Şema Terapide Metafor Kullanımı: Erken Dönem Uyum Bozucu Şemaların Sembolik Anlatımı

Öz

Şema terapi, bireyin çocukluk döneminde oluşan ve yaşam boyu bilişsel, duygusal ve davranışsal düzeyde etkisini sürdüren erken dönem uyum bozucu şemaları hedef alan bütüncül bir psikoterapi yaklaşımıdır. Şemalar, genellikle bireyin temel ihtiyaçlarının zedeleyici biçimde engellenmesiyle gelişen derin ve soyut yapılar olmaları sebebiyle bireyler tarafından doğrudan fark edilmesi zor yapılardır. Bu bağlamda metaforlar, soyut olan şemaların karmaşık yapılarını somutlaştırmanın yanı sıra terapötik sürecin kolaylaşmasını sağlayan araçlardır. Bu çalışmanın amacı, şema terapinin önemli bir aşaması olan psikoeğitim evresinde danışanların erken dönem uyum bozucu şemaları daha kolay anlamalarını sağlamak amacıyla metaforları kullanmak ve terapötik anlatımı güçlendirmektir. Çalışmada, her bir şema için özgün birer metafor geliştirilmiştir. Bu metaforlar, danışanın tekrarlayan örüntülerini anlamalarına, yaşamlarına ve tercihlerine dair farkındalık kazanmalarına ve terapi sürecine aktif katılım sağlamalarına yardımcı olmayı hedeflemektedir. Yanı sıra makalede metaforların terapi sürecindeki içgörü kazanma, direnci fark etme ve dirençle başa çıkma, duygusal regülasyonu kolaylaştırma ve yeniden çerçevelemeyi sağlama gibi işlevleri de çok boyutlu biçimde ele alınmıştır. Bu derleme, terapistlere gelecekte yapılacak olan hem nitel hem de nicel çalışmalara kavramsal bir temel oluşturmayı hedeflerken aynı zamanda şema odaklı müdahaleler için özgün ve anlam yüklü bir dil sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Şema Terapi
• Erken Dönem Uyum Bozucu Şemalar
• Metafor
• Psikoterapi

Use of Metaphors in Schema Therapy: Symbolic Expression of Early Maladaptive Schemas

Öz

Schema therapy is a holistic psychotherapy approach that targets early-stage maladaptive schemas, which develop in childhood and persist throughout an individual's life at cognitive, emotional, and behavioral levels. Because schemas are deep and abstract structures that often develop as a result of the damaging thwarting of an individual's basic needs, they are difficult for individuals to directly recognize. In this context, metaphors are tools that not only concretize the complex structures of abstract schemas but also facilitate the therapeutic process. The aim of this study is to use metaphors to facilitate clients' understanding of early-stage maladaptive schemas and to strengthen therapeutic narrative during the psychoeducation phase, a crucial phase of schema therapy. In this study, a unique metaphor was developed for each schema. These metaphors aim to help clients understand their recurring patterns, gain awareness of their lives and preferences, and actively participate in the therapy process. The article also explores the multifaceted functions of metaphors in therapeutic processes, including gaining insight, recognizing and overcoming resistance, facilitating emotional regulation, and reframing. This review aims to provide therapists with a conceptual foundation for future qualitative and quantitative studies, while also offering a unique and meaningful language for schema-focused interventions.

