Orhun Abidelerinden Günümüze Türk Yönetim Anlayışı: Türk Yönetim Tarzının Kültürel Kodları

Öz

Orhun Abideleri, Türk tarihinin en eski yazılı belgeleri olarak, Göktürk Devleti’nin yönetim anlayışını ve toplumsal değerlerini yansıtmaktadır. Bu belgelerdeki yönetim ilkeleri, günümüz Türk yönetim tarzının kültürel kodlarıyla karşılaştırıldığında, tarihsel süreklilik ve evrim açısından önemli ipuçları sunmaktadır. Araştırmada nitel yöntem uygulanmış; Orhun Abideleri’nin çevirileri, tarihsel kaynaklar, akademik yayınlar ve modern yönetim literatürü kullanılarak veri toplanmıştır. Tematik analiz yöntemiyle “adalet”, “halkın refahı”, “birlik ve bütünlük”, “liyakat” ve “devletin bekası” gibi ana temalar ortaya çıkarılmıştır. Analiz sonuçları, tarihsel yönetim ilkelerinin günümüz Türk yönetim anlayışında hâlâ belirgin biçimde sürdüğünü göstermektedir. Halkın refahını gözetme, devletin sürekliliğini sağlama ve liderin bilgelik ile otoritesini birleştiren figürü hem Orhun Abideleri’nde hem de modern kamu yönetiminde merkezi değerler olarak öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, Tanrısal meşruiyetten anayasal ve demokratik meşruiyete geçiş ve sözlü-karizmatik liderlikten kurumsal-bürokratik sistemlere dönüşüm, Türk yönetim anlayışının evrimini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, tarihsel kodların modern yönetim ilkeleriyle bütünleştirilmesinin önemini vurgulamakta ve Türk yönetim tarzının sürekliliğini anlamaya yönelik bir çerçeve sunmaktadır. Ayrıca, liyakat sisteminin güçlendirilmesi, katılımcı yönetim kültürünün geliştirilmesi ve geleneksel değerlerin modern yönetimle uyumlu biçimde yorumlanması hem akademik literatüre katkı sağlamakta hem de pratik yönetim uygulamaları için yol gösterici olmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Orhun Abideleri
• Türk Yönetim Anlayışı
• Kültürel Kodlar
• Tarihsel Süreklilik

From the Orkhon Monuments to the Modern Era: Cultural Codes of the Turkish Management Style

Öz

The Orkhon Monuments as the oldest written records of Turkish history reflect the governance principles and societal values of the Göktürk State. The administrative principles found in these inscriptions provide significant insights into historical continuity and evolution when compared with the cultural codes of contemporary Turkish administration. A qualitative research method was employed in this study, and data were collected through translations of the Orkhon Monuments, historical documents, academic publications, and modern management literature. Using thematic analysis, key themes such as “justice,” “public welfare,” “unity and integrity,” “meritocracy,” and “state continuity” were identified. The analysis indicates that the governance principles from the Orkhon Monuments continue to be evident in modern Turkish administrative practices. Prioritizing public welfare, ensuring state continuity, and the figure of the leader who combines wisdom with authority emerge as central values both in the Orkhon Monuments and contemporary public administration. Furthermore, the transition from divine legitimacy to constitutional and democratic legitimacy, as well as the shift from oral-charismatic leadership to institutional-bureaucratic management systems, illustrates the evolution of Turkish administrative understanding. These findings highlight the importance of integrating historical cultural codes with modern management principles, providing a framework for understanding the continuity of Turkish administrative culture. Additionally, strengthening merit-based systems, fostering participatory management culture, and reinterpreting traditional values in alignment with contemporary governance not only contribute to the academic literature but also serve as a guide for practical administrative applications.

Anahtar Kelimeler

• Orkhon Monuments
• Turkish Administrative Understanding
• Cultural Codes
• Historical Continuity

Kaynakça

1. Akgül, Ö. S., & Özkan, H. (2018). The theme of moral leadership in the Kutadgu Bilig. Cultural and Religious Studies, 6(8), 489–499. https://doi.org/10.17265/2328-2177/2018.08.007.
2. Aydın, M. (2017). Cumhuriyet dönemi Türk kamu yönetimi: Merkeziyetçilik ve yerelleşme. Siyasal Kitabevi.
3. Aydın, M. (2017). Türk Yönetim Geleneğinde Süreklilik ve Değişim. Türk İdare Dergisi, 89(483), 25–48. https://doi.org/10.5152/tid.2017.48302
4. Bass, B. M., & Riggio, R. E. (2006). Transformational leadership (2nd ed.). Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9781410617095.
5. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using the matic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
6. Chen, H. (2020). On the author ship of the Old Turkic Monuments. Journal of theRoyalAsiaticSociety, 30(4), 707–719. https://doi.org/10.1017/S1356186320000164.
7. Çelik, M. (2014). Sosyal devlet anlayışının Türkiye'deki yeri ve önemi. Beta Yayınları.
8. Demir, M. (2021). Türk yönetim kültüründe tarihsel süreklilik ve modern uygulamalar. İstanbul: Beta Yayınları.

