EN
TR
Deri Yolma Bozukluğu
Öz
Deri yolma bozukluğu, dermatolojik bir problem olmaksızın, deri dokusunda hasara neden olan, cildin aşırı ve yineleyici şekilde yolunması ile karakterize bir tablodur. Normal yolma davranışından farklı olarak psikojenik deri yolma yineleyicidir ve deride ciddi biçimde hasara hatta hayati tehlike oluşturacak sonuçlara neden olabilir. Bazı hastalar sık ancak kısa süren yolma atakları tanımlarken, bazıları da daha seyrek olan ama birkaç saat süren ataklar tanımlamaktadır. DSM-5' e kadar sınıflandırma sistemlerinde ayrı bir tanı kategorisi olarak yer almayan deri yolma bozukluğu DSM-5'de Obsesif Kompulsif Bozukluk ve İlişkili Bozukluklar kategorisinde bağımsız bir tanı olarak yer almıştır. Olgu bildirimleri, açık-etiketli çalışmalar ve çift-kör çalışmalarda deri yolma bozukluğunun tedavisinde seçici serotonin geri alım inhibitörlerinin etkili olduğu gösterilmiştir. Psikoterapi olarak en çok bilişsel-davranışçı teknikler kullanılmakta ve yararlı olmaktadır. Alışkanlığın tersine döndürülmesi sıklıkla uygulanan, iyi sonuçlar alınan ve iyilik halinin sürdürülebildiği davranışçı tekniklerden birisidir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- İlaç Çalışma deseni Doz Sonuç Duke (1983) [90] Pimozid Olgu bildirimi 4 mg/gün Belirtilerde gerileme Lienemann ve Walker
- (1989) [100] Naltrekson Olgu bildirimi 50 mg/gün Belirtilerde gerileme Garnis-Jones ve ark. (2000) [92]; Gupta ve Gupta (2000, 2001);[93,94] Christensen (2004) Seedat ve ark. (2001)
- İnositol (sitalopramla birlikte) Olgu bildirimi 18 g/gün Belirtilerde gerileme Sasso ve ark (2006)
- Riluzol (Fluoksetinle birlikte) Olgu bildirimi 200 mg/gün Belirtilerde gerileme Carter ve Shillcutt (2006) [95] Aripiprazol (venlafaksinle birlikte) Olgu bildirimi 10 mg/gün Belirtilerde gerileme Grant ve ark (2007)
- Lamotrijin Açık etiketli, 24 hastayla yürütülen çalışma 200-300 mg/gün Hastaların 2/3’sinde belirtilerde gerileme Spiegel ve ark (2009)
- Paliperidon (fluoksetinle birlikte) Olgu bildirimi 6 mg/gün Belirtilerde düzelme Jafferany ve ark (2010) [103] Topiramat Olgu bildirimi, 2 hasta 200mg/gün Belirtilerde düzelme yok Grant ve ark (2010c)
- Lamotrijin Çift kör plasebo kontrollü çalışma,32 hasta Glutamaterjik ajanların psikojenik deri yolma’daki etkinliğiyle ilgili ilk yayın Sasso ve arkadaşlarına aittir.[57] Çalışmacılar, psikojenik deri yolmanın yanı sıra OKB, major depresif bozukluk, anoreksiya nervoza ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılarıyla tedavi görmekte olan bir hastaya riluzol vermişlerdir. Daha önce birçok antidepresan, duygudurum düzenleyicisi ve antipsikotiği tek başına ya da kombine olarak kullanan bu hasta önceki tedavilerden yararlanmamıştır. Hasta aynı zamanda iki aydır, 80 mg/gün fluoksetin ve 40 mg/gün amfetamin/dekstroamfetamin kullanmaktadır. Hastada halen dikkat eksikliği hiperaktivite bulguları olmadığından amfetamin/dekstroamfetamin azaltılarak 3 hafta içinde tamamen kesilmiştir. Riluzol 100 mg/gün olarak başlanıp daha sonra 200 mg’a çıkarılmıştır. Dört hafta içinde yeme bozukluğu belirtilerinde, OKB’de ve deri yolmada önemli ölçüde düzelme olduğu saptanmıştır. Glutamat, merkezi sinir sisteminde ödül döngüsü üzerinde etkili olabilen bir nörotransmitterdir. Riluzol glutamat üzerinde modülatör etki gösterir. Karşı