THERE IS A RIGHT TO EUTHANASIA IN TURKEY: DEVELOPMENTS IN COMPARATIVE LAW AND ARGUMENTS ON THE TURKISH CONTEXT

Öz

The article has been written to present recent developments in comparative constitutional adjudication and international human rights law concerning euthanasia. Euthanasia, in its most general and neutral sense, may be defined as the act of bringing about, or permitting, the termination of a person’s life either for that person’s own benefit or for the purpose of alleviating unbearable suffering. Euthanasia is not a unitary concept but encompasses various forms, which are commonly structured around the distinctions between active and passive, voluntary and involuntary, and direct and indirect euthanasia. Given the conceptual disputes and divergences of opinion inherent in these classifications, taking as a point of reference the definitions reflected in the instruments of the Council of Europe and the case law of the Strasbourg Court affords a relatively higher degree of objectivity. Drawing on comparative examples, the author analyses the situation in Turkey and argues that a constitutional right to euthanasia is already recognized under Turkish law. The central claim for the Turkish context is that the principle of the inalienability of fundamental rights and freedoms (Art. 12 of the Constitution) applies not only to the right to life but also to the prohibition of torture and ill-treatment. Moreover, where these two forms of inalienability conflict, the resolution should favour the right to euthanasia, relying on the will of the rights-holder and the absolute nature of the prohibition of torture and ill-treatment.

Anahtar Kelimeler

• Euthanasia
• conflicting rights
• comparative law
• Inalienability
• Constitutional Adjudication

TÜRKİYE’DE ÖTANAZİ HAKKI VARDIR: KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTAKİ GELİŞMELER VE TÜRKİYE ÜZERİNE TEZLER

Öz

Bu makale ötanazi konusunda karşılaştırmalı anayasa yargısı ve uluslararası insan hakları hukuku alanındaki güncel kararları ortaya koymak üzere kaleme alınmıştır. Ötanazi, genel ve sade bir tanım verilecek olursa; bir kişinin kendi yararına veya katlanılamaz acılarını dindirmek amacıyla yaşamına son vermesi veya verilmesidir. Ötanazinin farklı biçimleri vardır. Bu biçimler aktif ve pasif, istemli ve istemsiz, dolaylı ve doğrudan ikiliklerine göre kurulmaktadır. Bu tanımlardaki tartışmalar ve fikir ayrılıkları dikkate alındığında, Avrupa Konseyi ve Strazburg içtihadına yansıyan tanımlardan hareket etmek nispeten nesnellik sağlamaktadır. Bu doğrultuda, karşılaştırmalı örneklerden hareket ederek Türkiye'deki durumu analiz eden yazar, Türkiye'de ötanazi hakkının anayasal olarak tanındığı savını ileri sürmektedir. Türkiye özelinde başlıca sav, temel hak ve özgürlüklerin vazgeçilmezliği (Anayasa m. 12) ilkesinin sadece yaşam hakkı için değil, aynı zamanda işkence ve kötü muamele yasağı için de geçerli olduğudur. Hatta iki vazgeçilmezlik çatışıyor ise bu durumda hak öznesinin iradesine ve işkence ve kötü muamele yasağının mutlaklığına dayanarak çözüm ötanazi hakkı lehine olmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Ötanazi
• Vazgeçilmezlik
• Çatışan haklar
• karşılaştırmalı hukuk
• anayasa yargısı

Kaynakça

1. Altıparmak K, ‘Anayasa Mahkemesinin Zor Sorusu: İşkence ve Kötü Muamele, Ama Hangisi?’ (2015) 32 Anayasa Yargısı 145-184
2. Altunkaş A, ‘Ötanazinin Türleri ve Ötanazinin Türk Ceza Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi’ in Altunkaş A ve Tacir H (eds), III. Ulusal Sağlık Hukuku Kendi Geleceğini Belirleme Hakkı ve Ötanazi Sempozyumu (Seçkin Yayıncılık 2017) 59-103
3. Arteaga B T L, Pozo-Cabrera E E, Vicuña D F T ve Vázquez A F Z, ‘Right to a Dignified Life in the Process of Death during the Exercise of the Right to Freedom and Euthanasia’ (2023) 33(3) Journal of Namibian Studies 3051-3072
4. Artuk M E ve Yenidünya A C, ‘Ötanazi’ in Nur Centel (ed), Hukuk ve Etik Boyutuyla Ötanazi (1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2011) 107-141
5. Bean D, Headley F ve Burns A, Injunctions (Sweet & Maxwell 2021)
6. Beatriz del Carmen V N, Pinas Pinas LF, Mesías M M ve Nadia Nicole Z G, ‘Euthanasia as a Legal Alternative for a Dignified Death’ (2024) 12(1) Kurdish Studies 4385-4393
7. Belgesay M R, Tıbbi Mesuliyet, Esaslar-Tipik Vakıalar, Türk Tabipler Birliği Kanunu (İstanbul Üniversitesi Yayınları 1953)
8. Benzenhöfer U, Der gute Tod: Geschichte der Euthanasie und Sterbehilfe (Vandenhoeck & Ruprecht 2009)

