ULUSLARARASI HUKUKTA KONSOLOSLUK DOKUNULMAZLIKLARININ SINIRLARI: GÜNCEL YARGI KARARLARI IŞIĞINDA BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, uluslararası hukukta konsolosluk görevlilerine tanınan ayrıcalık ve dokunulmazlıkların hukuki niteliğini, kapsamını ve sınırlarını, güncel gelişmeler ve yargı kararları ışığında yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Konsolosluk görevlileri, gönderen devletin yabancı ülkelerdeki temsilcileri olarak, başta vatandaşlarının korunması ve ticari-ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi olmak üzere çeşitli işlevler üstlenmektedir. Bu işlevlerin etkin biçimde yerine getirilebilmesi ise, esas itibarıyla işlevsel gereklilik ilkesine dayanan belirli bağışıklık ve ayrıcalıkların tanınmasını zorunlu kılmaktadır. Çalışmada, 1963 tarihli Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi temel normatif çerçeve olarak ele alınmakta; söz konusu sözleşmenin öngördüğü düzenlemeler bağlamında konsolosluk dokunulmazlıklarının sınırları, istisnaları ve uygulamadaki görünümü incelenmektedir. Bu kapsamda özellikle kişi dokunulmazlığı ve yargı bağışıklığı gibi temel koruma mekanizmalarının mutlak olmadığı, ağır suçlar ve insan hakları ihlalleri söz konusu olduğunda dar yorumlanması gerektiği ortaya konulmaktadır. Ayrıca çalışma, Cemal Kaşıkçı olayı başta olmak üzere güncel vakalar ile ulusal ve uluslararası yargı kararlarını analiz ederek, konsolosluk dokunulmazlıklarının kötüye kullanımı ve bu durumun devlet sorumluluğu üzerindeki etkilerini tartışmaktadır. Bu bağlamda, dokunulmazlık ile hesap verebilirlik arasındaki dengenin yeniden kurulması gerekliliği vurgulanmakta ve uluslararası hukukta gelişen eğilimler doğrultusunda daha sınırlı ve denetlenebilir bir dokunulmazlık anlayışının güç kazandığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Konsolosluk Görevlileri
• Yargı Bağışıklığı
• Ayrıcalık
• Viyana Sözleşmesi
• Dokunulmazlık.

Limits of Consular Immunities in International Law: An Examination in the Light of Contemporary Judicial Decisions

Öz

This study aims to re-evaluate the legal nature, scope, and limits of the privileges and immunities accorded to consular officers under international law, in light of recent developments and judicial practice. Consular officers, as representatives of the sending State in foreign jurisdictions, perform a range of functions, including the protection of nationals and the promotion of commercial and economic relations. The effective performance of these functions necessitates the recognition of certain privileges and immunities, primarily grounded in the principle of functional necessity. Within this framework, the study examines the normative structure established by the Vienna Convention on Consular Relations and analyses the extent, limitations, and exceptions of consular immunities as provided therein. Particular attention is devoted to key protections such as personal inviolability and immunity from jurisdiction, demonstrating that these safeguards are not absolute and may be subject to restrictive interpretation, especially in cases involving serious crimes and human rights violations. Furthermore, the article evaluates contemporary cases and judicial decisions, including the Jamal Khashoggi affair, in order to illustrate the potential misuse of consular immunities and its implications for State responsibility. In doing so, it highlights the emerging tension between immunity and accountability, arguing that recent developments in international law increasingly favour a more limited and controlled approach to consular immunities.

Anahtar Kelimeler

• Consular officers
• Judicial immunity
• Privilege
• Vienna Convention
• Immunity.

Kaynakça

1. Akande D ve Shah S, ‘Immunities of State Officials, International Crimes, and Foreign Domestic Courts' (2011) 21(4) European Journal of International Law 815-852
2. Akbulut B, Ceza Hukuku Genel Hükümler 6. Bası, Adalet Yayınevi 2019)
3. Aksar Y, Uluslararası Hukuk-I (1. Bası, Seçkin 2017)
4. Aust A, Handbook of International Law (2. Bası, Cambridge University Press 2010)
5. Aybay R, Tarih ve Hukuk Açısından Konsolosluk (1. Bası, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları 2009)
6. Bindschedler R L, Buergenthal T ve Doehring K, Encyclopedia Of Public International Law (1. Bası, Elsevier 1986)
7. Bozkurt E, Poyraz Y ve Erdal S, Devletler Hukuku (12. Bası, Legem 2023)
8. Brownlie I, Principles of Public International Law (1. Bası, Oxford University Press 2008)