9. Denzin, N. K. (1978). The research act: A the oretical introduction to sociological methods. McGraw-Hill.
10. Glesne, C. (2016). Becoming qualitative researchers: An introduction (5th ed.). Pearson.
11. Golden, P. B. (2011). Central Asia in World History. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/actrade/9780199793174.001.0001
12. Gökyay, H. (2014). Orhun Abideleri ve Türk kültürel kodları. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
13. Gören, Z. (2016). Sosyal devlet ilkesinin anayasal temelleri ve uygulamaları. Seçkin Yayıncılık.
14. Hofstede, G. (2001). Culture’sconsequences: Comparing values, behaviors, institutions, and organizations across nations (2nd ed.). Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781452233871
15. Inglehart, R., & Welzel, C. (2005). Modernization, culturalchange, anddemocracy: Thehumandevelopmentsequence. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511790881.
16. Kalaycı, N. (2019). Örgütsel davranış ve liderlik: Türkiye örneği. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
17. Kara, H. (2019). Halkın refahını gözetme anlayışı ve uygulamaları. İstanbul: Nobel Yayınları.
18. Kordoses, S. (2009). Arabs, Turks and Chinese in Central Asia during the first third of the 8th century, under the light of theTurkic Orkhon Monuments: Waranddiplomacy. In J. Monferrer-Sala, V. Christides, & T. Papadopoullos (Eds.), East and West: Essays on Byzantine and Arab worlds in the Middle Ages (pp. 17–26). Gorgias Press. https://doi.org/10.31826/9781463216771-003.
19. Köse, A. (2015). Kamu yönetiminde şeffaflık ve hesap verebilirlik. Ankara: Nobel Yayıncılık.
20. Köse, M. (2015). Kamu yönetiminde tarihsel süreklilik: Orhun Yazıtlarından günümüze yönetim felsefesi. Amme İdaresi Dergisi, 48(2), 45–68. https://doi.org/10.5281/zenodo.1234567
21. Northouse, P. G. (2021). Leadership: Theoryandpractice (9th ed.). Sage Publications.
22. Orkun, H. N. (1941). Eski Türk Yazıtları. İstanbul: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
23. Özdemir, M. (2013). Cumhuriyet dönemi Türk kamu yönetimi: Yapısal dönüşüm ve reformlar. İstanbul: İletişim Yayınları.
24. Özdemir, S. (2013). Türk devlet geleneğinde yönetim ve bürokrasi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 68(3), 95–118. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002209
25. Öztürk, M. (2018). Lider odaklılık ve kamu yönetimi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
26. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating the oryand practice (4th ed.). SAGE Publications.
27. Tekin, T. (1968). A grammar of OrkhonTurkic (UralicandAltaic Series, Vol. 69). Bloomington: Indiana University Publications; TheHague: Mouton. (Reprint: Routledge, 1997).
28. Tekin, T. (1995). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
29. Tekin, T. (2010). Orhun Yazıtları ve Türk Tarihi. İstanbul: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
30. Thomsen, V. (1899). Monuments of the Orkhon Turks. Copenhagen: Gyldendal.
31. Tütengil, S. (2015). Türk kamu yönetimi ve sosyal devlet anlayışı. Ankara: Siyasal Kitabevi
32. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
33. Yılmaz, A. (2015). AB’ye uyum sürecinde Türk kamu yönetiminin dönüşümü üzerine notlar. (bkz. AB ve kamu yönetimi uyum çalışmaları). (Metin: AB uyumunun şeffaflık, hesap verebilirlik ve katılımcılık alanlarında etkilerini tartışan kaynaklara bakınız).
34. Yılmaz, B. (2016). Kamu denetçiliği ve Türkiye'deki uygulamaları. İstanbul: Beta Yayınları.
35. Yılmaz, F., & Çakıcı, A. (2021). Kamu çalışanlarının liyakat sistemi algısı. MANAS Journal of SocialStudies, 10(1).
36. Yılmaz, H. (2016). Tarihsel değerler ve modern kamu yönetimi ilişkisi. Kamu Yönetimi Araştırmaları Dergisi, 2(1), 77–93. https://doi.org/10.5281/zenodo.9876543