9. Berghäuser G, ‘The “Layman Suicide” Pursuant to § 217 StGB -A Critical View on the Prohibition of Assisting Suicide as a Recurring Pursuit’ (2016) Zeitschrift für die Gesamte Strafrechtswissenschaft
10. Bresciani P F, ‘Assisted Suicide the Italian Way: From Judicial to Regional Activism’ (Verfassungsblog, 31.03.2025) https://verfassungsblog.de/assisted-suicide-italy Erişim Tarihi: 26 Mayıs 2025
11. Delbon P, Maghin F ve Conti A, ‘Medically Assisted Suicide in Italy: The Recent Judgement of the Constitutional Court’ (2021) 172(3) La Clinica Terapeutica 193-196
12. Demir Ö, Yaşam Hakkı Açısından Özellik Arz Eden Tıbbi Müdahaleler (Kürtaj, Klonlama ve Ötanazi) (Seçkin Yayıncılık 2024)
13. Demirörs Ö ve Arslan Hızal S, ‘Türk Ceza Hukuku Açısından Ötanazi’ (2016) 65(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1481-1516
14. Ducoulombier P, ‘Conflicts between Fundamental Rights and the European Court of Human Rights: An Overview’ in Eva Brems (ed), Conflicts between Fundamental Rights and the European Court of Human Rights: An Overview (Intersentia 2008) 217-248
15. Dündar Sezer T, ‘Yaşam Hakkının Vazgeçilmezliği ve Ötanazi’ (2022) 87(2) İzmir Barosu Dergisi 235-312
16. Ekici Şahin M, Ceza Hukukunda Rıza (On İki Levha Yayıncılık 2012)
17. —— ve Özen M, ‘Ötanazi’ (2010) 4 Ankara Barosu Dergisi 15-36
18. Erkoç Baydar T, Bu Can Kimin? Ötanazi, Ölme Hakkı ve Tedavinin Reddine Müslümanca Bakış (İz Yayıncılık 2021)
19. Espınosa M J C ve Landau D E, Colombian Constitutional Law: Leading Cases (Oxford University Press 2017)
20. Geddis A ve Gavaghan C, ‘Aid in Dying in New Zealand: Recent Legal Developments’ (2016) 9(2) Medical Law International 849-863
21. Giordano S, Coggon J ve Cappato M, Scientific Freedom (Bloomsbury Academic 2012)
22. Gökcan H T, Tıbbi Müdahaleden Doğan Hukuki ve Cezai Sorumluluk (Seçkin Yayıncılık 2022)
23. Göken H ve Zwießler F, ‘Assisted Suicide in Germany: The Landmark Ruling of the German Federal Constitutional Court of February 26, 2020’ (2022) 23(24) German Law Journal 661-671
24. Grimm C ve Hillebrand I, Sterbehilfe: Rechtliche und ethische Aspekte (Karl Alber Verlag 2009)
25. Hakeri H, ‘Türk Hukukuna Göre Palyatif Bakım ve Yaşam Sonu Uygulamaları’ in İbrahim İlkılıç, Hilal Özkaya ve Abdullah Uçar (eds), Tıbbi, Hukuki, Manevi ve Etik Boyutlarıyla Palyatif Tıp (İsar Yayınları 2019) 67-81
26. Hawkins M, Social Darwinism in European and American Thought, 1860-1945 (Cambridge University Press 2009)
27. Hilliger F A, Das Rechtsdenken Karl Bindings und die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens (Duncker & Humblodt 2018)
28. Hirsch E E, Die Verfassung der Türkischen Republik: Staatsverfassungen der Welt, C. 7 (Metzner Verlag 1966)
29. Hoche A ve Binding K, Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens: Ihr Maß und ihre Form (2. Bası, Hansebooks 2018)
30. İnceoğlu S, Ölme Hakkı: Ötanazi (Ayrıntı Yayınları 1999)
31. —— ‘Ötanazi: Dünyadaki Gelişmeler ve Türk Anayasa Hukukundaki Yeri’ (2007) 9 Hukuk ve Adalet Eleştirel Hukuk Dergisi 141-172
32. Jost A, Das Recht auf den Tod: Sociale Studie (Dieterich Göttingen 1895)
33. Kayacan D N, ‘Almanya’da Yardımlı İntihar’ (2023) 5(1) Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 81-116
34. Kienzerle R A, Paternalismus im Strafrecht der Sterbehilfe (Nomos Verlag 2021)
35. Lagodny O, ‘Art. 2’ in Pabel K ve Schmahl S (eds), Internationaler Kommentar zur Europäischen Menschenrechtskonvention (Carl Heymanns Verlag 2017)
36. Lorenz J, Sterbehilfe: Ein Gesetzentwurf (Nomos Verlag 2008)
37. Mannaerts D ve Mortıer F, ‘Minors and Euthanasia’ in Michael Freeman (ed), Children’s Health and Children’s Rights (Brill 2006)
