TR
EN
Multipl Sklerozda Fonksiyonel Bağlantısallık Değişimleri ve Bilişsel Bozukluk
Öz
Genç yetişkinlerde engelliliğin en yaygın nörolojik nedenlerinden biri olan multipl skleroz (MS), denge ile ilgili semptomlar, yorgunluk ve görsel semptomlara ek olarak bilişsel eksikliklerle karakterizedir. Hastalar başta bilgi işleme hızı olmak üzere hafıza, öğrenme, yürütücü işlevler ve dikkat gibi farklı bilişsel alanlarda zorluklar yaşamaktadır. Mevcut geleneksel görüntüleme yöntemleri bilişsel bozuklukları aydınlatmak için yetersizdir. Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile elde edilen beyindeki yapısal değişiklikler, tüm bilişsel eksiklikleri açıklamada yüksek bir korelasyona sahip değildir. Bu nedenle, beyin işlevlerini daha bütüncül bir bakış açısıyla ele alan bağlantısallık temelli yaklaşımlar bilişsel işlevlerin açıklanmasında ön plana çıkmaktadır. Dinlenim durumu fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme aracılığıyla fonksiyonel bağlantısallık temelli yaklaşımlarla bilişsel eksikliklerin büyük ölçekli fonksiyonel ağlarla ilişkisi araştırılmaya başlanmıştır. Fonksiyonel bağlantısallık çalışmaları bilişsel işlevleri açıklamada başarılı olsa da bulgular homojen değildir. Bu derlemenin amacı, klinik-görüntüleme uyumsuzluğunu anlamada işlevsel bağlantı temelli yaklaşımların katkısını analiz etmek ve MS hastalarında sıklıkla görülen bilişsel işlev bozukluklarının geleneksel yapısal görüntüleme teknikleriyle yalnızca kısmen açıklanabildiğini göstermektir. Bu bakımdan, çalışma son on beş yılda yayınlanan literatürün gözden geçirilmesine dayalı bir naratif derlemedir. Bilişsel işlevlerin açıklanmasında fonksiyonel bağlantısallığın önemine değinilirken, bu çalışmanın bulgularının bilişsel rezerv gibi bireysel faktörlerden etkilenebileceği de vurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Amato MP, Portaccio E, Goretti B, Zipoli V, Battaglini M, Bartolozzi ML et al. (2007) Association of neocortical volume changes with cognitive deterioration in relapsing-remitting multiple sclerosis. Arch Neurol, 64:1157-1161.
- Artemiadis A, Bakirtzis C, Ifantopoulou P, Zis P, Bargiotas P, Grigoriadis N et al. (2020) The role of cognitive reserve in multiple sclerosis: A cross-sectional study in 526 patients. Mult Scler Relat Disord, 41:102047.
- Beatty WW, Monson N (1994) Picture and motor sequencing in multiple sclerosis. J Clin Exp Neuropsychol, 16:165-172.
- Benedict RH, Cookfair D, Gavett R, Gunther M, Munschauer F, Garg N et al. (2006a) Validity of the minimal assessment of cognitive function in multiple sclerosis (MACFIMS). J Int Neuropsychol Soc, 12:549-558.
- Benedict RH, Bruce JM, Dwyer MG, Abdelrahman N, Hussein S, Weinstock-Guttman B et al. (2006b) Neocortical atrophy, third ventricular width, and cognitive dysfunction in multiple sclerosis. Arch Neurol, 63:1301-1306.
- Benedict RH, DeLuca J, Enzinger C, Geurts JJ, Krupp LB, Rao SM (2017) Neuropsychology of multiple sclerosis: looking back and moving forward. J Int Neuropsychol Soc, 23832-23842.
- Benedict RH, Amato MP, DeLuca J, Geurts JJ (2020) Cognitive impairment in multiple sclerosis: clinical management, MRI, and therapeutic avenues. Lancet Neurol, 19:860-871.
- Biswal BB, Kannurpatti SS (2009) Resting-state functional connectivity in animal models: modulations by exsanguination. Methods Mol Biol, 489:255-274.
Ayrıntılar
Birincil Dil
İngilizce
Konular
Biliş , Davranışsal Sinirbilim
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Sena Kıcıklar
*
0009-0003-3780-1514
Türkiye
Erken Görünüm Tarihi
7 Aralık 2025
Yayımlanma Tarihi
-
Gönderilme Tarihi
10 Ağustos 2025
Kabul Tarihi
4 Ekim 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 1970 Cilt: 18 Sayı: 3
