Savaşın Çevresel Güvenliğe Etkisini Toplumsal Cinsiyet Üzerinden Okuma

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 1, 1 - 14, 30.06.2025

Özlem Sarısaman

https://doi.org/10.34232/pjess.1490599

Öz

Çevresel güvenlik tanımı sadece ekolojik tahribat ile ilişkili değil; çevresel yıkımların neden olduğu ekonomik, siyasal, toplumsal krizler ile ilgili bir kavramdır. Birbirini doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen iklim, gıda, su, deniz, nükleer, tehlikeli maddeler, biyoçeşitlilik gibi çevresel ögelerin güvenliği savaşın farklı etaplarında tehdit altında olabilmektedir. Bu tehditler toplumun büyük bir kesimi için yıkıcı olsa da söz konusu tehditler daha çok toplumun kırılgan gruplardan biri olan doğal kaynakların ana kullanıcıları kadınlar tarafından hissedilmektedir. Bu bağlamda çalışmanın ilk bölümünde çevresel güvenlik başlıkları olan iklim güvenliği, gıda güvencesi, su güvencesi ve tehlikeli maddelerden arınma güvenliği ele alınmaktadır. Çalışmanın devamında bu güvenlik başlıklarının toplumsal cinsiyet açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Tartışma bölümünde ise kadınların savaş sürecinde oluşan çevresel yıkımdan ona biçilen toplumsal cinsiyet rolleri gereği daha çok etkilendiği analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çevresel güvenlik , Savaş , Toplumsal Cinsiyet

Reading the impact of war on environmental security by gender

Öz

Environmental security is not only related to ecological destruction by definition; it’s a concept related to economic, political and social crises caused by environmental destruction. The security of environmental elements such as climate, food, water, sea, nuclear, hazardous materials and biodiversity can be threatened in different stages of war. Although these threats are devastating for a large part of society, these threats are felt more by women, who are the main users of natural resources and are one of the fragile groups of society. In this context, in the first part of the study, environmental security topics such as climate security, food security, water security and hazardous substance purification security are discussed. The study continues by evaluating these security headings in terms of gender. In the discussion section, it is analyzed that women are more affected by the environmental destruction that occurs during the war due to their gender roles.