konulamayan dürtüler ve kompulsif davranışın gerçekleşmesiyle birlikte gerginliğin yatışması OKB, yeme bozuklukları, psikojenik deri yolma ve madde bağımlılığının ortak fenomonolojik özelliğidir. Çalışmacılar riluzolün, mezolimbik dopaminerjik ödül yolaklarında modülatör etki göstererek hem yolmanın şiddetini hem de kompulsif belirtileri azaltmış olabileceği yorumunu yapmışlardır. Glutamatı düzenleyen ajanların borderline kişilik bozukluklu hastaların kendilerine zarar verici davranışlarında ve trikotillomanide etkili olmasının da bu varsayımı desteklediğine dikkat çekmişlerdir. Olgu bildirimlerinden elde edilen veriler N-asetilsistein gibi glutamaterjik ajanların da, tedavi için umut verici olduğunu göstermektedir.[49] Glutamaterjik ajanların psikojenik deri yolma’daki etkinliğiyle ilgili daha net sonuçlara ulaşabilmek için kontrollü klinik çalışmalar yapılması gerekmektedir. Grant ve arkadaşları,[10] glutamat üzerinden etkili olan bir başka ajan lamotrijinin psikojenik deri yolma’daki etkinliğini değerlendirmişlerdir. Çıkış noktaları, lamotrijinin Na+ ve Ca+ kanallarını inaktive ederek anormal nöron ateşlenmesini baskılaması ve artmış glutamat salınımını inhibe etmesidir. Glutamat modülatörlerinin bazı OKB olgularında etkili olduğu gösterilmiştir. Oniki hafta süren açık-etiketli çalışmaya 24 hasta alınmış, 20’si tamamlayabilmiştir. Lamotrijin, 25 mg/gün dozunda başlanmış, hastanın verdiği yanıta göre kademeli olarak arttırılıp 300 mg/güne kadar çıkarılmıştır. Etkinliği değerlendirmek için gün içinde deri yolmayla geçen zamanın azalması birincil ölçüt olarak alınmıştır. Oniki haftanın sonunda hastaların yaklaşık 2/3’sinde belirtilerde önemli ölçüde düzelme olmuştur. Çalışmacılar sonuç olarak, psikojenik deri yolmanın farklı alt tipleri bulunabileceğine (otomatik yolma ya da bilinçli farkındalık olmadan yolma ve dürtüsel yolma) ve bu alt tiplerin tedaviye yanıtlarının farklı olabileceğine dikkat çekmişlerdir. [10] Deri yolma bozukluğu olan 32 hastaya, 12 hafta süren randomize, çift kör, plasebo kontrollü bir çalışmada monoterapi olarak lamotrijin verilmiştir. Lamotrijin dozu, 12.5 mg/ gün’ den 300 mg/gün’ e kadar arttırılmıştır. Deri yolma belirtileri ve işlevsellik, NE-YBOCS ve psikososyal işlevsellik ölçekleriyle değerlendirilmiştir. NE-YBOCS puanlarında %35 ya da daha fazla azalma tedaviye yanıt olarak kabul edilmiştir. Sonuç olarak, lamotrijin ve plasebo arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Bu çalışmada, lamotrijine yanıt verenlerle yanıt vermeyenler karşılaştırıldığında lamotrijine yanıt veren grubun başlangıç değerlendirmelerinde bilişsel esnekliklerinin daha bozuk olduğu görülmüştür. Yazarlar bu sonuçları, lamotrijinin güvenilir ve iyi tolere edilebilir olduğu ancak deri yolma bozukluğunda bütünüyle etkili olmadığı, bununla birlikte bilişsel esnekliği daha bozuk olan bir alt grupta etkili olabileceği şeklinde yorumlamışlardır.[102] Topiramat nöronal eksitabilite üzerine inhibitör etkilidir, GABAerjik transmisyonu arttırır, Na ve Ca kanallarını inhibe eder. Başka türlü adlandırılamayan yaygın gelişimsel bozukluğu olan iki hastaya deri yolma bozukluğu için topiramat tedavisi başlanmıştır. Doz, 12 hafta içinde 200mg/gün’e kadar arttırılmıştır. Her iki hastada da deri yolma üzerine olumlu etki görülmemiştir. Hastalardan birinde tedavinin 3.ayının bitiminde derisini ısırma davranışının eklenmesi üzerine topiramat kesilmiş, deri yolması devam etmekle birlikte 6 hafta sonra ısırma sona ermiştir. Çalışmacılar, topiramatın deri yolma bozukluğunun tedavisindeki yeri için çift kör, randomize, kontrollü çalışmalara gereksinim olduğunu vurgulamışlardır.