Anahtar Kelimeler

• Schema Therapy
• Early Maladaptive Schemas
• Metaphor
• Psychotherapy

Kaynakça

1. Angus L, Greenberg L (2011) Working With Narrative in Emotion-Focused Therapy: Changing Stories, Healing Lives. Washington DC, American Psychological Association.
2. Arntz A, van Genderen H (2009) Schema Therapy for Borderline Personality Disorder. Hoboken, NJ, Wiley.
3. Arntz A, Jacob G (2016) Schema Therapy in Practice: An Introductory Guide to the Schema Mode Approach, Chichester, Wiley-Blackwell.
4. Aydın İH (2006) Bir felsefî metafor “yolda olmak”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 6:9-22.
5. Behary WT (2017) Narsistle Ateşkes (Çeviri Ed. M Caner, N Azizlerli). Ankara, Psikonet Yayınları.
6. Bernstein DP (2005) Schema therapy for personality disorders. In Handbook of Personology and Psychopathology (Eds S Strack):462-477. Hoboken, NJ, Wiley.
7. Bricker DC, Young JE (2012) A client’s guide to schema therapy. http://davidbricker.com (Accessed 21.10.2025).
8. Demir GY (2017) Metaforlar Hayat, Anlam ve Dil. İstanbul, İthaki Yayıncılık.

9. Farrell JM, Reiss N, Shaw IA (2018) Şema Terapi Klinisyenin Rehberi. İstanbul, Psikonet Yayınları.
10. Güler K (2020) Kadınlarda toplumsal cinsiyet rolleri ile erken dönem uyum bozucu şemalar, şema başa çıkma biçimleri ve beden imgesi baş etme stratejilerinin ilişkisi (Doktora tezi). İstanbul, Doğuş Üniversitesi.
11. Günaydın HD (2016) Psikolojik danışmanların ve danışman adaylarının erken dönem uyum bozucu şemalarının durumluk ve sürekli kaygı düzeylerine etkisinin incelenmesi (Doktora lisans tezi). Konya, Necmettin Erbakan Üniversitesi.
12. Huang X, Wei M, Cao X (2024) Visual metaphors and white space: How the visual rhetorical language in advertising influences consumer responses to paradox brands. Journal of Retailing and Consumer Services, 81:103971.
13. Karaca BK, Gürsoy M (2019) Mükemmeliyetçiliği şema terapiyle ele almak: Bir vaka üzerinden anlatım. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 6:312–333.
14. Karaırmak Ö, Güloğlu B (2012) Metafor: Danışan ve psikolojik danışman arasındaki köprü. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4:122-135.
15. Karaosmanoğlu A, Şaşıoğlu M, Azizlerli N (2016) İlişkiler Başlatmak, Sürdürmek Bitirmek. Ankara, Psikonet Yayınları.
16. Lakoff G, Johnson M (1980) Metaphors We Live By. Chicago, University of Chicago Press.
17. Martin R, Young J (2010) Schema therapy. In Handbook of Cognitive-Behavioral Therapies (Ed KS Dobson):317–346. New York, Guilford Press.
18. Piştof S, Şanlı E (2013) Bilişsel davranışçı terapide metafor kullanımı. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 2:182-189.
19. Rafaeli E, Bernstein D, Young J (2019) Şema Terapi: Ayırıcı Özellikler (Çev M. Şaşıoğlu), Ankara, Psikonet Yayınları.
20. Roediger E (2015) Şema Terapi Nedir. Şema Terapinin Temellerine, Modellerine ve Uygulamasına Giriş (Çeviri Ed. S Ataman). Ankara, Nobel Yayınları.
21. Velibaşoğlu B (2014) Obsesif kompulsif bozukluk hastalarında obsesyon, kompulsiyon ve endişe ile erken dönem uyum bozucu şemalar, üst-biliş ve düşünce eylem kaynaşması arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Ankara, Hacettepe Üniversitesi.
22. Wirtztum E, van der Hart O, Friedman MA (1988) The use of metaphors in psychotherapy. J Contemp Psychother, 18:270-290.
23. Young JE, Klosko JS (2011) Hayatı Yeniden Keşfedin (Çev. S Kohen, D Güler. İstanbul, Psikonet Yayınları.
24. Young JE, Klosko JS (2015) Reinventing Your Life: The Breakthough Program to end Negative Behavior... and Feel Great Again. New York, Penguin Random House.
25. Young JE, Klosko JS, Weishaar ME (2003) Schema Therapy: A Practitioner’s Guide. New York, Guilford Press.
26. Yöndem K (2021) Erken dönem uyum bozucu şemalar ile obsesif inanışlar (Yüksek lisans tezi). İstanbul, Aydın Üniversitesi.