38. Michalowski S, ‘Legalising Active Voluntary Euthanasia through the Courts: Some Lessons from Colombia’ (2009) 17(2) Medical Law Review 183-218
39. Möller K, Paternalismus und Persönlichkeitsrecht (Duncker & Humblodt 2005) Montanarı Vergallo G, Gulino M, Bersani G ve Rinaldi R, ‘Euthanasia and Physician-Assisted Suicide for Patients with Depression: Thought-Provoking Remarks’ (2020) 55(2) Rivista di Psichiatria 119-128
40. Namal A, ‘Türk Tıp Etiği Çevrelerinde Ötanazi Tartışmaları -Neden Henüz Küçük Bir Alev?’ in Nükhet Centel (ed), Hukuk ve Etik Boyutuyla Ötanazi (On İki Levha Yayıncılık 2011)
41. Oder B E, ‘Hak ve Özgürlükler Temelinde Ötanazi: Anayasa Hukuku Bakımından Bir Değerlendirme’ in Nur Centel (ed), Hukuk ve Etik Boyutuyla Ötanazi (On İki Levha Yayıncılık 2011) 1-26
42. Ömeroğlu Ö, ‘Hukuksal Açıdan Ölme Hakkı ve Kabul Edilebilirliği Sorunu’ (2009) 13(3–4) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 85-106
43. Orsini F, Cioffi A, Cipollini L, Bosco M A, Fabrello C, Cecannecchia ve De Simone S, ‘Towards a European End-of-Life Regulation: A Necessary Analysis’ (2025) 13(2) Healthcare 1-20
44. Özenç B, ‘Saatli Bomba Senaryosu ve Geliştirilmiş Sorgu Teknikleri: İşkence Yasağının Mutlak Niteliği Işığında Bir Değerlendirme’ (2020) 8(2) Kadir Has Hukuk Fakültesi Dergisi 201-215
45. Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku: Genel Hükümler (Seçkin Yayıncılık 2022) Petrini C, ‘Will Medicially-Assisted Suicide Mean the Rebirth of (Clinical) Ethics Committees in Italy?’ (2020) Medico-Legal Journal 1-5
46. Quniot G, ‘The Right to Die in American and South African Constitutional Law’ (2004) 37 (2) Comparative and International Law Journal of Southern Africa 139-172
47. Rao S, ‘India and Euthanasia: The Poignant Case of Aruna Shanbaug’ (2011) 19(4) Medical Law Review 646-656
48. Roxin C, ‘Assisted Suicide Intended as a Recurring Pursuit as a Criminal Offense and the Proposal of an Alternative’ (2016) Neue Zeitschrift für Strafrecht 185-248
49. Sani F, ‘Euthanasia and the Right to Die’ (2004) 26(2) Linguæ & Rivista Di Lingue e Culture Moderne 175-194
50. Savcı B, Yaşam Hakkı ve Boyutları (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları 1980)
51. Schäfer F, Zur strafrechtlichen Bewertung der Sterbehilfe de lege lata und de lege ferenda: Ein liberaler Entwurf (Nomos Verlag 2022)
52. Schüttauf K, ‘Suizid im Recht’ in Gerd Brudermüller, Wolgang Marx ve Konrad Schüttauf (eds), Suizid und Sterbehilfe (Königshausen & Neumann 2003) 81-100
53. Singer P, Pratik Etik (Gamze Sart (tr.), İthaki 2011)
54. Steger J, ‘Der assistierte Suizid -verfassungsrechtliche Aspekte’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, University Innsbruck 2024)
55. Taylor L, ‘Ecuador Becomes Second Latin American Country to Decriminalise Euthanasia’ (2024) The British Medical Journal
56. Tenthoff C, Die Strafbarkeit der Tötung auf Verlangen im Lichte des Autonomieprinzips (Duncker & Humblodt 2008)
57. Turoldo F, ‘Aiding and Abetting Suicide: The Current Debate in Italy’ (2020) 30(1) Cambridge Quarterly of Healthcare Ethics 123-135
58. Ünver Y, ‘Türk Ceza Hukuku Açısından Ötanazi’ in Nur Centel (ed), Hukuk ve Etik Boyutuyla Ötanazi (On İki Levha Yayıncılık 2011) 27-69
59. Vásconez-Gonzalez J ve Izquierdo-Condoy J S, ‘The Difficult Path to Euthanasia in Ecuador: A Call for Actions for Other Nations’ (2024) 24(2) Developing World: Bioethics 52-53
60. Viterı Naranjo B del C, Pinas Pinas L F, Machado M M, Zabala Guerra N N, ‘Euthanasia as a Legal Alternative for a Dignified Death’ (2024) 12(1) Kurdish Studies 4385-4393
61. Zafer H, Ceza Hukuku: Genel Hükümler: Ders Kitabı (Beta Yayıncılık 2019)