[103] Psikojenik deri yolmada ilaç tedavilerinin etkinliğini ve bipolar bozukluk gibi ektanıların tedaviye yanıtı nasıl etkilediğini anlamak için daha fazla sayıda ve geniş örneklem gruplarının alındığı, çift-kör, plasebo kontrollü çalışmalar yapılması gerekmektedir. Bugünkü bilgilerimize dayanarak, yolmanın niteliğinin (kompulsif, dürtüsel, karma ya da otomatik, dürtüsel gibi) tedaviye yanıtı öngörüp öngörmediğine ilişkin net bir şey söylenememektedir. Söz gelimi kompulsif özellikleri ön planda olan hastalar SSRI’lara yanıt verirken dürtüsel özellikleri ön planda olanlar daha geniş spektrumdaki antidepresanlara, duygudurum düzenleyicilerine ya da antipsikotiklere yanıt verebilirler. Dürtüsel yolmada ilaçlar, otomatik yolmada davranışçı yöntemler daha etkili olabilir.[10] Psikoterapi Tedavide en çok bilişsel-davranışçı teknikler kullanılmakta ve yararlı olmaktadır. Stereotipilerin bilişsel-affektif düzeneklerle harekete geçtikleri esasına dayanılarak geliştirilen bilişsel-davranışçı yöntemlerin; içgörü yönelimli ve davranış modifikasyonunu içeren eklektik yaklaşımların ve bilişsel-davranışçı yöntemler esas alınarak internet ortamında oluşturulan kendine yardım gruplarının yararlı olduğu bildirilmiştir.[4,67,104] “Alışkanlığın tersine döndürülmesi” (habit reversal) sıklıkla uygulanan, iyi sonuçlar alınan ve iyilik halinin sürdürülebildiği davranışçı tekniklerden birisidir.[105-107] Psikojenik Deri Yolmada Değerlendirme ve Tedavi Rehberi Değerlendirme Yolma ataklarıyla ilgili ayrıntılı öykü alın a. yolunan bölgenin lokalizasyonu b. zamanlama (örn: başlangıç yaşı, seyri, atakların sıklığı ve süresi, daha çok günün hangi saatlerinde olduğu vb.) c. yolma yöntemi (örn: parmakla mı yolunuyor, makas, törpü gibi aletler kullanılıyor mu ?) d. yolmanın şiddeti (örn: tıbbi komplikasyonlar gelişmiş mi ?) e. yolma davranışını kolaylaştıran durumlar (örn: stresörler, tetikleyici etken ya da deri duyumları var mı ?) f. yolma davranışının içeriği (örn: hangi durumlarda ortaya çıkıyor ?) g. etkileyen etkenler (örn: neler daha kötüleştiriyor ya da daha olumlu etkiliyor) h. yolma eyleminden önce, eylem sırasında ve sonrasında ortaya çıkan düşünceler, duygular Dürtüsel ve/ya da kompulsif özellikleri değerlendirin Yeterli bir dermatolojik değerlendirme yaptırın ve söz konusu belirtilere neden olabilecek diğer tıbbi ya da psikiyatrik nedenleri araştırın. Eşlik eden başka bir psikiyatrik hastalık olup olmadığını araştırın. Eğer altta yatan tıbbi bir hastalıktan kuşkulanıyorsanız hastayı dermatoloji birimine yönlendirin. Belirtilere yol açabilecek bir psikiyatrik bozukluk varsa (örn: beden dismorfik bozukluğu ya da sanrısal bozukluk gibi) tedavi edin. Ektanı varsa tedavi edin (örn: duygudurum ya da anksiyete bozuklukları gibi). Özellikle kompulsif özelliklerin ön planda olduğu hastalarda SSRI’leri ile bir tedavi denemesi yapın. Pruritus yakınması ön planda olan hastalarda trisiklik bir antidepresanla tedavi denemesi