Kur Korumalı Mevduat Sisteminin Döviz Tevdiat Hesapları ile Döviz Kuru Arasındaki İlişkiye Etkisi

Öz

Bu çalışmada, Türkiye’de Kur Korumalı Mevduat (KKM) sisteminin uygulanmasıyla birlikte döviz tevdiat hesapları ile dolar kuru arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. KKM sisteminin uygulanmasının döviz kuru dinamikleri ile mevduat davranışları arasındaki uzun vadeli etkileşimi değiştirip değiştirmediğini değerlendirmek için Engle-Granger eşbütünleşme testi ile KKM Öncesi (2018:01-2021:12) ve KKM Sonrası (2022:01-2025:08) dönemler için ayrı ayrı uygulanarak analiz yapılmıştır. Ampirik bulgular, ülkemizde KKM sisteminin uygulanmasında önce döviz tevdiat hesapları ile dolar kuru arasında uzun dönemli ilişki olduğunu göstermektedir. Döviz kuru hareketlerinin döviz mevduat hareketlerinin şekillenmesinde belirleyici bir rol aldığı görülmektedir. Uygulama öncesi tespit edilen bu uzun dönemli ilişki KKM sonrası dönemde varlığını yitirmiştir. Bu yapısal değişiklik, KKM sisteminin mevduat sahiplerini döviz kuru riskinden koruyarak geleneksel anlamda görülen döviz kuru- mevduat ilişkisini geçici olarak bozduğunu göstermektedir. Fakat uzun vadeli ilişkinin olmaması, kalıcı bir dolarizasyonun ortadan kalktığı şeklinde yorumlanmamalıdır. Elde edilen bulgular, mevduat koruma sistemlerinin kısa ve orta vadede davranışsal tepkileri değiştirebileceğinin yanında enflasyon beklentileri ve parasal güvenilirlik gibi derin yapısal faktörlerin uzun vadeli tercihleri belirlemede kritik öneme sahip olmaya devam ettiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Döviz tevdiat hesapları
• Dolarizasyon
• Kur korumalı mevduat sistemi
• Eşbütünleşme

The impact of the currency-protected deposit system on the relationship between foreign currency deposit accounts and exchange

Öz

This study aims to examine the relationship between foreign currency deposit accounts and the dollar exchange rate following the implementation of the Currency-Protected Deposit (CPD) system in Türkiye. To assess whether the implementation of the CPD system changed the long-term interaction between exchange rate dynamics and deposit behavior, the Engle-Granger cointegration test was applied separately for the pre-CPD (2018:01-2021:12) and post-CPD (2022:01-2025:08) periods. Empirical findings indicate that there was a long-term relationship between foreign exchange deposit accounts and the dollar exchange rate prior to the implementation of the CPD system in our country. It is seen that exchange rate movements play a decisive role in shaping foreign currency deposit movements. This long-term relationship identified before implementation has ceased to exist in the post-CPD period. This structural change indicates that the CPD system temporarily disrupted the traditional exchange rate-deposit relationship by protecting depositors from exchange rate risk. However, the absence of a long-term relationship should not be interpreted as meaning that permanent dollarization has disappeared. On the contrary, the findings show that, while deposit protection systems can change behavioral responses in the short and medium term, deep structural factors such as inflation expectations and monetary credibility continue to be critical in determining long-term preferences.

Anahtar Kelimeler

• Foreign exchange deposit accounts
• Dollarization
• Currency protected deposit system
• Cointegration

Kaynakça

1. Adanur Aklan, N. (2001). Para ikamesi süreci ve Türkiye örneği. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 7(1), 197-207.
2. Akçay, O. C., Alper, C. E., & Karasulu, M. (1997). Currency substitution and exchange rate instability: The Turkish case. European Economic Review, 41, 827-835. https://doi.org/10.1016/S0014-2921(97)00040-8
3. Alkan, U., & Şengül, A. (2022). Döviz tevdiat hesapları ve döviz kuru oynaklığı arasındaki nedensellik ilişkisi ekonometrik analiz. ASEAD 9. SOSYAL BİLİMLER SEMPOZYUMU, 100-122.
4. Aslan, M., & Ozgur, O. (2024). Financial dollarization and its effects on inflation and output in Turkey: A machine learning approach. Quality & Quantity, 58(6), 5777-5804. https://doi.org/10.1007/s11135-024-01911-z
5. Aydın, E., & Oktayer Işıklar, N. (2025). Koşullu mali yükümlülükler ekseninde kur korumalı mevduat uygulaması. Maliye Çalışmaları Dergisi, (74), 126-147. https://doi.org/10.26650/mcd2025-1784781
6. Bulut, N., & Erdil, S. (2023). Dövizden dönüşümlü kur korumalı mevduat hesabı ve muhasebeleştirilmesi. Akademik İzdüşüm Dergisi, 8(2), 495-524.
7. Chow, G. C. (1960). Tests of equality between sets of coefficients in two linear regressions. Econometrica, 28(3), 591-605. https://doi.org/10.2307/1910133
8. Çetin, A. (2004). Enflasyon, döviz kuru belirsizliği ve dolarizasyon arasındaki nedensellik ilişkisi: Türkiye örneği. İktisat İsletme ve Finans, 19(218), 99-110.

9. Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427-431. https://doi.org/10.2307/2286348
10. Emeç, A. S., & Kaplan, F. (2020). Türkiye’de döviz tasarrufları istikrarlı mı? Journal of Academic Value Studies, 6(4), 322-330. https://doi.org/10.29228/javs.47760
11. Engle, R. F., & Granger, C. W. J. (1987). Co-integration and error correction: Representation, estimation, and testing. Econometrica, 55(2), 251-276. https://doi.org/10.2307/1913236
12. Erdoğdu, H., & Baykut, E. (2019). Türkiye’de yerleşik bireyler ve şirketlerin döviz hesaplarının ekonometrik analizi. Bankacılar Dergisi, (110), 37-55.
13. Günal, M., & Deniz, F. (2024). Kur korumalı mevduat sistemi ve kur riskinin mevduatın krediye dönüşüm oranına etkisi: Türk bankacılık sektörü üzerine bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(4), 2659-2670. https://doi.org/10.20491/isarder.2024.1939
14. Kartal, F. (2024). Kur korumalı mevduat sistemi ve sonuçları. İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 7(1), 73-95. https://doi.org/10.33416/baybem.1411835
15. Özen, A. E. (2018). Dolarizasyon olgusu: Teorik bir inceleme ve türkiye örneği. Ekonomi, Politika & Finans Araştırmaları Dergisi, 3(1), 101-113. https://doi.org/10.30784/epfad.416391
16. Sarı, İ. (2007). Makroekonomik Değişkenlerin Dolarizasyon Sürecine Etkisi: Ampirik Bir Yaklaşım.
17. Serdengeçti, S. (2005). Dolarizasyon / Ters Dolarizasyon.
18. Sever, E. (2012). Türkiye’de dolarizasyon süreci ve döviz kuru belirsizliği ilişkisi. Sosyoekonomi, 1, 203-222.
19. Terzi, H., & Kurt, S. (2007). Türkiye’de dolarizasyon sürecinde döviz kuru ve enflasyon ilişkisi. Ekonomik Yaklaşım, 18(64), 1-22.
20. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB). (2022). Finansal İstikrar Raporu, Mayıs 2022. Ankara.
21. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB). (t.y.). Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS). Geliş tarihi gönderen https://evds2.tcmb.gov.tr/
22. Us, V., & Metin Özcan, K. (2005). Modelling the persistence of currency substitution in the Turkish economy. Yapı Kredi Economic Review, 16(1), 3-16.
23. Yalta, A. Y., & Yalta, A. T. (2024). Dynamics of deposit dollarization in Turkey. Journal of Economic Analysis, 3(2), 56. https://doi.org/10.58567/jea03020004
24. Yılmaz, K. Ç. (2022). Dolarizasyon ve döviz kuru arasındaki zamanlar arası değişen nedensellik ilişkisi. Business & Management Studies: An International Journal, 10(1), 163-175. https://doi.org/10.15295/bmij.v10i1.1982
25. Yılmaz, M., & Uysal, D. (2019). Türkiye’de dolarizasyon ve enflasyon ilişkisi. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 4(10), 286-306. https://doi.org/10.25204/iktisad.543482
26. Yılmaz, R. (2022). The impact of the FX-protected turkish lira deposits on the turkish economy: A short-term analysis. Balkan and Near Eastern Journal of Social Sciences, 8(1), 106-114.
27. Yinusa, D. O. (2008). Between dollarization and exchange rate volatility: Nigeria’s portfolio diversification option. Journal of Policy Modeling, 30(5), 811-826. https://doi.org/10.1016/j.jpolmod.2007.09.007
28. Zuhal, M., & Göcen, S. (2023). Kur korumalı mevduat hesabı uygulamasının döviz kurları üzerindeki etkisi: Birim kök testleriyle bir inceleme. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 15(28), 298-317. https://doi.org/10.38155/ksbd.1267311