Derleme

Psikiyatrik Bozukluklarda Aleksitimi

Sayı: Advanced Online Publication 16 Şubat 2026
PDF İndir
TR EN

Psikiyatrik Bozukluklarda Aleksitimi

Öz

Aleksitimi, duyguları tanımlama ve ifade etmede güçlüklerle karakterize bir fenomendir. Bu anlatısal derlemenin amacı, aleksitiminin kavramsal, nörobiyolojik ve klinik boyutlarını başlıca psikiyatrik tanılar çerçevesinde bütüncül biçimde sentezlemektir. Aleksitimi, güncel literatürde depresyon, anksiyete bozuklukları, bipolar bozukluk, şizofreni, obsesif-kompulsif bozukluk, travma ve ilişkili bozukluklar, somatik belirti bozuklukları, yeme bozuklukları, kişilik bozuklukları, uyku bozuklukları, dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu ve alkol ve madde kullanım bozuklukları dahil olmak üzere çeşitli psikiyatrik bozukluklarla ilişkilendirmiştir. Tanılar arasında bildirilen prevalans oranları geniş bir aralık göstermekte olup, çalışılan popülasyona göre yaklaşık %13 ile %70’in üzerine kadar değişmektedir ve özellikle somatik belirti bozukluklarında oranların %40–60 düzeylerine ulaştığı bildirilmektedir. Klinik açıdan aleksitimi, artmış belirti yükü, işlevsellikte bozulma, yaşam kalitesinde düşüş, intihar düşüncelerinde artış ve tedavi yanıtındaki kötüleşme ile ilişkilidir. Nörobiyolojik bulgular, anterior insula, anterior singulat korteks, amigdala ve prefrontal bölgelerdeki değişikliklere işaret ederek, aleksitiminin interoseptif farkındalık ve duygu düzenleme ağlarındaki bozulmalarla ilişkili tanılar arası bir yatkınlık faktörü olduğunu desteklemektedir. Aleksitiminin psikiyatrik değerlendirmeye rutin bir biçimde dâhil edilmesi, tanısal değerlendirme ve tedavi planlamasına önemli katkı sağlayabilir. Duygusal farkındalığı artırmayı, bedensel duyumlar ile duygular arasındaki bağı güçlendirmeyi ve duygu düzenleme becerilerini geliştirmeyi hedefleyen tedavi yaklaşımlarının, aleksitimik özellikler gösteren psikiyatrik bozukluğa sahip bireylerde klinik sonuçları iyileştirebileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abd-Elhamed MME, Hady RFA, Mahmoud SF, Mohamed BES (2023) Alexithymia, resilience and suicidal ideation among patients with obsessive–compulsive disorder. Middle East Curr Psychiatry, 30:86.
  2. Alimoradi Z, Majd NR, Broström A, Tsang HWH, Singh P, Ohayon MM et al. (2022) Is alexithymia associated with sleep problems? A systematic review and meta-analysis. Neurosci Biobehav Rev, 133:104513.
  3. Bagby RM, Zito L, Lau SCL, Mortezaei A, Porcelli P, Taylor GJ (2025) Alexithymia and impaired mentalization: Evidence from self-, informant-, and meta-perception ratings on the 20-item Toronto Alexithymia Scale. J Intell, 13:89.
  4. Bauermann TM, Parker JDA, Taylor GJ (2008) Sleep problems and sleep hygiene in young adults with alexithymia. Pers Individ Dif, 45:318-322.
  5. Berthoz S, Artiges E, Van de Moortele PF, Poline JB, Rouquette S, Consoli SM et al. (2002) Effect of impaired recognition and expression of emotions on frontocingulate cortices: an fMRI study of men with alexithymia. Am J Psychiatry, 159:961-967.
  6. Cai F, Jiang H, Tong S, Zhou S, Wang M, Sun S et al. (2023) Alexithymia is associated with insomnia in Chinese patients with schizophrenia. Front Psychiatry, 14:1252763.
  7. Cameron K, Ogrodniczuk J, Hadjipavlou G (2014) Changes in alexithymia following psychological intervention: A review. Harv Rev Psychiatry, 22:162-178.
  8. Chaim CH, Almeida TM, de Vries Albertin P, Santana GL, Siu ER, Andrade LH (2024) The implication of alexithymia in personality disorders: A systematic review. BMC Psychiatry, 24:647.

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Psikiyatri

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

16 Şubat 2026

Yayımlanma Tarihi

16 Şubat 2026

Gönderilme Tarihi

25 Aralık 2025

Kabul Tarihi

16 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Sayı: Advanced Online Publication

Kaynak Göster

JAMA
1.Sun T, Tamam L, Demirkol ME, Yeşiloğlu C. Alexithymia Across Psychiatric Disorders. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2026;:1330–1345.

Creative Commons Lisansı
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar Creative Commons Atıf-Gayriticari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.