Derleme

Anksiyete Bozukluklarına Tanılar Üstü Yaklaşım: Ortak Faktörler ve Bütüncül Müdahaleler

Sayı: Advanced Online Publication 16 Şubat 2026
PDF İndir
TR EN

Anksiyete Bozukluklarına Tanılar Üstü Yaklaşım: Ortak Faktörler ve Bütüncül Müdahaleler

Öz

Anksiyete bozuklukları, yaygınlıkları ve bireylerin işlevselliği ile yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebilme potansiyelleri nedeniyle hem klinik hem de araştırma çalışmalarında önemli bir yer tutmaktadır. Geleneksel tanı temelli müdahale yaklaşımları, belirli bozukluklara özgü semptomları hedef alırken; eştanı yaygınlığı ve bireysel farklılıkların yeterince gözetilmemesi gibi önemli sınırlılıklar barındırmaktadır. Bu nedenle, farklı bozukluklarda ortak biçimde ortaya çıkan bilişsel ve duygusal süreçleri hedefleyen tanılar üstü yaklaşımlar, daha bütüncül ve esnek bir müdahale olanağı sunmaktadır. Bu derleme, anksiyete bozukluklarının ortaya çıkışı, gelişimi ve sürdürülmesinde rol oynayan başlıca tanılar üstü mekanizmaları ele almakta; ruminasyon, anksiyete duyarlılığı, duygu düzenleme güçlüğü, davranışsal kaçınma, belirsizliğe tahammülsüzlük, mükemmeliyetçilik, bilişsel esneklik, psikolojik esneklik, bilinçli farkındalık ve öz-şefkat süreçlerini kapsamlı bir biçimde incelemektedir. İlgili literatür bulguları doğrultusunda, incelenen tanılar üstü süreçlerin birden fazla psikopatolojiyle ilişkili olduğu, eş tanı örüntülerini açıklamada merkezi bir rol oynadığı ve müdahale hedefi haline geldiklerinde anksiyete ve eşlik eden belirtilerde anlamlı iyileşme sağlayabildikleri anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abend R (2023) Understanding anxiety symptoms as aberrant defensive responding along the threat imminence continuum. Neurosci Biobehav Rev, 152:105305.
  2. Acartürk ZC, Abuhamdeh S, Jalal B, Unaldı N, Alyanak B, Cetinkaya M et al. (2019) Culturally adapted transdiagnostic CBT for SSRI resistant Turkish adolescents: A pilot study. Am J Orthopsychiatry, 89:222-227.
  3. Aktepe İ, Tolan Ö (2020) Bilinçli farkındalık: Güncel bir gözden geçirme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12:534-561.
  4. Aldao A (2012) Emotion regulation strategies as transdiagnostic processes: A closer look at the invariance of their form and function. Revista de Psicopatologia y Psicologia Clinica, 17:261-277.
  5. Aldao A, Nolen-Hoeksema S, Schweizer S (2010) Emotion-regulation strategies across psychopathology: A meta-analytic review. Clin Psychol Rev, 30:217-237.
  6. Alkan E, Kumar G, Ravichandran S, Kaushal S, Salazar-De-Pablo G, Alerci L et al. (2025) Effectiveness of mindfulness-based interventions in reducing depressive symptoms across mental disorders: A meta-analysis of randomized controlled trials. Psychiatry Res, 348:116472.
  7. Altan-Atalay A, Fatih Boluvat M (2024) Cognitive flexibility and depression: The moderator roles of humor styles. Curr Psychol, 43:20814-20823.
  8. Andersen P, Toner P, Bland M, McMillan D (2016) Effectiveness of transdiagnostic cognitive behaviour therapy for anxiety and depression in adults: A systematic review and meta-analysis. Behav Cogn Psychother, 44:673-690.

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Psikolojik danışmanlık , Psikoterapi Uygulama ve Araştırmaları

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

16 Şubat 2026

Yayımlanma Tarihi

16 Şubat 2026

Gönderilme Tarihi

14 Aralık 2025

Kabul Tarihi

16 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Sayı: Advanced Online Publication

Kaynak Göster

JAMA
1.Turk F, Dalkılınç G, Açıkgöz S, Kara BC, Güven Kayacı SN, Kul A, Hamamcı Z. Transdiagnostic Approach to Anxiety Disorders: Common Factors and Integrative Interventions. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2026;:1346–1366.

Creative Commons Lisansı
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar Creative Commons Atıf-Gayriticari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.