Mardin Artuklu Üniversitesi Türkçe ve Arapça Sosyoloji Bölümü Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Algıları: Karşılaştırmalı Bir Araştırma

Öz

Arap Baharı olarak bilinen ve 2011 yılında Tunus’tan başlayarak Suriye başta olmak üzere diğer Arap ülkelerine yayılan toplumsal olaylar Ortadoğu’da birçok kırılmaya neden oldu. Arap Baharı özellikle Suriye’de sonu gelmeyen bir iç savaşa, başka bir ifade ile bir şiddet sarmalına neden oldu. Bu durum Suriyeli vatandaşların kitlesel olarak vatanlarını terk etmelerine neden oldu. Şüphesiz bu göç sürecinden en çok Türkiye etkilendi. Aralık 2024 resmi kayıtlarına göre hâlihazırda Türkiye’de yaklaşık üç milyon Suriyeli sığınmacı ikamet etmektedir. Başta Mardin Artuklu Üniversitesi olmak üzere Türkiye’deki bazı Üniversiteler Suriyeli öğrencilerin devam edebileceği Arapça bölümler açmaya başladılar. İlk kez 2016 yılında öğrenci almaya başlayan Mardin Artuklu Üniversitesi Arapça Sosyoloji bölümünde yaklaşık 200 öğrenci eğitim ve öğretim hayatına devam etmektedir. Bu çalışma Arapça Sosyoloji bölümü öğrencileri ile Türkiye vatandaşı öğrencilerin devam ettiği Türkçe sosyoloji bölümü öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algılarına odaklanmaktadır. Toplumsal cinsiyet algısı, bireylerin, grupların veya toplumların kadınların ve erkeklerin rollerine, statülerine ve kimliklerine dair inanç, tutum, düşünce, varsayım ve beklentilerini ifade etmektedir. Toplumsal cinsiyet algıları sosyo-kültürel inşalardır. Dolayısıyla, inanç sistemleri, eğitim sistemi, politik-ideolojik tutumlar, siyasal katılım biçimleri, sınıfsal yapı toplumsal cinsiyet algısının oluşmasında etkili olmaktadır. Suriyeli öğrenciler ile Türkiyeli öğrencilerin toplumsal cinsiyet algılarının benzer ve farklı yönlerini çeşitli değişkenler açısından açıklamayı amaçlayan bu çalışma karşılaştırmalı, betimsel ve nicel bir saha çalışmasıdır ve çalışmada Altınova ve Duyan’ın (2013) geliştirdikleri Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği kullanılmıştır. Her iki öğrenci grubuna uygulanan ölçeğin verileri SPSS 27 programı desteğiyle çözümlenmiştir. Sonuç olarak iki öğrenci grubu arasında bazı benzerlikler olduğu gibi önemli farklılıkların da olduğu gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal Cinsiyet
• Toplumsal Cinsiyet Algısı
• Sosyoloji
• Türkiye Vatandaşı Öğrenciler
• Suriyeli Sığınmacı Öğrenciler.

A Comparatıve Study On Gender Perceptıons Of Students Of Mardın Artuklu Unıversıty Turkısh Socıology Department And Arabıc Socıology Department

Öz

The social events known as the Arab Spring, which started in Tunisia in 2011 and spread to other Arab countries, especially Syria, caused many fractures in the Middle East. Especially in Syria, the Arab Spring led to an endless civil war, in other words, a spiral of violence. This situation caused Syrian citizens to leave their homeland en masse. Turkey was undoubtedly the most affected by this migration process. According to the official records of December 2024, approximately three million Syrian refugees are currently residing in Turkey. Some universities in Turkey, notably Mardin Artuklu University, have started to open Arabic departments for Syrian students. Mardin Artuklu University Arabic Sociology Department, which started to admit students for the first time in 2016, continues its education and training life with approximately 200 students. This study focuses on the gender perceptions of Arabic Sociology students and Turkish Sociology students. Gender perception refers to the beliefs, attitudes, thoughts, assumptions and expectations of individuals, groups or societies about the roles, status and identities of women and men. Gender perceptions are socio-cultural constructs. Therefore, belief systems, education system, political-ideological attitudes, forms of political participation and class structure are effective in the formation of gender perceptions. This study, which aims to explain the similarities and differences between the gender perceptions of Syrian and Turkish students in terms of various variables, is a comparative, descriptive and quantitative field study and the Gender Perception Scale developed by Altınova and Duyan (2013) was used in the study. The data of the scale applied to both student groups were analysed with the support of SPSS 27 programme. As a result, it was observed that there were some similarities as well as significant differences between the two student groups.

