TR
EN
Osteoporozda Stresin Psikososyal Boyutlarının İncelenmesi: Sistematik Bir Derleme
Öz
Osteoporoz, çoğu zaman yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu olarak görülerek göz ardı edilen ve sessizce ilerleyen bir hastalıktır. Ancak hastalığın kemiklerde oluşturduğu hasar ve bununla ilişkili karşılaşılan sorunlar sebebiyle stres bu süreçteki kritik bileşenlerden birisidir. Stresin osteoporoz ile ilişkisini irdeleyen çalışmalarda genellikle stresin biyolojik perspektiften ele alındığı dikkat çeker. Ancak az da olsa stresin psikososyal yönüne değinenlerin de olduğu görülmektedir. Mevcut çalışma bu az sayıdaki araştırmayı yöntemsel ve bulgusal olarak ele almayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada PRISMA ilkeleri izlenerek sistematik derleme yöntemi benimsenmiştir. Osteoporoz hastalarının stres yaşantılarını psikososyal açıdan ve orijinal bir araştırma deseniyle ele alan çalışmalar derlemeye dahil edilirken bunu subjektif ölçeklerle ölçmeyen, hastalık grubuna değil farklı örneklemlere odaklanan çalışmaların ise dışlanmasının ardından yedi çalışma derlemede yer almıştır. Bu çalışmaların büyük bir kısmı kadınlarda algılanan yüksek düzeyde stres, düşük sosyal destek ve uzun süreli psikolojik sıkıntının kemik mineral yoğunluğu kaybı ve kırık riskinde anlamlı artışla ilişkili olduğunu bulgulamıştır. Ayrıca araştırmalarda stres osteoporozu doğrudan biyolojik sistemlerde yarattığı disfonksiyonla ve dolaylı olarak riskli davranışlara sebep olmasıyla etkileyebildiği ortaya konmaktadır. Sonuç olarak, osteoporozun yalnızca biyomedikal değil, aynı zamanda psikososyal bir hastalık olarak ele alınması gerektiği gözden kaçmamalıdır. Psikososyal stresin osteoporoz hastalarında değerlendirilmesi ve müdahale stratejilerine entegre edilmesi hem önleyici sağlık hizmetleri hem de hasta yaşam kalitesi açısından büyük önem taşıdığı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Tübitak 1001 kodlu 122k918 numaralı projeden üretilen bir yayındır. Destekleri için Tübitak'a teşekkür ederiz.
Proje Numarası
122k918
Teşekkür
Projede beraber çalıştığım Prof. Dr. Dilşad Sindel ve Dr. Öğretim Üyesi Fatma Merih Akpınar'a destekleri için teşekkür ederim.
Kaynakça
- Aloumanis K, Mavroudis K (2013) The “depressive” face of osteoporosis and the “osteoporotic” face of depression. Hormones (Athens), 12:350 362.
- American Psychological Association (2015) APA Dictionary of Psychology. Washington, DC, American Psychological Association.
- Besser SJ (2014) The psychological factors in adherence to osteoporosis medication: an exploration and intervention development (Doctoral thesis) London, King’s College University.
- Catalano A, Martino G, Bellone F, Gaudio A, Lasco C, Langher V et al. (2018) Anxiety levels predict fracture risk in postmenopausal women assessed for osteoporosis. Menopause, 25:1110 1115.
- Cohen S, Janicki Deverts D, Turner RB, Doyle WJ (2015) Does hugging provide stress buffering social support? A study of susceptibility to upper respiratory infection and illness. Psychol Sci, 26:135 147.
- Cosman F, de Beur SJ, LeBoff MS, Lewiecki EM, Tanner B, Randall S et al. (2014) Clinician’s guide to prevention and treatment of osteoporosis. Osteoporos Int, 251:2359 2381.
- Crosswel AD, Lockwood KG (2020) Best practices for stress measurement: how to measure psychological stress in health research. Health Psychol Open, 7:2055102920933072.
- Ditzen B, Heinrichs M (2014) Psychobiology of social support: the social dimension of stress buffering. Restor Neurol Neurosci, 32:149 162.
Ayrıntılar
Birincil Dil
İngilizce
Konular
Stres
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Erken Görünüm Tarihi
6 Aralık 2025
Yayımlanma Tarihi
-
Gönderilme Tarihi
13 Temmuz 2025
Kabul Tarihi
2 Ekim 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 1970 Cilt: 18 Sayı: 3