Anahtar Kelimeler

Environmental Security , War , Gender

Kaynakça

• Algan, N. (2002). Türk Boğazlarında Çevresel Güvenlik. Mülkiyeliler Birliği Dergisi, 26 (234).
• Algan, N. (2008). İklim Etiği. Mülkiye, 32 (259), 191-204.
• Çelik, A. ve Küçük, A. (2022). Toplumsal cinsiyet açısından çevre duyarlılığı: Şanlıurfa örneği. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(24), 386-406.
• Çınar, U. (2022). 21. Yüzyıl Küreselleşmesinde Çevre Güvenliği. Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(9), 13-28.
• Conker, A. (2020). İklim Değişikliğinin Güvenlikleştirilmesine Suriye İç Savaşı Bağlamında Eleştirel Bir Bakış. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18 (4), 155-170.
• Conroy, C. ve Jordan, C. (2016). 17 reasons to celebrate women ın agrıculture. Center for Food Safety. https://www.centerforfoodsafety.org/issues/311/ge-foods/blog/4278/17-reasons-to-celebrate-women-in-agriculture (E.T.:11.10.2022)
• Davison, A., Howard, G., Stevens, M., Callan, P., Fewtrell, L., Deere, D. ve Bartram, J. (2005). Water Safety Plans Managing drinking-water quality from catchment to consumer. World Health Organization. https://apps.who.int/iris/rest/bitstreams/50899/retrieve (E.T.:11.10.2022)
• Dökmen, Z. (2004). Toplumsal Cinsiyet, Sistem Yayıncılık, İstanbul.
• Durmuş, M. (2021a). İklim krizi militarizm ilişkisi-2. https://www.polenekoloji.org/iklim-krizi-militarizm-iliskisi-2/ (E.T.:10.11.2024).
• Durmuş, M. (2021b). En büyük kirleticiler: Savaş sanayi ve NATO (İklim krizi militarizm ilişkisi-2) https://t24.com.tr/yazarlar/mustafa-durmus/en-buyuk-kirleticiler-savas-sanayi-ve-nato-iklim-krizi-militarizm-iliskisi-2,32353 (E.T.:11.10.2022)
• Food and Agriculture Organization of the United Nations (2017). Counting the cost Agriculture in Syria after six years of crisis. https://www.fao.org/documents/card/en/c/170d7955-8d8d-45a8-aed2-5a7dcb143461/ (E.T.:11.10.2022)
• Gökalp Alıca, S.S. (2017). Kadın ve Çevre. Türkiye Barolar Birliği Dergisi (özel sayı). http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2017-2017-1719 (E.T.:11.10.2022)
• Gönenç, D. ve Kibaroğlu, A. (2017). İklim Güvenliği Kavramının Türkiye İklim Politikasındaki Yeri. Alternatif Politika İklim Değişikliği ve Enerji Özel Sayı, 1-26.
• Graham, J.P, Hirai, M. ve Kim, S. (2016). An Analysis of Water Collection Labor among Women and Children in 24 Sub-Saharan African Countries. Plos One. 11(6). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0155981 (E.T.:11.10.2022)
• Güneş, G. (2013). Toplumsal Cinsiyet ve Çevre. İçinde L.Gültekin, G.Güneş, C.Ertung, A. Şimşek (Eds.), Toplumsal Cinsiyet Ve Yansımaları (ss: 17-46), Ankara: Atılım Üniversitesi.
• Keleş, R. (2019). 100 Soruda Çevre. Çevre Sorunları ve Çevre Politikası. İzmir: Yakın Kitabevi.
• Keleş, R. ve Ertan, B. (2002). Çevre Hukukuna Giriş. Ankara: İmge.
• Kellay, A. (2014). Pollution Politics: Power, accountability and toxic remnants of war. Conflict and Environment Observatory. https://ceobs.org/pollution-politics-power-accountability-and-toxic-remnants-of-war/ (E.T.:11.10.2022)
• Koç G. ve Uzmay, A. (2015). Gıda Güvencesi ve Gıda Güvenliği: Kavramsal Çerçeve, Gelişmeler ve Türkiye. Tarım Ekonomisi Dergisi, 21 (1), 39-48.
• Körbalta, H. (2019). Türkiye’de Yerel Su Güvenliği. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 8 (1), 55-84.
• Kovancı, E. ve Yıldız Karakoç, D. (2019). Bir Güvenlik Tehdidi Olarak İklim Değişikliği. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi 13. Uluslararası Kamu Yönetimi Sempozyumu Bildirileri Özel Sayısı, 344-357.
• Lindsey, C. (2001). Women Facing War. The International Committee of the Red Cross.https://www.icrc.org/en/doc/assets/files/other/icrc_002_0798_women_facing_war.pdf (E.T.:11.06.2022)
• Nimmo, L. (2020). International Women’s Day 2020: Women, war and water in Yemen. Conflict and Environment Observatory. https://ceobs.org/international-womens-day-2020-women-war-and-water-in-yemen/ (E.T.:11.10.2022)
• Rehn, E. ve Sirleaf, E. J. (2002). Women, War and Peace: The Independent Experts’ Assessment on the Impact of Armed Conflict on Women and Women’s Role in Peace-building. New York: UNIFEM. https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/3F71081FF391653DC1256C69003170E9-unicef-WomenWarPeace.pdf (E.T.:11.10.2022)
• Reid, A. (2017). Understanding gender, conflict and the environment. Conflict and Environment Observatory. https://ceobs.org/understanding-gender-conflict-and-the-environment/ (E.T.:11.10.2022)
• Şakacı, B. K. (2008). Savaşın Çevre Üzerindeki Etkilerinin Değerlendirilmesi. Çalışma Ortamı, (101), 18-19.
• Saraç, S. (2013). Toplumsal Cinsiyet. İçinde L.Gültekin, G.Güneş, C.Ertung, A. Şimşek (Eds.), Toplumsal Cinsiyet Ve Yansımaları (ss: 27-32), Ankara: Atılım Üniversitesi.
• United Nations (2022). Global Impact of war in Ukraine on food, energy and finance systems. https://reliefweb.int/report/world/global-impact-war-ukraine-food-energy-and-finance-systems (E.T.:11.10.2022)