Anahtar Kelimeler

• Gender
• Gender Perception
• Sociology
• Turkish Citizen Students
• Syrian Refugee Students.

Kaynakça

1. Altınova, H. H., & Duyan, V. (2013). Toplumsal cinsiyet algısı ölçeğinin geçerlik güvenirlik çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet, 24(2), 9–22.
2. Archer, J., & Lloyd, B. (2002). Sex and gender (2.baskı). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139051910.
3. Arıcı, F. (2011). Üniversite öğrencilerinde toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin algılar ve psikolojik iyi oluş [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
5. Basow, S. A. (1996). Gender stereotypes and roles. Brooks/Cole Publishing Company. Baykal, S. (1991). Üniversite öğrencilerinin cinsiyet rolleri ile ilgili kalıp yargılarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 1(2), 66–75. Beauvoir, S. de. (2019). İkinci cinsiyet (G. A. Savran, çev.). Koç Üniversitesi Yayınları.
6. Bem, S. L. (1974). The measurement of psychological androgyny. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 42(2), 155–162. https://doi.org/10.1037/h0036215
7. Bem, S. L. (1981). Gender schema theory: A cognitive account of sex typing. Psychological Review, 88(4), 354–364. https://doi.org/10.1037/0033-295X.88.4.354
8. Berktay, F. (2009). Tek tanrılı dinler karşısında kadın: Hristiyanlıkta ve İslamiyet’te kadının statüsüne üzerine karşılaştırmalı bir yaklaşım. Metis Yayınları.

