PEYZAJA “METABOLİK” BİR YAKLAŞIM

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 175 - 185, 31.12.2025

Elif Parlak , Meryem Atik

https://doi.org/10.53784/peyzaj.1798918

Öz

Bu çalışma, peyzaj planlama ve yönetiminde bütüncül bir yaklaşım sunan “peyzaj metabolizması” kavramını teorik ve yöntemsel boyutlarıyla ele almaktadır. Çalışmanın amacı, doğal ve insan kaynaklı süreçlerin oluşturduğu enerji ve madde akışlarının peyzaj üzerindeki etkilerini anlamaya yönelik olarak, metabolik yaklaşımın peyzaj mimarlığı disiplininde nasıl kullanılabileceğini irdelemektir. Araştırma kapsamında, “metabolizma”, “peyzaj metabolizması”, “kentsel metabolizma” ve “kırsal metabolizma” kavramlarına ilişkin ulusal ve uluslararası literatür taranmış; 2020 yılı sonrası çalışmalara odaklanılarak Web of Science veri tabanında bibliyografik analiz gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, “landscape metabolism” kavramının çevre bilimleri, sürdürülebilir planlama, tarım ve su kaynakları yönetimi gibi farklı alanlarda ele alındığı, ancak peyzaj planlama bağlamında sınırlı sayıda çalışmanın bulunduğu belirlenmiştir. Bulgular, peyzaj metabolizmasının döngüsel ekonomi, kaynak verimliliği, enerji ve madde akışlarının yönetimi gibi konularda yenilikçi bir araç sunduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, peyzaj metabolizması yaklaşımı, ekolojik, sosyal ve ekonomik sistemler arasındaki ilişkiyi döngüsel bir çerçevede ele alarak sürdürülebilir planlama süreçlerine katkı sağlayabilecek potansiyele sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Peyzaj Metabolizması , Kentsel Metabolizma , Döngüsel Ekonomi , Sürdürülebilir Peyzaj Planlama , Kaynak Yönetimi

A “METABOLIC” APPROACH TO LANDSCAPE

Öz

This study examines the concept of “landscape metabolism,” which provides a holistic framework for landscape planning and management, in both theoretical and methodological contexts. The main aim is to explore how the metabolic approach—originally used to describe energy and material flows in biological systems—can be applied within the discipline of landscape architecture to better understand the impacts of natural and human-induced processes on landscapes. The research includes a comprehensive review of national and international literature on “metabolism,” “landscape metabolism,” “urban metabolism,” and “rural metabolism,” focusing particularly on studies conducted after 2020. A bibliographic analysis was performed using the Web of Science database. The results indicate that the term “landscape metabolism” is addressed in various fields such as environmental sciences, sustainable planning, agriculture, and water management, while its application within the context of landscape planning remains limited. Findings reveal that the landscape metabolism approach offers an innovative framework for addressing circular economy principles, resource efficiency, and the management of energy and material flows. In conclusion, landscape metabolism has the potential to contribute to sustainable planning by integrating ecological, social, and economic systems within a circular and regenerative framework.

Anahtar Kelimeler

Landscape Metabolism , Urban Metabolism , Circular Economy , Sustainable Landscape Planning , Resource Management

Kaynakça

• Akbaş, İ., (2020). Kentsel Metabolizma Kavramının Evrimi: Kentsel Metabolik Yönetişim. IBAD Journal of Social Sciences, (6),PP. 481-504. DOI: 10.21733/ibad.658075
• Brunner, P.H. Daxbeck, H., Baccini. P. (1994). Industrial metabolism at the regional and locallevel: A case study on a Swiss region. In IndustrialMetabolism—Restructuring for sustainable develop-ment, R. B. Ayres and U. E. Simonis, Eds. Tokyo:United Nations University Press.
• Brunner, P.H. (2007), Reshaping Urban Metabolism. Journal of Industrial Ecology, 11: 11-13. https://doi.org/10.1162/jie.2007.1293
• Geddes, P. (1915). Cities in Evaluation: An Introduction to the Town Planning Movement and to the Study of Civics. Williams & Norgate, London
• Girardet, H. (2010). Regenerative Cities. Word Future Council.
• LaRota Aguilera, M.J., Caldas, E.Z., Bermúdez, O.B., Marull, J. (2024). New criteria for sustainable land use planning of metropolitan green infrastructures in the tropical Andes. Landscape Ecology, 39:112. https://doi.org/10.1007/s10980-024-01911-2
• Marull, J., Pino J., Tello, E., Cordobillaa, M.J. (2010). Social metabolism, landscape change and land-use planning in the Barcelona Metropolitan Region. Land Use Policy 27 PP. 497–510
• Mellino, S., Ulgiati, S. (2015). Mapping the evolution of impervious surfaces to investigate landscape metabolism: An Emergy–GIS monitoring application. Ecological Informatics 26. Pp. 50–59
• Perotti, D. (2020). Toward an agentic understanding of the urban metabolism: a landscape theory perspective. Urban Geography, DOI:10.1080/02723638.2020.1848760
• Pianegonda, A., Favargiotti, S., Ciolli, M. (2022). Rural–Urban Metabolism: A Methodological Approach for Carbon-Positive and Circular Territories. Sustainability, 14(21), 13964. https://doi.org/10.3390/su142113964
• Serrao-Neumann, S., Renouf, M.A., Morgan, E., Kenway, S.J., Choy, D.L. (2019). Urban water metabolism information for planning water sensitive city-regions, Land Use Policy, Volume 88, 104144, ISSN 0264-8377, https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2019.104144.
• Studholme, M. (2007). Patrick Geddes: Founder of Environmental Sociology. The Sociological Review. 55. 441 - 459. Doi: 10.1111/j.1467-954X.2007.00718.x.
• Subercaseaux, D., Gastó, J., Ibarra, J.T., Arellano, C. 2020. Construction and Metabolism of Cultural Landscapes for Sustainability in the Anthropocene. Sustainability 2020, 12, 6301; doi:10.3390/su12166301
• TDK, 2025. Güncel Türkçe Sözlük. Metabolizma Erişim: https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 03.12.2025
• Tuğaç, Ç. (2019). Sürdürülebilir ve İklim Değişikliğine Dayanıklı Kentleşme Bağlamında Kent Metabolizması Yaklaşımı. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, Cilt 28, Sayı 1-2, Ocak-Nisan 2019, s.45-79
• Wolman, A. (1965). The metabolism of cities. Scientific America,213(3), 179-190.
• WOS, (2025). Analyze Results.Erişim: https://www.webofscience.com/ Erişim Tarihi: 22.02.2025
• Zhifeng Y., Yan Z., Shengsheng L., Hong L., Hongmei Z., Jinyun Z., Meirong S., Gengyuan L. (2014). Characterizing urban metabolic systems with an ecological hierarchy method, Beijing, China, Landscape and Urban Planning, Volume 121, pp 19-33, ISSN 0169-2046, https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2013.09.004.