Tüketici kararını şekillendirmek: Farklı uzay turizmi türlerinde algılanan risklerin rolü

Öz

Uzay turizmi, kişisel tatmin, keşif veya eğlence amacıyla ücret karşılığında uzay boşluğuna yapılan seyahatleri içeren bir turizm türü olarak tanımlanmaktadır; ancak bazı araştırmacılar yeryüzündeki uzayla ilgili faaliyetleri de bu kapsama dahil etmektedir. Uzay turizmi, teknolojideki gelişmeler sayesinde giderek yaygınlaşmakta olup, çevresel zararlar, güvenlik riskleri ve yüksek maliyetler gibi temel sorunlarla karşılaşmaktadır. Yeni bir hizmet olmasına rağmen uzay seyahatlerindeki algılanan risklerin tanımlanamaması, bu sektörün sürdürülebilirliğini zorlamaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'deki tüketicilerin, algılanan risk faktörleri açısından uzay turizmi türlerine yönelik tutumlarını belirlemektir. Bu sayede uzay turizminin yaygınlaşmasını sağlamak ve ülkeye uzay yarışında büyük avantaj sağlayacağı düşünülmektedir. Ulusal yazında risk algısının, tüketicilerin uzay turizmi türlerine yönelik tutum ve davranışsal niyetlerini inceleyen bir çalışmanın bulunmaması nedeniyle bu çalışma bir ilk niteliğindedir. Araştırmanın hedeflerine ulaşabilmek adına, Google Form aracılığıyla 18 yaş üzeri 351 tüketiciye kolayda örneklem yöntemiyle çevrim içi anket uygulanmıştır. SPSS 24 programında uygulanan Spearman Korelasyon ve Basit Doğrusal Regresyon analizleri sonucunda, algılanan risk faktörlerinin yüksek olması, tüketicilerin uzay turizmine yönelik tutum ve davranışsal niyetlerini beklentinin aksine olumsuz yönde etkilememiştir. Çalışmada son olarak, uzay turizmi sektöründe faaliyet gösterecek firmalara yönelik öneriler bulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Algılanan risk
• uzay turizmi türleri
• risklerin tüketiciler üzerindeki etkisi.

Etik Beyan

Yalova Üniversitesi Etik Kurulu'ndan 23.05.2025 tarihli toplantıda 2025.219 karar numarası ile etik kurul onayı alınmıştır.

Influencing consumer decisions: The role of perceived risks in different types of space tourism

Öz

Space tourism is defined as a type of tourism involving paid travel into outer space for personal fulfilment, exploration or entertainment; however, some researchers also include space-related activities on Earth within this scope. Space tourism is becoming increasingly widespread thanks to technological advances, but faces fundamental problems such as environmental damage, safety risks and high costs. Despite being a new service, the inability to define the perceived risks of space travel is challenging the sustainability of this sector. The main objective of this study is to determine the attitudes of consumers in Turkey towards types of space tourism in terms of perceived risk factors. It is believed that this will facilitate the spread of space tourism and provide the country with a significant advantage in the space race. This study is the first of its kind, as there is no study in the national literature examining risk perception and consumers' attitudes and behavioural intentions towards types of space tourism. To achieve the objectives of the research, an online survey was conducted using the Google Forms tool, applying a convenience sampling method to 351 consumers aged 18 and over. As a result of Spearman Correlation and Simple Linear Regression analyses performed in the SPSS 24 programme, high perceived risk factors did not negatively affect consumers' attitudes and behavioural intentions towards space tourism, contrary to expectations. Finally, the study includes recommendations for companies operating in the space tourism sector.

Anahtar Kelimeler

• Perceived risk
• types of space tourism
• impact of risks on consumers.