9. Choi W M, ‘Diplomatic and Consular Law in the Internet Age’ in Leng C (ed), Singapore Year Book of International Law (National University of Singapore Publishing 2006) 117-132
10. Çelik E, Milletlerarası Hukuk (2. Bası, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1987)
11. Dağıstanlı E A, Uluslararası Hukukta Diplomatik Dokunulmazlık ve Ayrıcalıklar (1. Bası, Seçkin Yayıncılık 2023)
12. Denza E, ‘Diplomatic and Consular Immunities-Trends and Challenges’ in Tom Ruys, Cedric Ryngaert ve Luca Ferro (eds), The Cambridge Handbook of Immunities and International Law (Cambridge University Press 2019) 433-451
13. Erdoğan E, 'Yabancı Devletin Yargı Bağışıklığının Sınırları Hakkında Güncel Sorunlar ve Terör Suçları Açısından Yargı Bağışıklığı' (2016) 65(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3375-3391
14. Eskiyörük S, ‘Güncel İçtihatlar Işığında Uluslararası Tahkim Kararlarının Devlet Bankaları Aleyhine Cebri İcrasında Bağışıklık Savunması’ (2022) 13(2) İnönü Hukuk Fakültesi Dergisi 290-305
15. Fox H ve Webb P, The Law of State Immunity (3. Bası, Oxford University Press 2015)
16. Gözlügöl S D, ‘Diplomatik Dokunulmazlık ve Ayrıcalıkların Kötüye Kullanılması’ (2013) 19(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 99-111
17. Hofstadter C, Modern Consuls, Local Communities and Globalization (Palgrave Pivot Cham 2020)
18. Higgins R, Problems and Process: International Law and How We Use It (1. Bası, Oxford University Press 1994)
19. International Law Commission, ‘Draft Articles on the Law of Treaties with commentaries’ (UN Legal, 1966) https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/1_1_1966.pdf Erişim Tarihi: 2 Nisan 2025
20. Kacou A, ‘What is Diplomatic Immunity’ (https://www.nolo.com/legal-encyclopedia/what-is-diplomatic-immunity.html,) Erişim Tarihi: 16 Nisan 2025.
21. Kaya İ, Uluslararası Hukukta Temel Belgeler (4. Bası, Seçkin 2020)
22. Lee L T, Consular Law and Practice (1. Bası, Oxford University Press 1963)
23. Meray S L, Devletler Hukukuna Giriş (3. Bası, Ankara Üniversitesi Yayınları 1965)
24. Milhaupt C J, ‘The Scope of Consular Immunity under the Vienna Convention on Consular Relations: Towards a Principled Interpretation’ (1988) 88(4) Columbia Law Review 841-862
25. Nomer E, Devletler Hususi Hukuku (22. Bası, Beta Yayıncılık 2017)
26. Ökçün G, Konsolosluk İlişkilerinin Kurulması ve Yürütülmesi (1. Bası, Sevinç Matbaası 1973)
27. Özel S, ‘Uluslararası Hukuk Açısından Cemal Kaşıkçı Cinayeti’ (2022) 27(46) Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 169-199
28. Pazarcı H, Uluslararası Hukuk (24. Bası, Turhan 2025)
29. ——, Uluslararası Hukuk Dersleri III. Kitap (4. Bası, Turhan Kitabevi 2005)
30. Quigley J B, ‘Diplomatic and Consular Law in the Age of Empire’ (2023) Ohio State Legal Studies Research Paper 784, 1-25
31. Reçber K, Diplomasi ve Konsolosluk Hukuku (1. Bası, Dora 2011)
32. Ryngaert C, Jurisdiction in International Law (2. Bası, Oxford University Press 2015)
33. Shaw M N, International Law (8. Bası, Cambridge University Press 2017)
34. Stewart I G, Consular Privileges and Immunities (2. Bası, Columbia University Press 2019)
35. Sucharitkul S, ‘Immunities from Jurisdiction in Contemporary International Law’ (2002) 6 Digital Commons Law https://digitalcommons.law.ggu.edu/pubs/548/ 700-726 Erişim Tarihi: 30 Mayıs 2025
36. Sur M, Uluslararası Hukukun Esasları (9. Bası, Beta 2015)
37. Şanlı C, Esen E ve Ataman Figanmeşe İ, Milletlerarası Özel Hukuk (11. Bası, Beta Yayınları 2024)
38. Toluner S, Milletlerarası Hukuk Dersleri (4. Bası, Beta Yayınevi 1996)
39. UN Human Rights Council, Annex to the Report of the Special Rapporteur on Extrajudicial, Summary or Arbitrary Executions: Investigation into the Unlawful Death of Mr Jamal Khashoggi (A/HRC/41/CRP.1, 19 June 2019) https://digitallibrary.un.org/record/3809582?v=pdf Erişim Tarihi: 7 Temmuz 2026.
40. United States Department of State Office of Foreign Missions, ‘Diplomatic and Consular Immunity: Guidance for Law Enforcement and Judicial Authorities’ (U. S. Department of State) 2011 https://2009-2017.state.gov/documents/organization/149734.pdf Erişim Tarihi: 31 Mart 2025
41. Ünal Ş, Uluslararası Hukuk (1. Bası, Yetkin 2015)
42. Werber S J, ‘Consular Officer's Amenability as Witness’ (1971) 20(2) Clevalen State Law Review 323-338
43. Wouters J, Duquet S ve K Meuwissen, The Vienna Conventions on Diplomatic and Consular Relations (1. Bası, Oxford University Press 2013)