi, J., & Chen, W.-Q. (2022). Advancing UN Comtrade for physical trade flow analysis: Review of data quality issues and solutions. Resources, Conservation & Recycling, 186, Article 106526. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2022.106526
  8. Farhad, M. H., Madsen, J. B., Jetter, M. K., & Williams, A. (2023). The mystery of misreported trade: A novel method to identify distorted trade figures. The World Economy, 47(2), 748–778. https://doi.org/10.1111/twec.13451

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Uluslararası İktisat (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

27 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

6 Ağustos 2026

Kabul Tarihi

25 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 10 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Dağıstan, N. (2026). Uluslararası ticaret tutarsızlığının ölçümü: Türkiye’nin ihracat farklılıkları için üç aşamalı ampirik bir çerçeve. Politik Ekonomik Kuram, 10(3), 1418-1445. https://doi.org/10.30586/pek.2005332
AMA
1.Dağıstan N. Uluslararası ticaret tutarsızlığının ölçümü: Türkiye’nin ihracat farklılıkları için üç aşamalı ampirik bir çerçeve. PEK. 2026;10(3):1418-1445. doi:10.30586/pek.2005332
Chicago
Dağıstan, Nihat. 2026. “Uluslararası ticaret tutarsızlığının ölçümü: Türkiye’nin ihracat farklılıkları için üç aşamalı ampirik bir çerçeve”. Politik Ekonomik Kuram 10 (3): 1418-45. https://doi.org/10.30586/pek.2005332.
EndNote
Dağıstan N (01 Eylül 2026) Uluslararası ticaret tutarsızlığının ölçümü: Türkiye’nin ihracat farklılıkları için üç aşamalı ampirik bir çerçeve. Politik Ekonomik Kuram 10 3 1418–1445.
IEEE
[1]N. Dağıstan, “Uluslararası ticaret tutarsızlığının ölçümü: Türkiye’nin ihracat farklılıkları için üç aşamalı ampirik bir çerçeve”, PEK, c. 10, sy 3, ss. 1418–1445, Eyl. 2026, doi: 10.30586/pek.2005332.
ISNAD
Dağıstan, Nihat. “Uluslararası ticaret tutarsızlığının ölçümü: Türkiye’nin ihracat farklılıkları için üç aşamalı ampirik bir çerçeve”. Politik Ekonomik Kuram 10/3 (01 Eylül 2026): 1418-1445. https://doi.org/10.30586/pek.2005332.
JAMA
1.Dağıstan N. Uluslararası ticaret tutarsızlığının ölçümü: Türkiye’nin ihracat farklılıkları için üç aşamalı ampirik bir çerçeve. PEK. 2026;10:1418–1445.
MLA
Dağıstan, Nihat. “Uluslararası ticaret tutarsızlığının ölçümü: Türkiye’nin ihracat farklılıkları için üç aşamalı ampirik bir çerçeve”. Politik Ekonomik Kuram, c. 10, sy 3, Eylül 2026, ss. 1418-45, doi:10.30586/pek.2005332.
Vancouver
1.Nihat Dağıstan. Uluslararası ticaret tutarsızlığının ölçümü: Türkiye’nin ihracat farklılıkları için üç aşamalı ampirik bir çerçeve. PEK. 01 Eylül 2026;10(3):1418-45. doi:10.30586/pek.2005332

Bu eser Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.