Kaynakça

1. Açıksözlü, Ö., & Varol, İ. (2024). The impact of tourists’ sensation seeking in space tourism on their expectation of experience within the postmodern tourism paradigm. JTIS, 55(2), 55–57. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jtis/issue/86502/1472976
2. Ajzen, I. (2008). Consumer attitudes and behavior. İçinde C. Haugtvedt, P. Herr, & F. Kardes (Ed.), Handbook of consumer psychology (s. 527). Lawrence Erlbaum Associates.
3. Anadolu Ajansı. (2025, February 20). Virgin Galactic dünyanın ilk ve tek kamuya açık işlem gören ticari insan uzay uçuşu şirketini oluşturacak olan Social Capital Hedosophia ile birleşmesini tamamlıyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/p/duyurular/1002/virgin-galactic-dunyanin-ilk-ve-tek-kamuya-acik-islem-goren-ticari-insan-uzay-ucusu-sirketini-olusturacak-olan-social-capital-hedosophia-ile-birlesmesini-tamamliyor
4. Arısan, B. (2022). Uzay turizmi ve pazarlaması. İçinde F. Apaydın (Ed.), Uzay turizmi. Nobel Yayıncılık. Bafna, S., & Dharma, J. (2025). The future of space tourism and legal concerns. IJRTI, 10(2), 691. https://www.ijrti.org/papers/IJRTI2502071.pdf
5. Billings, L. (2006). Exploration for the masses? Or joyrides for the ultra-rich? Space Policy, 22(3), 163–164. Byers, M., & Boley, A. (2023). Space tourism. İçinde M. Byers & A. Boley (Ed.), Who owns outer space (s. 18). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108861937.003
6. Chang, Y.-W. (2015). A preliminary examination of the relationship between consumer attitude towards space travel and the development of innovative space tourism technology. Current Issues in Tourism, 18(9), 3–18. https://doi.org/10.1080/13683500.2015.1005580
7. Chang, Y.-W. (2015). The first decade of commercial space tourism. Acta Astronautica, 107, 81. https://doi.org/10.1016/j.actaastro.2014.12.016
8. Cohen, E., & Spector, S. (2019). Space tourism—past to future: A perspective article. Tourism Review, 75(1), 136–141. https://doi.org/10.1108/TR-11-2019-0474