9. Bourdieu, P. (2015). Eril tahakküm (B. Yılmaz, Çev.). Bağlam Yayıncılık.
10. Butler, J. (1990). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge.
11. Can, A. (2018). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi (6. baskı). Pegem Akademi.
12. Chodorow, N. J. (1994). Femininities, masculinities, sexualities: Freud and beyond. The University Press of Kentucky.
13. Collins, P. H. (2000). Black feminist thought: Knowledge, consciousness, and the politics of empowerment. Routledge.
14. Connell, R. W. (2002). Gender. Polity Press.
15. Connell, R. W. (2005). Masculinities (2. baskı). University of California Press.
16. Correll, S. J. (2001). Gender and the career choice process: The role of biased self-assessments. American Journal of Sociology, 106(6), 1691–1730. https://doi.org/10.1086/321299
17. Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the intersection of race and sex: A Black feminist critique of antidiscrimination doctrine, feminist theory and antiracist politics. University of Chicago Legal Forum, 1989(1), 139–167.
18. Çevik Bekleviç, A. (2013). Bir üniversite hastanesi araştırma görevlilerinin toplumsal cinsiyet rolleri tutum ölçeği ve çalışma yaşamında toplumsal cinsiyet rolleri algısının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bülent Ecevit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
19. Dökmen, Z. Y. (2004). Toplumsal cinsiyet (2. baskı). Sistem Yayıncılık.
20. Eagly, A. H., & Karau, S. J. (2002). Role congruity theory of prejudice toward female leaders. Psychological Review, 109(3), 573–598. https://doi.org/10.1037/0033-295X.109.3.573
21. Eagly, A. H., & Wood, W. (2012). Social role theory. In P. A. M. van Lange, A. W. Kruglanski, & E. T. Higgins (Eds.), Handbook of theories of social psychology (ss. 458–476). SAGE. https://doi.org/10.4135/9781446249222.n49
22. Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS (3. baskı). SAGE.
23. Fiske, S. T., & Taylor, S. E. (1991). Social cognition (2. baskı). McGraw-Hill.
24. Güdekli, A. (2016). Küresel erkek(lik) ve medya. Literatürk Academia Yayıncılık.
25. Güloğlu, M. & Yaşar, A. (2023). Suriyeli mülteci ailesi. Z. Özlü, Y. Karadaş ve İ. Özhazar (Ed.), Türkiye-Suriye ortak kültür tarih ve göç içinde (ss. 556-581). Gaziantep Üniversitesi Yayınları.
26. Heilman, M. E. (2001). Description and prescription: How gender stereotypes prevent women’s ascent up the organizational ladder. Journal of Social Issues, 57(4), 657–674. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00234
27. Kağıtçıbaşı, Ç. (1999). Kültürel psikoloji: Kültür bağlamında insan ve aile. Evrim Yayınevi.
28. Karakaya, H., & Özkan, S. (2024). “Erkeklik” ve toplumsal cinsiyet: Nitel bir araştırma. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 10(1), 118–139. https://doi.org/10.46849/guiibd.1484778
29. Kasımoğlu, A. (2015). Milliyetçiliğe dair çözümlemelerde toplumsal cinsiyet olgusu. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 5(10), 241–273.
30. Kavuncu, A. N. (1987). Bem cinsiyet rolü envanteri’ni Türk toplumuna uyarlama çalışmaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
31. Kim, H. Y. (2013). Statistical notes for clinical researchers: Assessing normal distribution (2) using skewness and kurtosis. Restorative Dentistry & Endodontics, 38(1), 52–54. https://doi.org/10.5395/rde.2013.38.1.52
32. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3. baskı). The Guilford Press.
33. Kottak, C. P. (2008). Antropoloji: İnsan çeşitliliğine bir bakış (2. Baskı). Ütopya Yayınevi.
34. Kul, A. (2016). Sağlık Yüksekokulu öğrencilerinin cinsiyet rolleri, toplumsal cinsiyet algısı ve şiddet eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karabük Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
35. Lorber, J. (1994). Paradoxes of gender. Yale University Press.
36. Marshall, G. (199). Sosyoloji sözlüğü (O. Akınhay & D. Kömürcü, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları. Martin, C. L., Ruble, D. N., & Szkrybalo, J. (2002). Cognitive theories of early gender development. In A. H. Eagly, A. E. Beall, & R. J. Sternberg (Edit.), The psychology of gender (ss. 72–98). Guilford Press.
37. McKinnon, S. L. (2011). Positioned in/by the state: Incorporation, exclusion, and appropriation of women’s gender-based claims to political asylum in the United States. Academia.edu. https://www.academia.edu/845354
38. Oakley, A. (1972). Sex, gender and society. Temple Smith.
39. Öngen, B., & Aytaç, S. (2013). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ve yaşam değerleri ilişkisi. Sosyoloji Konferansları, 48, 1–18.
40. Prentice, D. A., & Carranza, E. (2002). What women and men should be, shouldn’t be, are allowed to be, and don’t have to be: The contents of prescriptive gender stereotypes. Psychology of Women Quarterly, 26(4), 269–281. https://doi.org/10.1111/1471-6402.t01-1-00066
41. Ridgeway, C. L., & Correll, S. J. (2004). Unpacking the gender system: A theoretical perspective on gender beliefs and social relations. Gender & Society, 18(4), 510–531. https://doi.org/10.1177/0891243204265269
42. Sakallı Uğurlu, N., Türkoğlu, B., & Kuzlak, A. (2018). How are women and men perceived? Structure of gender stereotypes in contemporary Turkey. Nesne Psikoloji Dergisi, 6(13), 309–336. https://doi.org/10.7816/nesne-06-13-04
43. Scott, J. W. (1986). Gender: A useful category of historical analysis. The American Historical Review, 91(5), 1053–1075. https://doi.org/10.2307/1864376
44. Snyder, M., Tanke, E. D., & Berscheid, E. (1977). Social perception and interpersonal behavior: On the self-fulfilling nature of social stereotypes. Journal of Personality and Social Psychology, 35(9), 656–666. https://doi.org/10.1037/0022-3514.35.9.656
45. Steele, C. M., & Aronson, J. (1995). Stereotype threat and the intellectual test performance of African Americans. Journal of Personality and Social Psychology, 69(5), 797–811. https://doi.org/10.1037/0022-3514.69.5.797
46. Vatandaş, C. (2007). Toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rollerinin algılanışı. Sosyoloji Konferansları, 35, 29–56.
47. Vatandaş, S. (2020). Toplumsal cinsiyet rolleri ve kalıp yargıları bağlamında kadının medyada metalaşması. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (36), 747–784. https://doi.org/10.14520/adyusbd.714520
48. Yılmaz, Y., Gürkan, S., Akdeniz, E. T., & Tınaz, S. N. (2022). Bireylerin toplumsal cinsiyet rollerinin ve algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(3), 1021–1032. https://doi.org/10.33206/mjss.1013219
49. Yuval-Davis, N. (2007). Cinsiyet ve millet (A. Bektaş, Çev.). İletişim Yayınları.
50. Zanna, M. P., & Pack, S. J. (1975). On the self-fulfilling nature of apparent sex differences in behavior. Journal of Experimental Social Psychology, 11(6), 583–591. https://doi.org/10.1016/0022-1031(75)90009-8
51. Zastrow, C. (2016). Sosyal hizmete giriş. Nika Yayınevi.
52. Zeyneloğlu, S. (2008). Ankara’da hemşirelik öğrenimi gören üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları [Yayımlanmış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.