yapın. Antidepresanlar etkili olmazsa naltrekson ya da olanzapini tedavi seçeneği olarak düşünün. Alışkanlığın tersine döndürülmesi yöntemini uygulamayı deneyin Psikiyatrik tedavinin yanı sıra hastayı dermatoloji birimine yönlendirerek ülser, skar ve ekskoriasyonlar ya da akne vulgaris gibi lezyonların da eş zamanlı tedavi edilmesi sağlanmalıdır. Görünümünün mükemmel olmadığını ya da kötü göründüğünü düşünen bir kişide ülser ya da skar dokusu deri-yolmayı agrave edebilir. Lezyonların ortadan kalkmasını ya da küçülmesini sağlayan dermatolojik girişimler hastanın kendilik imajını da olumlu yönde etkileyecektir. [108] Sonuç Psikojenik deri yolma, yakın zamana kadar sınıflandırma sistemlerinde ayrı bir tanı kategorisi olarak yer almaması, hastaların belirtilerini saklama eğilimleri ve daha çok dermatoloji kliniklerine başvurmalarından dolayı ruh sağlığı çalışanlarının gözünden kaçabilen bir tablodur. DSM-5’de ayrı bir tanı kategorisi olarak yer alması hastalık belirtilerinin daha kolay tanınması ve konuyla ilgili çalışmaların ivme kazanmasında, etkili olabilir. Söz konusu çalışmalar hastalığın yaygınlığı, nedenleri ve tedavisine ilişkin bilgi birikimine katkıda bulunacaktır. Kaynaklar Odlaug BL, Grant JE. Clinical characteristics and medical complications of pathologic skin picking. Gen Hosp Psychiatry 2008; 30:61-66.
- Odlaug BL, Grant JE. Pathological Skin Picking. in Trichotillomania, Skin Picking, and Other Body-Focused Repetitive Behaviors,1. Baskı (Eds JE Grant, DJ Stein, DW Woods, NJ Keuthen):21-41. Washington DC., American Psychiatric Publishing, 2012.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
-
Yayımlanma Tarihi
6 Kasım 2014
Gönderilme Tarihi
6 Kasım 2014
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2014 Cilt: 6 Sayı: 4
APA
Aydın, P. Ç., & Gülseren, L. (2014). Deri Yolma Bozukluğu. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 6(4), 401-428. https://doi.org/10.5455/cap.20140425062934
AMA
1.Aydın PÇ, Gülseren L. Deri Yolma Bozukluğu. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2014;6(4):401-428. doi:10.5455/cap.20140425062934
Chicago
Aydın, Pınar Çetinay, ve Leyla Gülseren. 2014. “Deri Yolma Bozukluğu”. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar 6 (4): 401-28. https://doi.org/10.5455/cap.20140425062934.
EndNote
Aydın PÇ, Gülseren L (01 Aralık 2014) Deri Yolma Bozukluğu. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar 6 4 401–428.
IEEE
[1]P. Ç. Aydın ve L. Gülseren, “Deri Yolma Bozukluğu”, Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, c. 6, sy 4, ss. 401–428, Ara. 2014, doi: 10.5455/cap.20140425062934.
ISNAD
Aydın, Pınar Çetinay - Gülseren, Leyla. “Deri Yolma Bozukluğu”. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar 6/4 (01 Aralık 2014): 401-428. https://doi.org/10.5455/cap.20140425062934.
JAMA
1.Aydın PÇ, Gülseren L. Deri Yolma Bozukluğu. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2014;6:401–428.
MLA
Aydın, Pınar Çetinay, ve Leyla Gülseren. “Deri Yolma Bozukluğu”. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, c. 6, sy 4, Aralık 2014, ss. 401-28, doi:10.5455/cap.20140425062934.
Vancouver
1.Pınar Çetinay Aydın, Leyla Gülseren. Deri Yolma Bozukluğu. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 01 Aralık 2014;6(4):401-28. doi:10.5455/cap.20140425062934