9. Cole, S. (2015). Space tourism: prospects, positioning, and planning. Journal of Tourism Futures, 7(2), 136-150. https://doi.org/10.1108/JTF-12-2014-0014
10. Cui, F., Liu, Y., Chang, Y., Duan, J., & Li, J. (2016). An overview of tourism risk perception. Scispace, 12, 645-652. https://scispace.com/pdf/an-overview-of-tourism-risk-perception-4vy0ljzd3c.pdf
11. Çolak, O., & Kıngır, S. (2022). Uzay turizmi uygulamaları. İçinde F. Apaydın & F. Apaydın (Ed.), Uzay Turizmi. Nobel Yayıncılık.
12. Databridgemarketresearch. (2025, January 12). Global space tourism market. https://www.databridgemarketresearch.com/fr/reports/global-space-tourism-market?srsltid=AfmBOoqheoY6pOn_cOSLR38rwk0dRR4uzQt3H4kHsdTGvlg_M-_0UauB
13. Devinney, T. (2009). Modelling consumer choice behaviour in space tourism (Working Paper). Academia. https://www.academia.edu/286337/Modelling_Consumer_Choice_Behaviour_In_Space_Tourism
14. Dinçer, F. İ., Itır Can, İ., & İnan, B. (2018). Post-modern turizm paradigması etrafında şekillenen gerçek üstü bir deneyim: Uzay turizmi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(2), 83–89. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/498319
15. Garda, B. (2010). Macera turizmi pazarlaması: Antalya yöresine gelen turistlerin macera turizmine yönelik eğilimleri üzerine bir araştırma [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi, Konya.
16. Gatti, M., Ceccato, I., Crosta, A., Malva, P., Bartolini, E., Palumbo, R., & Mammarella, N. (2023). Assessing space tourism propensity: A new questionnaire for future space tourists. Aerospace, 10(12), 1-12. https://doi.org/10.3390/aerospace10121018
17. Gürçağlar, M. N., & Yıldırım, H. M. (2024). Uzay turizminin potansiyeli ve riskleri üzerine kavramsal bir araştırma. Journal of New Tourism Trends, 5(1), 21-34. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3720608
18. Kim, M., Hall, C., & Kwon, O. (2023). Space tourism: Do age and gender make a difference in risk perception? Journal of Hospitality and Tourism Management, 56, 13–17. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2023.08.006
19. Kiper, V. O., & Batman, O. (2018). Uzay turizminin bibliyometrik analizi. Researchgate. https://www.researchgate.net/profile/Vahit-Kiper/publication/336232767_Uzay_Turizminin_Bibliyometrik_Analizi/links/5d95d7caa6fdccfd0e727319/Uzay-Turizminin-Bibliyometrik-Analizi.pdf
20. Kiper, V. O., & Batman, O. (2021). Uzay turizmi: Olasılıklar, uygulamalar, kavramsal bir yaklaşım. Journal of Emerging Economies and Policy, 6(2), 265–266. https://doi.org/10.19113/ejej.1561497
21. Kiper, V. O., & Batman, O. (2023). Uzay turizminin risk analizi: Türkiye örneği. Jotlas, 5(2), 174. https://dergipark.org.tr/en/pub/jtis/issue/77328/1350733
22. Kiper, V. O., & Batman, O. (2023). Uzay turizmi ve uzay seyahatlerinin getirdiği risklere dair bir öngörü çalışması. Avrasya Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(1), 44–46. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3267004
23. Koç, E. (2022). Tüketici davranışı ve pazarlama stratejileri (9. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
24. Kozhanazar, A., & Dinçer, M. Z. (2014). Uzay turizmi: Kazakistan’ın uzay turizmi alanındaki potansiyeli üzerine bir analiz [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
25. Küçük, Ö. (2022). Uzay turizmi, seyahat ve yenilik. JTIS, 4(1), 244–245. https://dergipark.org.tr/en/pub/jtis/issue/73176/1182343
26. Marsh, M. (2006). Ethical and medical dilemmas of space tourism. Acta Astronautica, 59(8-12), 1825–1829. https://doi.org/10.1016/j.actaastro.2006.02.046
27. Maulana, N. (2024). Planlı davranış teorisi ile satın alma niyetini maksimize etmek için algılanan risk ve güven. Jurnal Ekonomi, 15(4), 571–584. https://doi.org/10.32832/ekonomi.v15i4.2664
28. May, A. (2022). Uzay turizmi ve ticareti (G. Büyükkaya, Ed., & F. Şekerci, Çev.). Say Yayınları.
29. Panda, I. (2024, December 11). Consumer interest in space tourism report. https://ivypanda.com/essays/consumer-interest-in-space-tourism/
30. Spector, S., & Higham, J. (2019). Space tourism in the Anthropocene. Annals of Tourism Research, 76, 1–11. https://doi.org/10.1016/j.annals.2019.03.010
31. Toivonen, A. (2017). Sustainable planning for space tourism [Master’s thesis]. Researchgate. https://www.researchgate.net/publication/339336150_Sustainable_planning_for_space_tourism
32. Uzay Biilim ve Teknoloji Sitesi, Blue Origin nedir. https://www.uzaygo.com/blue-origin-nedir/ (Ertişim Traihi: 20.02.2025).
33. Yağcı, Ö. (2023). Uzay turizmindeki gelişmeler ve bu kapsamda Türkiye’ye öneriler. Journal of Recreation and Tourism Research, 10(1), 73–85. https://www.jrtr.org/index.php/jrtr/article/view/347/348
34. Yazıcı Altuntaş, S. (2004). Hemşirelerin işlerine karşı tutumlarının belirlenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
35. Yurgiden, H. (2023). Yeni bir iş modeli olarak ticaretin ve ekonominin yeni boyut hali: Uzay turizmi ve uzay ekonomisi. Euroasia Journal of Social Sciences & Humanities, 10(1), 98. https://euroasiajournal.com/index.php/eurssh/article/view/420